Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Inleiding op de sociale psychologie .................................................................................... 2
Hoofdstuk 3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld ................................................... 5
Hoofdstuk 4 Sociale perceptie: Hoe we andere mensen begrijpen ........................................................ 9
Hoofdstuk 5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context ............................................................ 14
Hoofdstuk 6 De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen ........................................................... 19
Hoofdstuk 7 Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden ....................... 24
Hoofdstuk 8 Conformisme: sociale invloed en aanpassing van gedrag ................................................ 31
Hoofdstuk 9 Groepsprocessen: invloed in sociale groepen .................................................................. 38
Hoofdstuk 11 Prosociaal gedrag: waarom helpen mensen? ................................................................ 43
Hoofdstuk 12 Agressie en agressief gedrag .......................................................................................... 49
Gelieve deze samenvatting niet te verspreiden.
Vragen of opmerkingen over de samenvatting? Neem dan contact met mij op.
Deze samenvatting is het laatst bijgewerkt op 16 februari 2015.
,Hoofdstuk 1 Inleiding op de sociale psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie?
De kern van sociale psychologie is sociale invloed. Dit is het effect dat woorden, daden of alleen al de
aanwezigheid van andere mensen heeft op onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag. Onze
gedachten, gevoelens en gedragingen worden zowel beïnvloed door onze directe omgeving als door
onze cultuur en individuele achtergrond. De sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar
de manier waarop de gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de
werkelijke of gefantaseerde aanwezigheid van andere mensen.
1.1.1 De macht van sociale interpretatie
Een construct is de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren. Sociaal psychologen besteden veel aandacht aan de wortels van deze interpretaties.
Een groot deel van het sociaalpsychologisch onderzoek richt zich op diverse determinanten
(bepalende factoren in een ontwikkeling of toestand) van gedragingen en gedachten.
1.1.2 Wat kunnen we nog meer over sociale invloed vertellen?
Van journalisten, maatschappijcritici en schrijvers kunnen we veel leren, maar vaak spreken zaken
elkaar tegen omdat mensen bijvoorbeeld verschillende meningen kunnen hebben.
Filosofie is een belangrijke bron van inzichten in de menselijke natuur (geweest). De creativiteit en
het analytische denken van filosofen vormt een groot gedeelte van de fundamenten van de
hedendaagse psychologie.
1.1.3 Sociale psychologie vergeleken met persoonlijkheidpsychologie
Persoonlijkheidspsychologen richten zich op individuele verschillen tussen mensen. Voor sociaal
psychologen is vooral het individu met de daarbij horende de situatie belangrijk. Individuele
verschillen zijn die aspecten van de persoonlijkheid van mensen die hen onderscheiden van andere
mensen.
1.1.4 Sociale psychologie vergeleken met andere sociale wetenschappen
Waar de sociale psychologie zich bezighoudt met individuen (en de daarbij horende situatie), houdt
de sociologie zich bezig met de samenleving als geheel. De sociologie verschaft algemene wetten en
theorieën.
1.2 De macht van sociale invloed
De fundamentele attributiefout is de neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te
schrijven aan persoonlijkheidstrekken, en de macht van de sociale invloed te onderschatten.
1.2.1 Onderschatten van de macht van sociale invloed
Wij geven vaak de persoonlijkheden van mensen de schuld bij bepaalde gebeurtenissen en niet de
sociale invloed. Dit geeft ons een veilig gevoel, omdat wij denken dat gebeurtenissen ons niet zullen
overkomen. Wij denken niet zo’n persoonlijkheid hebben. Daarnaast kunnen sociale normen (zie
hoofdstuk 8) een grote invloed hebben op het gedrag van mensen.
1.2.2 De subjectiviteit van de sociale situatie
Behaviorisme is de stroming binnen de psychologie die de stelling verdedigt dat men, om menselijk
gedrag te kunnen begrijpen, slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende eigenschappen van de
, omgeving. D.w.z. hoe positieve en negatieve gebeurtenissen in de omgeving verband houden met
specifieke gedragingen.
Behavioristen wilden zaken als cognitie, denken en voelen buiten beschouwing laten, omdat ze deze
concepten te vaag en te verstandelijk vonden en niet voldoende gekoppeld waren aan observeerbaar
gedrag. De nadruk op constructen (de manier waarop mensen een sociale situatie interpreteren),
vormt de basis van de gestaltpsychologie. Deze stroming onderzoekt hoe mensen de fysieke wereld
waarnemen en stelt dat we de subjectieve manier moeten onderzoeken waarop een object in de
geest van de mens verschijnt. Aanhangers van de gestaltpsychologie richten zich op het ‘gestalt’,
oftewel het geheel. De gestaltbenadering is in de eerste helft van de 20 e eeuw in Duitsland
geformuleerd door o.a. Kurt Koffka, Wolfgang Kohler en Max Wertheimer.
Aan het einde van de jaren dertig emigreerden sommige psychologen naar de Verenigde Staten om
te ontsnappen aan het naziregime. Zo ook Kurt Lewin, grondlegger van de moderne experimentele
sociale psychologie. Lewin paste gestaltprincipes niet alleen toe op de perceptie van objecten, maar
ook op de sociale perceptie: de manier waarop mensen andere mensen en hun motieven, intenties
en gedragingen waarnemen. Lewin was de eerste wetenschapper die inzag hoe belangrijk het is om
een situatie te bekijken door de ogen van degene van wie men wil weten hoe hij of zij de sociale
omgeving construeert.
1.3 Waar constructen vandaan komen: fundamentele menselijke motieven
De gedachten en gedragingen van mensen worden continu gestuurd door zeer uiteenlopende, in
elkaar hakende motieven. Sociaal psychologen ontdekten dat twee van deze motieven erg belangrijk
zijn: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf en de behoefte om de wereld accuraat waar te
nemen. Meestal proberen deze motieven ons in tegengestelde richtingen te trekken.
Leon Festinger is een van de meest vernieuwende sociaal psychologen. Hij besefte dat wanneer deze
motieven ons in tegengestelde richtingen trekken, wij de meest waardevolle inzichten kunnen
verwerven in de werking van het menselijke hart en de menselijke geest.
1.3.1 De benadering vanuit zelfachting: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf
De meeste mensen hebben behoefte aan een positief zelfbeeld. De reden waarom mensen de
wereld zien zoals ze deze zien kan vaak worden teruggevoerd op deze onderliggende behoefte. Bij de
keuze tussen het houden van een positief zelfbeeld en het vormen van een accuraat beeld van de
wereld kiezen mensen vaak voor de eerste optie.
Bevindingen van onderzoek naar ontgroeningen:
1. Menselijke wezens zijn gemotiveerd om een positief beeld van zichzelf in stand te houden, deels
door hun gedrag in het verleden te rechtvaardigen;
2. Mensen gedragen zich onder bepaalde specificeerbare omstandigheden anders dan anders.
Menselijk gedrag lijkt dan soms verrassend en paradoxaal (in strijd met de verwachting). Zo kunnen
mensen hun voorkeur geven aan mensen en dingen die ze associëren met pijn en lijden, i.p.v. dat ze
kiezen voor gemak en plezier.
1.3.2 De benadering vanuit sociale cognitie: de behoefte om accuraat waart te nemen
Hoe vaak mensen ook hun eerste behoefte vervullen (zelfachting: de behoefte aan een positief
zelfbeeld), wij zullen de realistische wereld nooit erg verdraaien. De cognitieve benadering van de
Hoofdstuk 1 Inleiding op de sociale psychologie .................................................................................... 2
Hoofdstuk 3 Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld ................................................... 5
Hoofdstuk 4 Sociale perceptie: Hoe we andere mensen begrijpen ........................................................ 9
Hoofdstuk 5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context ............................................................ 14
Hoofdstuk 6 De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen ........................................................... 19
Hoofdstuk 7 Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden ....................... 24
Hoofdstuk 8 Conformisme: sociale invloed en aanpassing van gedrag ................................................ 31
Hoofdstuk 9 Groepsprocessen: invloed in sociale groepen .................................................................. 38
Hoofdstuk 11 Prosociaal gedrag: waarom helpen mensen? ................................................................ 43
Hoofdstuk 12 Agressie en agressief gedrag .......................................................................................... 49
Gelieve deze samenvatting niet te verspreiden.
Vragen of opmerkingen over de samenvatting? Neem dan contact met mij op.
Deze samenvatting is het laatst bijgewerkt op 16 februari 2015.
,Hoofdstuk 1 Inleiding op de sociale psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie?
De kern van sociale psychologie is sociale invloed. Dit is het effect dat woorden, daden of alleen al de
aanwezigheid van andere mensen heeft op onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag. Onze
gedachten, gevoelens en gedragingen worden zowel beïnvloed door onze directe omgeving als door
onze cultuur en individuele achtergrond. De sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar
de manier waarop de gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de
werkelijke of gefantaseerde aanwezigheid van andere mensen.
1.1.1 De macht van sociale interpretatie
Een construct is de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en
interpreteren. Sociaal psychologen besteden veel aandacht aan de wortels van deze interpretaties.
Een groot deel van het sociaalpsychologisch onderzoek richt zich op diverse determinanten
(bepalende factoren in een ontwikkeling of toestand) van gedragingen en gedachten.
1.1.2 Wat kunnen we nog meer over sociale invloed vertellen?
Van journalisten, maatschappijcritici en schrijvers kunnen we veel leren, maar vaak spreken zaken
elkaar tegen omdat mensen bijvoorbeeld verschillende meningen kunnen hebben.
Filosofie is een belangrijke bron van inzichten in de menselijke natuur (geweest). De creativiteit en
het analytische denken van filosofen vormt een groot gedeelte van de fundamenten van de
hedendaagse psychologie.
1.1.3 Sociale psychologie vergeleken met persoonlijkheidpsychologie
Persoonlijkheidspsychologen richten zich op individuele verschillen tussen mensen. Voor sociaal
psychologen is vooral het individu met de daarbij horende de situatie belangrijk. Individuele
verschillen zijn die aspecten van de persoonlijkheid van mensen die hen onderscheiden van andere
mensen.
1.1.4 Sociale psychologie vergeleken met andere sociale wetenschappen
Waar de sociale psychologie zich bezighoudt met individuen (en de daarbij horende situatie), houdt
de sociologie zich bezig met de samenleving als geheel. De sociologie verschaft algemene wetten en
theorieën.
1.2 De macht van sociale invloed
De fundamentele attributiefout is de neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te
schrijven aan persoonlijkheidstrekken, en de macht van de sociale invloed te onderschatten.
1.2.1 Onderschatten van de macht van sociale invloed
Wij geven vaak de persoonlijkheden van mensen de schuld bij bepaalde gebeurtenissen en niet de
sociale invloed. Dit geeft ons een veilig gevoel, omdat wij denken dat gebeurtenissen ons niet zullen
overkomen. Wij denken niet zo’n persoonlijkheid hebben. Daarnaast kunnen sociale normen (zie
hoofdstuk 8) een grote invloed hebben op het gedrag van mensen.
1.2.2 De subjectiviteit van de sociale situatie
Behaviorisme is de stroming binnen de psychologie die de stelling verdedigt dat men, om menselijk
gedrag te kunnen begrijpen, slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende eigenschappen van de
, omgeving. D.w.z. hoe positieve en negatieve gebeurtenissen in de omgeving verband houden met
specifieke gedragingen.
Behavioristen wilden zaken als cognitie, denken en voelen buiten beschouwing laten, omdat ze deze
concepten te vaag en te verstandelijk vonden en niet voldoende gekoppeld waren aan observeerbaar
gedrag. De nadruk op constructen (de manier waarop mensen een sociale situatie interpreteren),
vormt de basis van de gestaltpsychologie. Deze stroming onderzoekt hoe mensen de fysieke wereld
waarnemen en stelt dat we de subjectieve manier moeten onderzoeken waarop een object in de
geest van de mens verschijnt. Aanhangers van de gestaltpsychologie richten zich op het ‘gestalt’,
oftewel het geheel. De gestaltbenadering is in de eerste helft van de 20 e eeuw in Duitsland
geformuleerd door o.a. Kurt Koffka, Wolfgang Kohler en Max Wertheimer.
Aan het einde van de jaren dertig emigreerden sommige psychologen naar de Verenigde Staten om
te ontsnappen aan het naziregime. Zo ook Kurt Lewin, grondlegger van de moderne experimentele
sociale psychologie. Lewin paste gestaltprincipes niet alleen toe op de perceptie van objecten, maar
ook op de sociale perceptie: de manier waarop mensen andere mensen en hun motieven, intenties
en gedragingen waarnemen. Lewin was de eerste wetenschapper die inzag hoe belangrijk het is om
een situatie te bekijken door de ogen van degene van wie men wil weten hoe hij of zij de sociale
omgeving construeert.
1.3 Waar constructen vandaan komen: fundamentele menselijke motieven
De gedachten en gedragingen van mensen worden continu gestuurd door zeer uiteenlopende, in
elkaar hakende motieven. Sociaal psychologen ontdekten dat twee van deze motieven erg belangrijk
zijn: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf en de behoefte om de wereld accuraat waar te
nemen. Meestal proberen deze motieven ons in tegengestelde richtingen te trekken.
Leon Festinger is een van de meest vernieuwende sociaal psychologen. Hij besefte dat wanneer deze
motieven ons in tegengestelde richtingen trekken, wij de meest waardevolle inzichten kunnen
verwerven in de werking van het menselijke hart en de menselijke geest.
1.3.1 De benadering vanuit zelfachting: de behoefte om ons goed te voelen over onszelf
De meeste mensen hebben behoefte aan een positief zelfbeeld. De reden waarom mensen de
wereld zien zoals ze deze zien kan vaak worden teruggevoerd op deze onderliggende behoefte. Bij de
keuze tussen het houden van een positief zelfbeeld en het vormen van een accuraat beeld van de
wereld kiezen mensen vaak voor de eerste optie.
Bevindingen van onderzoek naar ontgroeningen:
1. Menselijke wezens zijn gemotiveerd om een positief beeld van zichzelf in stand te houden, deels
door hun gedrag in het verleden te rechtvaardigen;
2. Mensen gedragen zich onder bepaalde specificeerbare omstandigheden anders dan anders.
Menselijk gedrag lijkt dan soms verrassend en paradoxaal (in strijd met de verwachting). Zo kunnen
mensen hun voorkeur geven aan mensen en dingen die ze associëren met pijn en lijden, i.p.v. dat ze
kiezen voor gemak en plezier.
1.3.2 De benadering vanuit sociale cognitie: de behoefte om accuraat waart te nemen
Hoe vaak mensen ook hun eerste behoefte vervullen (zelfachting: de behoefte aan een positief
zelfbeeld), wij zullen de realistische wereld nooit erg verdraaien. De cognitieve benadering van de
