Samenvatting farmaceutische biologie

Inleiding

1.1 Begripsbepaling

farmaceutische biologie

leer van biogene gm recombinant proteïnen van
- morfologie biologische oorsprong
- cultuur - vaccins
- teelt - enzymen
- bereiding bewaring van drogerij
- fytochemische en biogenese kenmerken aandacht aan de analyse
- monotherapie en fytotherapie - technieken vr identificatie,
zuiverheid, gehalte onderzoek

1.2 Primair vs. secundair metabolisme

- primair metabolisme = vr cel essentiële metabole wegen, universeel, uniform (onveranderd)

1) katabolisme
→ voedingsstoffen zoals glucose omgezet tot kleinere fragmenten

2) amfibolisme
→ verder in intermediair metabolisme omgevormd tot org. zuren en fosfaatesters
 laag moleculair gewicht
 basismateriaal waarmee cel aantal bouwstenen (AZ,suikers, …) synthetiseert

3) anabolisme
→ hieruit macromoleculen (eiwitten, polysachariden, nucleïnezuren) gemaakt

- secundair metabolisme = variabiliteit en soortspecificiteit
→ ontstaan uit primair metabolisme
→ vanuit gekende primaire wegen overzicht v origine secundaire metabolieten

1.2.1 Fosfo-enolpyruvaat (PEP)

- PEP + producten uit pentose-cyclus  shikimizuren of acetyl-co A

1) acetyl-co A
→ geeft aanleiding tot krebscyclus en dus vorming van AZ
 AZ vormen proteïnen (1° en 2°) en alkaloïden (2°)

→ vanuit acetyl-co A kunnen terpenoïden ontstaan
 over mevalonzuur

2) shikimizuren
→ aromatiseren tot fenylpropaanderivaten
 verder omgezet tot flavanoïden
 malonyl-co A belangrijk

1

,1.2.2 Belang secundaire metabolieten

- 2° metabolieten dr beperkte verspreiding (soortspec.) gn essentiële rol in 1° metabolisme
→ vaak beschouwd als afvalproducten of ontsporingsproducten van 1° metabolisme

- organismen die kostbare energie verkwisten aan productie van 2° metabolieten zijn
gedoemd te verwijnen
→ mogelijks dus een soortspecifieke functie

- in enkele gevallen de functie bepaald
→ niet altijd zoeken thv 1° metabolisme binnen de cel
 kan ook een extracellulaire functie bezitten
 vb overleving van multicellulaire organisme waarin geproduceerd


1.3 Aanrijken van actieve bestanddelen

- geneeskrachtige plantaardige/dierlijke grondstoffen min. hoeveelheid actief bestanddeel
→ oorspr. grondstof bewerkt om actieve delen aan te rijken tov ballaststoffen (celmateriaal)
 aangerijkte mengsels kunnen verder gezuiverd worden tot zuiver preparaat
 noodzakelijk bij isolaties uit dierlijke organen of celculturen die
parenteraal toegediend worden

- actieve bestanddelen bevinden zich vaak in een specifiek deel van de plant
→ fructus, radix, rhizoma, cortex, flos, herba
→ enkel dit ingezameld
 gedroogd ter inactivering van enzymen en beperking microbiële groei
 vers plantenmateriaal beperkt gebruikt
o vb bereiding bepaalde vluchtige oliën en alcoholaturen

1.3.1 Aetherolea (vluchtige oliën)

- bereid door stoomdestillatie, droge destillatie of koud persen van materiaal
→ materiaal van botanische oorsprong
 kwaliteitseisen beschreven in individuele monografieën

- verdunnen van olie in ethanol = spiritus
→ vaak in hoestsiropen verwerkt ter verbetering van de smaak

1.3.2 Extracta (extracten)

- vloeibaire, halfvaste of vaste bereidingen verkregen van geneeskrachtige kruiden
→ gebruik makende van geschikt solventen
→ kwaliteitseisen beschreven in individuele monografieën

1) extracta fluida
→ ethanol (specif. conc.) of water met glycerol/ammonia als solvent
 of een week/droog extract (solvent = als bij directe extractie) op te lossen in
ethanol (specif. conc.)

2

, → 1 deel massa/volume vloeibaar extract = 1 deel massa plantaardig materiaal

2) tincurae (tincturen)
→ vloeibare bereiding
 bereidt door maceratie of percolatie of door een week/droog extract (solvent =
als bij directe extractie) op te lossen in ethanol (specif. conc.)

→ 1 deel massa plantaardig materiaal extraheren met 5-10 delen massa/volume ethanol
 of met voldoende ethanol om 5-10 delen over te houden

3) extracta sicca/spissa
→ (onvolledige) verdamping van solvent gebruikt voor extractie

4) oleoresina (olieharsen)
→ halfvast
→ hars opgelost in vluchtige/plantaardige olie dat verdampt wordt

- percolatie gebeurt mbv konisch vat wrin plantenpoeder wordt gebracht om te bevochtigen
→ extractie op continue wijze tot actief bestanddeel uit grondstof verdwenen is

- maceratie van drogerij gebeurt mbv gesloten vat van extractiesolvent evt onder schudden




3

, Fenylpropaan-derivaten

- aromatische verbindingen kunnen bereid worden uit alifatische precursoren
→ shikimizuur-weg of acetaat/mevalonaat-weg
→ dierlijke organismen hiertoe niet in staat
 essentiële aromatische verbindingen (vb fenylalanine) via exogene toevoer

- biogenetische achtergrond van polyfenolische verbindingen vaak op zicht te bepalen
→ shikimizuur afgeleiden = fenolen in ortho
→ acetaat/malonaat afgeleide polyfenolen = fenolen in meta

- shikimizuur gesynthetiseerd vertrekkend van fosfo-enol-pyrodruivenzuur (FEP) en
erythrose-4-P (gevormd in ribose cyclus) over heptulonzuur
→ condensatie met 2e FEP
→ afsplitsing P-groep
→ chorisminezuur gevormd
 intramoleculaire omlegging door mutase
 omgevormd tot prefeenzuur

- door decarboxylering, aromatisering en aminering kunnen fenylalanine en tyrosine ontstaan
→ de AZ (1° metabolieten) geven na deaminatie aanleiding tot heel wat producten

2.1 Fenylpropaanderivaten (C6C3)

- afgeleid van shikimizuur met gesubstitueerde aromatische ring
→ verwantschap met Tyr en Phe nog zeer duidelijk

- typemolecule = chlorogeenzuur
→ choleretische werking
→ ester (depside) van koffiezuur en kinazuur
→ in alkalisch midden groene kleur
→ komt in vrijwel alle planten voor (mate wel ≠)
 groene koffiebonen tot 8%
 ook in artisjok (naast cinarine)
 cynara scolymus, Asteraceae

2.1.1 In harsen

- harsen zijn excreties spontaan gevormd onder normale omstandigheden of na verwonden
door planten of bomen

- pathologische harsen overvloedig gevormd
→ ontstaan doordat coniferylalcohol naar buiten vloeit en verhard
 coniferylalcohol afgescheiden door cambium tvv lignine

- naast fenylpropaanderivaten ook vaak terpenoïde structuren

4