RPREG 150:
Hoofstuk 1
Bronne van die reg
Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996.
Wetgewing.
Regspraak.
Gemenereg.
Inheemse reg.
Personereg Definisie
Die Personereg kan gedefinieer as daardie deel van die objektiewe reg wat die totstandkoming
van privaatregtelike status en die einde van 'n persoon of regsubjek reguleer.
Persone reg val onder Privaatreg
Die personereg word eerstens gedefinieer as deel van objektiewe reg.
Objektiewe reg is nasionale reg en dit kan ook beskryf word as 'n normkomplekse sisteem van regsreëls.
Hierdie regsnorme ken regsbevoegdhede toe, wat insluit
vermoë,
handelingsbevoegdheid en
vermoë om op te tree, aan al die individue (of regsonderwerpe 'n bepaalde samelewing op 'n bepaalde
tydstip.
Daar word hoofsaaklik vier kategorieë wettige voorwerpe, onderskei, naamlik :
Werklike (liggaamlike) dinge
- byvoorbeeld geboue, grond, voertuie en geldtasbare voorwerpe met waarde en in staat tot
menslike heerskappy
Optrede en optredes
- dit wil sê gedrag waardeur iets gegee word, gedoen word of nie
Intellektuele eiendom
- insluitend ontasbare skeppings of produkte van die buman intellek, soos die inhoud van 'n boek of
'n ontdekking
Persoonlikheidseiendom
- insluitend aspekte van 'n persoon se persoonlikheid, soos fisiese integriteit, 'n goeie reputasie, eer
en waardigheid
1
, Dit is in wese die taak van die privaatreg om die subjektiewe regte van individue so af te baken en te
balanseer dat dit 'n vreedsaam gereguleerde samelewing verseker.
Objektiewe reg / Nasionale reg
- Sisteem van regsreëls
- wat aan individue / regsubjekte (in ‘n bepaalde gemeenskap en tyd)
- juridiese kompetensies verleen.
Juridiese kompetensies
- Regsbevoegdheid;
- Handelingsbevoegdheid;
- Verskyningsbevoegdheid.
Status
- Status kan gedefinieer word as die somtotaal van ‘n regsubjek se juridiese kompetensies.
Subjektiewe Reg
- Kom ter sprake waneer die verhouding tussen individue of regsubjekte onderling gereël word.
Subjek-objekverhouding
- Aanspraak van ‘n regsubjek op ‘n bepaalde regsobjek.
Regsobjek Subjektiewe reg
Liggaamlike sake Saaklike reg
Prestasies Vorderingsreg
Intellektuele goedere Intellektuele goederereg
Persoonlikheidsgoed Persoonlikheidsreg
Beperking van regte
36. (1)
Die regte in die Handves van Regte kan slegs kragtens ʼn algemeen geldende regsvoorskrif beperk word in
die mate waarin die beperking redelik en regverdigbaar is in ʼn oop en demokratiese samelewing gebaseer
op menswaardigheid, gelykheid en vryheid, met inagneming van alle tersaaklike faktore, met inbegrip van–
(a) die aard van die reg;
(b) die belangrikheid van die doel van die beperking;
(c) die aard en omvang van die beperking;
(d) die verband tussen die beperking en die doel daarvan; en
(e) ʼn minder beperkende wyse om die doel te bereik.
(2) Behalwe soos in subartikel (1) of in enige ander bepaling van die Grondwet bepaal, mag geen
regsvoorskrif enige reg wat in die Handves van Regte verskans is, beperk nie.
2
,Gelykheid
9. (1) Elkeen is gelyk voor die reg en het die reg op gelyke beskerming en voordeel van die reg.
(2)Gelykheid sluit die volle en gelyke genieting van alle regte en vryhede in. Ten einde die bereiking van
gelykheid te bevorder, kan wetgewende en ander maatreëls getref word wat ontwerp is vir die beskerming
of ontwikkeling van persone, of kategorieë persone, wat deur onbillike diskriminasie benadeel is.
(3) Die staat mag nie regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand diskrimineer op
een of meer gronde nie, met inbegrip van ras, geslagtelikheid, geslag, swangerskap, huwelikstaat, etniese
of sosiale herkoms, kleur, seksuele georiënteerdheid, ouderdom, gestremdheid, godsdiens, gewete,
oortuiging, kultuur, taal en geboorte.
(4) Geen persoon mag regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand diskrimineer op een of meer gronde
ingevolge subartikel (3) nie. Nasionale wetgewing moet verorden word om onbillike diskriminasie te
voorkom of te belet.
(5) Diskriminasie op een of meer van die gronde in subartikel (3) vermeld, is onbillik, tensy daar vasgestel
word dat die diskriminasie billik is.
Regsubjek
- Die draer van juridiese kompetensies, subjektiewe regte ( insluitend die toepaslike regte) en
regsverpligtinge.
- Twee kategorieë: natuurlike persone en regspersone.
Natuurlike persone
- In Suid-Afrikaanse reg is alle mense regsubjekte.
Regspersone
- Sosiale entiteite met ander woorde verenigings van mense, wat volgens die wet 'n selfstandige
bestaansreg het.
- So 'n entiteit is die draer van regverdige vermoëns, subjektiewe regte (en die gepaardgaande regte)
en wetlike verpligting in sy eie reg.
- Regspersone verkry en oefen hierdie regte en pligte uit deur hul ampsdraers.
- Nie alle opvoedkundige instellings sakeondernemings, kerkverenigings, politieke partye,
sportklubs, ens. kan aanspraak maak om as regsubjekte te funksioneer nie.
- Bepaalde formaliteite soos voorsien in ons gemenereg sodat dit as 'n regspersoon gevestig kan
word, vir die oprigting van erkende regspersone.
- Ampsdraers oefen regte en verpligtinge uit.
3
, Regspersone in drie kategorieë ingedeel:
Kan slegs met toestemming van staatsowerheid opgerig word.
Staatsowerheid oefen beheer uit, maar die toestemming van uitvoerende gesag word nie vereis vir die
oprigting daarvan nie (entiteit word ingevolge wetgewing geregistreer).
Voldoen aan gemeenregtelike vereistes vir totstandkoming (organisasie bly voorbestaan ongeag wisseling
van lede; draer van regte en verpligtinge; entiteit streef voorafbepaalde hoofdoel na).
Regsubjektiwiteit (persoon) / Regspersoonlikheid (regspersoon)
Regsubjektiwiteit handel oor die eienskap om 'n regsubjek in regsgemeenskap te wees.
Hierdie definisie gee erkenning aan die feit dat mense en regspersone ook aktief is in ander aktiwiteiteite
- byvoorbeeld in handel en sosiale betrokkenheid.
Sodra hulle egter in regsgemeenskap funksioneer, word hul betrokkenheid as 'regsubjektiwiteit' aangedui.
Beide mense en regspersone het regsubjektiwiteit.
Die term 'regsubjektiwiteit' word soms verkies om die regsubjektiwiteit van 'n natuurlike persoon te
beskryf
- terwyl die term regspersoonlikheid spesifiek gereserveer sal word om die regsubjektiwiteit van 'n
regspersoon aan te dui.
Juridiese kompetensies
Regsbevoegdheid
Regsbevoegdheid is daardie juridiese kompetensie wat aan die regsubjek regsubjektiwiteit verleen en die
regsubjek in staat stel om ampte te beklee.
Elke regsubjek beskik oor regsbevoegdheid.
Sekere faktore kan die omvang daarvan beperk.
Voorbeelde:
Ouderdomsbeperking om as eksekuteur of eggenoot op te tree;
n Ongerehabiliteerde insolvent kan nie as eksekuteur van ‘n bestorwe boedel optree nie.
Subjek-subjekverhouding
Ander regsubjekte erken bostaande subjek-objekverhouding.
Regte en verpligtinge.
4
Hoofstuk 1
Bronne van die reg
Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika, 1996.
Wetgewing.
Regspraak.
Gemenereg.
Inheemse reg.
Personereg Definisie
Die Personereg kan gedefinieer as daardie deel van die objektiewe reg wat die totstandkoming
van privaatregtelike status en die einde van 'n persoon of regsubjek reguleer.
Persone reg val onder Privaatreg
Die personereg word eerstens gedefinieer as deel van objektiewe reg.
Objektiewe reg is nasionale reg en dit kan ook beskryf word as 'n normkomplekse sisteem van regsreëls.
Hierdie regsnorme ken regsbevoegdhede toe, wat insluit
vermoë,
handelingsbevoegdheid en
vermoë om op te tree, aan al die individue (of regsonderwerpe 'n bepaalde samelewing op 'n bepaalde
tydstip.
Daar word hoofsaaklik vier kategorieë wettige voorwerpe, onderskei, naamlik :
Werklike (liggaamlike) dinge
- byvoorbeeld geboue, grond, voertuie en geldtasbare voorwerpe met waarde en in staat tot
menslike heerskappy
Optrede en optredes
- dit wil sê gedrag waardeur iets gegee word, gedoen word of nie
Intellektuele eiendom
- insluitend ontasbare skeppings of produkte van die buman intellek, soos die inhoud van 'n boek of
'n ontdekking
Persoonlikheidseiendom
- insluitend aspekte van 'n persoon se persoonlikheid, soos fisiese integriteit, 'n goeie reputasie, eer
en waardigheid
1
, Dit is in wese die taak van die privaatreg om die subjektiewe regte van individue so af te baken en te
balanseer dat dit 'n vreedsaam gereguleerde samelewing verseker.
Objektiewe reg / Nasionale reg
- Sisteem van regsreëls
- wat aan individue / regsubjekte (in ‘n bepaalde gemeenskap en tyd)
- juridiese kompetensies verleen.
Juridiese kompetensies
- Regsbevoegdheid;
- Handelingsbevoegdheid;
- Verskyningsbevoegdheid.
Status
- Status kan gedefinieer word as die somtotaal van ‘n regsubjek se juridiese kompetensies.
Subjektiewe Reg
- Kom ter sprake waneer die verhouding tussen individue of regsubjekte onderling gereël word.
Subjek-objekverhouding
- Aanspraak van ‘n regsubjek op ‘n bepaalde regsobjek.
Regsobjek Subjektiewe reg
Liggaamlike sake Saaklike reg
Prestasies Vorderingsreg
Intellektuele goedere Intellektuele goederereg
Persoonlikheidsgoed Persoonlikheidsreg
Beperking van regte
36. (1)
Die regte in die Handves van Regte kan slegs kragtens ʼn algemeen geldende regsvoorskrif beperk word in
die mate waarin die beperking redelik en regverdigbaar is in ʼn oop en demokratiese samelewing gebaseer
op menswaardigheid, gelykheid en vryheid, met inagneming van alle tersaaklike faktore, met inbegrip van–
(a) die aard van die reg;
(b) die belangrikheid van die doel van die beperking;
(c) die aard en omvang van die beperking;
(d) die verband tussen die beperking en die doel daarvan; en
(e) ʼn minder beperkende wyse om die doel te bereik.
(2) Behalwe soos in subartikel (1) of in enige ander bepaling van die Grondwet bepaal, mag geen
regsvoorskrif enige reg wat in die Handves van Regte verskans is, beperk nie.
2
,Gelykheid
9. (1) Elkeen is gelyk voor die reg en het die reg op gelyke beskerming en voordeel van die reg.
(2)Gelykheid sluit die volle en gelyke genieting van alle regte en vryhede in. Ten einde die bereiking van
gelykheid te bevorder, kan wetgewende en ander maatreëls getref word wat ontwerp is vir die beskerming
of ontwikkeling van persone, of kategorieë persone, wat deur onbillike diskriminasie benadeel is.
(3) Die staat mag nie regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand diskrimineer op
een of meer gronde nie, met inbegrip van ras, geslagtelikheid, geslag, swangerskap, huwelikstaat, etniese
of sosiale herkoms, kleur, seksuele georiënteerdheid, ouderdom, gestremdheid, godsdiens, gewete,
oortuiging, kultuur, taal en geboorte.
(4) Geen persoon mag regstreeks of onregstreeks onbillik teen iemand diskrimineer op een of meer gronde
ingevolge subartikel (3) nie. Nasionale wetgewing moet verorden word om onbillike diskriminasie te
voorkom of te belet.
(5) Diskriminasie op een of meer van die gronde in subartikel (3) vermeld, is onbillik, tensy daar vasgestel
word dat die diskriminasie billik is.
Regsubjek
- Die draer van juridiese kompetensies, subjektiewe regte ( insluitend die toepaslike regte) en
regsverpligtinge.
- Twee kategorieë: natuurlike persone en regspersone.
Natuurlike persone
- In Suid-Afrikaanse reg is alle mense regsubjekte.
Regspersone
- Sosiale entiteite met ander woorde verenigings van mense, wat volgens die wet 'n selfstandige
bestaansreg het.
- So 'n entiteit is die draer van regverdige vermoëns, subjektiewe regte (en die gepaardgaande regte)
en wetlike verpligting in sy eie reg.
- Regspersone verkry en oefen hierdie regte en pligte uit deur hul ampsdraers.
- Nie alle opvoedkundige instellings sakeondernemings, kerkverenigings, politieke partye,
sportklubs, ens. kan aanspraak maak om as regsubjekte te funksioneer nie.
- Bepaalde formaliteite soos voorsien in ons gemenereg sodat dit as 'n regspersoon gevestig kan
word, vir die oprigting van erkende regspersone.
- Ampsdraers oefen regte en verpligtinge uit.
3
, Regspersone in drie kategorieë ingedeel:
Kan slegs met toestemming van staatsowerheid opgerig word.
Staatsowerheid oefen beheer uit, maar die toestemming van uitvoerende gesag word nie vereis vir die
oprigting daarvan nie (entiteit word ingevolge wetgewing geregistreer).
Voldoen aan gemeenregtelike vereistes vir totstandkoming (organisasie bly voorbestaan ongeag wisseling
van lede; draer van regte en verpligtinge; entiteit streef voorafbepaalde hoofdoel na).
Regsubjektiwiteit (persoon) / Regspersoonlikheid (regspersoon)
Regsubjektiwiteit handel oor die eienskap om 'n regsubjek in regsgemeenskap te wees.
Hierdie definisie gee erkenning aan die feit dat mense en regspersone ook aktief is in ander aktiwiteiteite
- byvoorbeeld in handel en sosiale betrokkenheid.
Sodra hulle egter in regsgemeenskap funksioneer, word hul betrokkenheid as 'regsubjektiwiteit' aangedui.
Beide mense en regspersone het regsubjektiwiteit.
Die term 'regsubjektiwiteit' word soms verkies om die regsubjektiwiteit van 'n natuurlike persoon te
beskryf
- terwyl die term regspersoonlikheid spesifiek gereserveer sal word om die regsubjektiwiteit van 'n
regspersoon aan te dui.
Juridiese kompetensies
Regsbevoegdheid
Regsbevoegdheid is daardie juridiese kompetensie wat aan die regsubjek regsubjektiwiteit verleen en die
regsubjek in staat stel om ampte te beklee.
Elke regsubjek beskik oor regsbevoegdheid.
Sekere faktore kan die omvang daarvan beperk.
Voorbeelde:
Ouderdomsbeperking om as eksekuteur of eggenoot op te tree;
n Ongerehabiliteerde insolvent kan nie as eksekuteur van ‘n bestorwe boedel optree nie.
Subjek-subjekverhouding
Ander regsubjekte erken bostaande subjek-objekverhouding.
Regte en verpligtinge.
4
