Biologische antropologie- samenvatting

Tweede semester
Biologische antropologie L. Pauwels

Afspraken en algemene inleiding
 Niet alles in detail kennen MAAR soms belangrijk om het beter te begrijpen
 Examenleeswijzer goed bekijken om essentie uit hoofdstukken halen
 Powerpoint gebruiken als leidraad en aanvullen met informatie uit cursus
o Grote lijnen goed kennen, details kennen om het beter te begrijpen
 Hoofdstuk 9 en hoofdstuk 8 vallen weg
 Begrippen op einde ppt kennen en herkennen
Mens= resultaat van wisselwerking tussen biologie en cultuur DUS geen één op één relatie tussen
gen en gedrag

INLEIDING: WAT IS BIOLOGISCHE ANTROPOLOGIE?

1. Inleiding
 Biologische antropologen: houden zich bezig met de studie van de mensheid
 Mensen= product van miljoenen jaren evolutie door natuurlijke selectie
o Biologische antropologen: houdt zich bezig met de evolutionaire transformaties die
zich de afgelopen 6 miljoen jaar hebben voorgedaan
 Wanneer genen voordeliger  in grotere mate in staat om zichzelf voort te planten
o Belangrijk om te weten hoe genen in elkaar zitten


2. Antropologie en diens subvelden
Antropologie in de “4- field approach”

 Studie van de mensheid in al diens vormen
 Wat onderscheidt antropologie van andere disciplines die menselijke condities bestuderen?
o Interculturele, holistische aard
 We proberen innerlijke werking van een groep mensen te begrijpen
o Cross-cultureel en holistisch
 Holistisch: we bekijken het in zijn geheel, niet in zijn deelcomponenten
 Cross- cultureel: gaat over wisselwerking tussen cultuur en biologie
 Cultuur: aangeleerde tradities van een groep mensen
 Cultuur differentieert mensen van andere dieren
o MAAR ook bij andere dieren soms sprake van cultuur
o Gaat over wisselwerking tussen cultuur en biologie
 Biologie heeft cultuur voortgebracht, maar cultuur kan biologie beïnvloeden
o Bioculturele antropologie betere naam?
 4 deelgebieden

Culturele antropologie

 De studie van menselijke samenlevingen, vooral in cross-culturele context
o Hoe worden dingen doorgegeven van de ene op de andere generatie
 Twee takken in de culturele antropologie
o Etnologie
o Etnografie




1

,Tweede semester
Biologische antropologie L. Pauwels

Linguistische antropologie

 De studie van taal, diens geschiedenis en gebruik
o Gaat over taal
 Linguïstische vorm
 Linguïstische functie
o Taal: belangrijke functie
 Bv. Roddelen, strategieën ontdekken
 Sociale context

Archeologie

 De studie van de materiële cultuur van vroegere volkeren/ beschavingen
 Artefacten
 Materiële cultuur
 Prehistorische archeologen
 Historische archeologen
 Nieuw: archeo-genetica
o Studie van genetisch materiaal van onze voorouders om te achterhalen hoe de mens
zich heeft verspreid over de planeet
o Hoe ver bepaalde genetische typen van de huidige genetische variabiliteit van elkaar
liggen en in welke richting ze zijn geëvolueerd

Biologische antropologie

 Kijkt naar biologische factoren
 Elke wetenschapper die ‘evolutie’ bestudeert in relatie tot de menselijke soort
 Hoe biologische kenmerken het mens- zijn beïnvloeden
 Heeft 6 subvelden
o Menselijke biologie
 Wat onderzoeken ze?
 Menselijke groei en ontwikkeling
 Adaptatie aan extreme omgevingsomstandigheden
o Toont aan hoe mensen zich aanpassen aan omgeving
o Onderzoek naar de menselijke aanpassing  studie hoe mensen zich
fysiologisch aanpassen aan de uitersten van de fysieke omgeving van
de aarde
 Wie zijn we als mens?
 Hoe zijn we ontstaan?
 Menselijke genetica
 Verschillende soorten menselijke biologen:
 Voedingsantroplogie
o Studie van de samenhang tussen dieet, cultuur en evolutie
 Studie van menselijke variatie
o Meer dan raciale gebaseerde preconcepties
o Zowel anatomisch als genetisch
o Geeft aanwijzingen over de bevolking van de wereld




2

,Tweede semester
Biologische antropologie L. Pauwels

 Verschillende niveaus
 Biomedische antropologie
o Biocultureel perspectief: van cruciaal belang
 Interesse in onderzoeksproblemen die inzicht vereisen
in zowel biologische als culturele factoren
o Effecten van vervuiling, giftige stoffen op de menselijke groei +
studie van hoe menselijke culturele praktijken nde verspreiding
van infectieziekten beïnvloeden
 Moleculaire antropologie
o Genetische benadering van menselijke evolutiewetenschap
o Probeert verschillen in genoom tussen mensen en hun
verwanten (= niet menselijke primaten) te begrijpen
o Mens reduceren tot een hoopje moleculen
 Genetische overerving= basis voor evolutionaire verandering
 Helpt verschillen begrijpen
o Primatologie
 De studie van niet-menselijke primaten en hun anatomie, fysiologie
genetica, gedrag en ecologie
 Primaten= alles van apen, mensapen tot de mens (bij niet menselijke
primaten  we houden geen rekening met de mens)
 Studie van zowel levende als uitgestorven apen
 Gekende primatologen:
 Jane Goodall (chimpansees)
o Toonde aan dat chimpansees in staat waren tot heel sterke agressie
 Diane Fossey (gorillas)
 Waarom worden niet- menselijke primaten bestudeerd?
 Om beter te begrijpen hoe de evolutie de menselijke soort gekneed heeft
 Wens om meer te weten te komen over intrinsiek fascinerende gedragspatronen
o Menselijke gedragspatronen die wij vertonen  ook vertoond door onze
naasten en neven?
 Indien ja: gemeenschappelijke voorouder die dit gedrag
vertoonde
 Wat zijn belangrijke vaststellingen hieruit?
 Niet menselijke primaten hebben een sociaal leven (groepsleven)
o Sociaal: in groep levend
o Kan je ook terug zien bij de mens  gemeenschappelijke
voorouder
 Ouderlijke investering
o Belangrijk om te weten in welke mate men zich conformeert
aan de samenleving
 Geslachtsverschillen
o Gaat over biologische geslacht
 Evolutieproces: brein wordt steeds groter + verschil tussen man en vrouw 




3

, Tweede semester
Biologische antropologie L. Pauwels

o Paleoantropologie
 = studie van het fossielenbestand van de mensheid
 Ook van andere primaten (mensapen, halfapen, apen)
 Paleo: oud
 Antropologie vanuit een bepaalde tijdsdimensie
o Tijdsdimensie groter dan wat historici bestuderen  deep time
 Dus ook de studie van primaten tot 65 miljoen jaar terug!
 Onderzoek begint met veldwerk
 Studie gebeurt in musea en universitaire labo’s
 Voor wat is de studie van paleoantropologie handig?
 Geeft ons belangrijke aanwijzingen over hoe, waar en waarom
mensachtigen evolueerden
 Als de fossiele overblijfselen toenemen  we zien hoe bijzonder de
evolutionaire geschiedenis van onze soort wel is
 Primaten zijn geëvolueerd in ongekende zin
o Hebben zich ontwikkeld tot variabiliteit
 Niet denken aan evolutie in termen van “ladder” MAAR in termen
van “stamboom” met vele vertakkingen
 Fossiele overblijfselen blijven een belangrijk iets
 Hierdoor ook belangrijk om menselijk gedrag te begrijpen

o Skeletbiologie
 De studie van het skelet (osteologie) en de patronen en processen van
menselijke groei, fysiologie en ontwikkeling (skeletbiologie)
 Taken?
 Uitzoeken wat voor soort dier het fossiel toen het nog leefde kan
geweest zijn
 Botfragmenten in elkaar passen  trachten de betekenis te
begrijpen van fossielen die ze hebben gevonden
 Ontwikkeling van skelet bestuderen
o Reden waarom skelet er vroeger anders uitzag achterhalen
 Moet bepaalde functie gehad hebben
 Helpt ons ontdekken hoe oud bepaald skelet is
 Antropometrici= eerste generatie van biologische antropologen
 Wat deden ze?
o Gedetailleerde metingen van het menselijk lichaam in al zijn
vormen
o Paleopathologie
 De studie van ziekten in oude menselijke populaties
 Bv. De pest
 De studie van menselijke resten in archeologische context (bioarcheologie)
 Hoe we ziekten kunnen herkennen in bepaalde beenderen
o Overblijfselen van lichamen bestuderen op tekenen die
wijzen op de uitbraak van een epidemie of lokale uitbraak
van een ziekte
 Bestuderen effecten van trauma, epidemieën, voedingstekorten en
infectieziekten


4