Week 1 Kennismaking met
mensenrechten
Rechtsstaat
- Legaliteitsbeginsel
- Scheiding der machten
- Toegang tot / rechtsbescherming door onafhankelijke
rechter
- Mensenrechten
Zonder mensenrechten geen rechtsstaat
Mensenrechten en democratie
Voorwaarde voor een goed functionerende democratie (bv recht op vrijheid van
meningsuiting, recht om te demonstreren)
Waarborg tegen ‘dictatuur van de meerderheid’
Zonder mensenrechten geen democratie
Mensenrechten in de (juridische) praktijk
Arbeidsrecht
bv. non-discriminatie, recht op privacy
Strafrecht
bv. eerlijk proces, recht op privacy
Omgevingsrecht
bv. recht op eigendom, recht op schoon milieu
Vreemdelingenrecht
bv. recht op respect voor gezinsleven
Gezondheidsrecht
bv. recht op leven, recht op privacy
Wat zijn mensenrechten?
Fundamentele rechtsnormen
die de strekking hebben het individu persoonlijke vrijheid en een menswaardig bestaan te
verzekeren en die de handelingsvrijheid van met name de overheid beperken.
Ontwikkeling mensenrechten
• Uitbreiding rechtssubjecten (kring gerechtigden, steeds meer personen kregen
mensenrechten, niet alleen meer mensen van adel bijvoorbeeld)
• Uitbreiding rechten (werkingsgebied, niet alleen meer kiesrecht voor mannen)
• Internationale erkenning en formulering v.a. WO II (verdragen, intern. rechters)
Historische nationale documenten
• Magna Carta (Engeland 1215) (edelen eisten hun rechten op t.o. de Koning)
• Acte van Verlatinghe (Nederlanden 1581) aantal Nederlandse provincies de
Spaanse Vorst afzette omdat hij misbruik maakte van zijn macht
• Declaration of Independence (VS 1776) Onafhankelijkheidsverklaring van Amerika
waarmee Amerika zich onafhankelijk verklaarde van Engeland).
• Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (Frankrijk 1789) Na de Franse
revolutie)
Stapjes in de ontwikkeling van mensenrechten
1
,Rechtsbronnen van mensenrechten
• Verdragen (VN verband of EVRM bijvoorbeeld)
• Grondwet
• Wetgeving
(nationaal, bv. Algemene wet gelijke behandeling; EU, bv. Algemene verordening
gegevensbescherming)
• Jurisprudentie
bv. EHRM, HvJEU, Nederlandse rechter
VN documenten
algemeen
• Universele Verklaring van de Rechten van de Mens [UVRM 1948] (geen verdrag,
daarom niet bindend, aangenomen door algemene vergadering van de VN, maar wel
geleid tot IVBPR, IVESC bijv)
• Int. Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten [IVBPR 1966]
• Int. Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten [IVESC 1966]
specifieke onderwerpen o.a.:
• Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Rassendiscriminatie [1966]
• Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van discriminatie van vrouwen [1979]
• Verdrag inzake de Rechten van het kind [1989]
Europese mensenrechtendocumenten
2
, Dragers van grondrechten
Wie geniet bescherming?
• individuen (soms: burgers)
• groepen
Ten opzichte van wie geldt bescherming?
• verticale werking:
verhouding individu – overheid
• horizontale werking:
verhouding particulieren onderling
Klassieke en sociale grondrechten
MAAR: relativering onderscheid
• Ook klassieke rechten kunnen actief overheidsoptreden vergen
• positieve verplichtingen
actief optreden van de staat noodzakelijk om een bepaald klassiek grondrecht te
garanderen
3
mensenrechten
Rechtsstaat
- Legaliteitsbeginsel
- Scheiding der machten
- Toegang tot / rechtsbescherming door onafhankelijke
rechter
- Mensenrechten
Zonder mensenrechten geen rechtsstaat
Mensenrechten en democratie
Voorwaarde voor een goed functionerende democratie (bv recht op vrijheid van
meningsuiting, recht om te demonstreren)
Waarborg tegen ‘dictatuur van de meerderheid’
Zonder mensenrechten geen democratie
Mensenrechten in de (juridische) praktijk
Arbeidsrecht
bv. non-discriminatie, recht op privacy
Strafrecht
bv. eerlijk proces, recht op privacy
Omgevingsrecht
bv. recht op eigendom, recht op schoon milieu
Vreemdelingenrecht
bv. recht op respect voor gezinsleven
Gezondheidsrecht
bv. recht op leven, recht op privacy
Wat zijn mensenrechten?
Fundamentele rechtsnormen
die de strekking hebben het individu persoonlijke vrijheid en een menswaardig bestaan te
verzekeren en die de handelingsvrijheid van met name de overheid beperken.
Ontwikkeling mensenrechten
• Uitbreiding rechtssubjecten (kring gerechtigden, steeds meer personen kregen
mensenrechten, niet alleen meer mensen van adel bijvoorbeeld)
• Uitbreiding rechten (werkingsgebied, niet alleen meer kiesrecht voor mannen)
• Internationale erkenning en formulering v.a. WO II (verdragen, intern. rechters)
Historische nationale documenten
• Magna Carta (Engeland 1215) (edelen eisten hun rechten op t.o. de Koning)
• Acte van Verlatinghe (Nederlanden 1581) aantal Nederlandse provincies de
Spaanse Vorst afzette omdat hij misbruik maakte van zijn macht
• Declaration of Independence (VS 1776) Onafhankelijkheidsverklaring van Amerika
waarmee Amerika zich onafhankelijk verklaarde van Engeland).
• Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (Frankrijk 1789) Na de Franse
revolutie)
Stapjes in de ontwikkeling van mensenrechten
1
,Rechtsbronnen van mensenrechten
• Verdragen (VN verband of EVRM bijvoorbeeld)
• Grondwet
• Wetgeving
(nationaal, bv. Algemene wet gelijke behandeling; EU, bv. Algemene verordening
gegevensbescherming)
• Jurisprudentie
bv. EHRM, HvJEU, Nederlandse rechter
VN documenten
algemeen
• Universele Verklaring van de Rechten van de Mens [UVRM 1948] (geen verdrag,
daarom niet bindend, aangenomen door algemene vergadering van de VN, maar wel
geleid tot IVBPR, IVESC bijv)
• Int. Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten [IVBPR 1966]
• Int. Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten [IVESC 1966]
specifieke onderwerpen o.a.:
• Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Rassendiscriminatie [1966]
• Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van discriminatie van vrouwen [1979]
• Verdrag inzake de Rechten van het kind [1989]
Europese mensenrechtendocumenten
2
, Dragers van grondrechten
Wie geniet bescherming?
• individuen (soms: burgers)
• groepen
Ten opzichte van wie geldt bescherming?
• verticale werking:
verhouding individu – overheid
• horizontale werking:
verhouding particulieren onderling
Klassieke en sociale grondrechten
MAAR: relativering onderscheid
• Ook klassieke rechten kunnen actief overheidsoptreden vergen
• positieve verplichtingen
actief optreden van de staat noodzakelijk om een bepaald klassiek grondrecht te
garanderen
3
