Samenvatting ‘Ontwikkeling door onderzoek’
Deel B
, Hoofdstuk 5: ‘Onderzoek doen’
Onderzoek doen is een vorm van systematisch denken en uitproberen met betrekking tot een
probleem waarvoor je een oplossing zoekt. Onderzoek heeft ons al ver gebracht, daarom wordt er
intensief nagedacht over de manier waarop je het meest effectief onderzoek kunt doen. Wat al zeker
is, is dat onderzoek een doorlopend proces moet zijn, er moeten verschillende fasen doorlopen
worden en kritisch denken en reflectie maken deel uit van iedere stap van het proces.
5.1 De onderzoekscyclus
Een onderzoekscyclus is een planmatige opzet voor het uitvoeren van een onderzoek. Het doel bij
een onderzoekscyclus is het vinden van een antwoord op de vraag die jou als leraar bezighoudt of
het vinden van een adequate oplossing of aanpak voor een probleem dat jij in je onderwijspraktijk
ervaart. Er zijn veel vormen van onderzoek mogelijk. Deze stellen allemaal specifieke eisen. Het
grondplan is echter steeds hetzelfde. Ieder onderzoek begint met een bepaalde vraag of een
probleem. Uit een beschrijving van dat probleem, ontstaat een onderzoeksvraag, die door het
onderzoek wordt beantwoord. Als je een onderzoek opzet en uitvoert, doorloop je altijd een aantal
fasen. Bij het opzetten en uitvoeren van onderzoek zijn in grote lijnen (globaal) de volgende fasen te
onderscheiden:
1. Informatie verzamelen (onderzoek);
2. Informatie verwerken (analyse);
3. Informatie gebruiken (conclusies; aanbevelingen; toepassing).
Deze drie fasen moeten in elk (praktijk)onderzoek zichtbaar zijn. In de praktijk is deze driedeling vaak
té algemeen om er zelfstandig een goed gestructureerd onderzoek mee te kunnen opzetten. Een
uitgebreider stappenplan is daarom beter. Je hoeft hierbij niet klakkeloos alle stappen te doorlopen.
Je moet je altijd afvragen of het wel zinvol is om de stap wel of niet te doorlopen.
1. Formuleer een probleemstelling. Je brengt het probleemveld in kaart. Bekijk wat je wel zou
moeten weten, maar nu nog niet weet, en bepaald op basis daarvan wat het onderzoek je
zou moeten opleveren.
2. Voer een verkenning uit. Je kunt bijvoorbeeld alvast wat literatuur lezen of deskundigen
spreken. Een belangrijke vraag hierbij is: Welke kennis bestaat er al over het probleem dat ik
wil onderzoeken?
3. Definieer je onderzoeksgroep. Geef aan op welke groep van mensen (of op welk individu)
het onderzoek zich richt?
4. Formuleer de onderzoeksvraag. Indien nodig kun je ook een aantal deelvragen formuleren.
De onderzoeksvraag moet zo specifiek mogelijk geformuleerd worden. De kwaliteit van je
onderzoeksvraag bepaalt in hoge mate de kwaliteit van je onderzoek.
5. Bepaal je onderzoeksstrategie. Geef aan met behulp van welke methode van onderzoek en
met welke instrumenten je de onderzoeksvraag/onderzoeksvragen gaat aanpakken.
6. Maak een onderzoeksopzet of plan van aanpak. Omschrijf kort hoe het onderzoek is
opgebouwd + hoeveel tijd je te besteden hebt.
7. Verzamel de onderzoeksgegevens. Maak daarbij gebruik van de door jouw gekozen
instrumenten.
8. Verwerk de opbrengst van het onderzoek. Dit doe je door zorgvuldig te analyseren en te
interpreteren wat je gevonden hebt.
9. Maak een onderzoeksrapport. In je onderzoeksrapport beschrijf je hoe je te werk bent
gegaan, wat je resultaten zijn en wat je uiteindelijke conclusie is. Dit kan in schriftelijke vorm,
maar bijvoorbeeld ook door een presentatie te geven aan je team of vakgroep. Hier hoort
een kritische discussie bij over wat je hebt gedaan en wat je hebt gevonden.
Deel B
, Hoofdstuk 5: ‘Onderzoek doen’
Onderzoek doen is een vorm van systematisch denken en uitproberen met betrekking tot een
probleem waarvoor je een oplossing zoekt. Onderzoek heeft ons al ver gebracht, daarom wordt er
intensief nagedacht over de manier waarop je het meest effectief onderzoek kunt doen. Wat al zeker
is, is dat onderzoek een doorlopend proces moet zijn, er moeten verschillende fasen doorlopen
worden en kritisch denken en reflectie maken deel uit van iedere stap van het proces.
5.1 De onderzoekscyclus
Een onderzoekscyclus is een planmatige opzet voor het uitvoeren van een onderzoek. Het doel bij
een onderzoekscyclus is het vinden van een antwoord op de vraag die jou als leraar bezighoudt of
het vinden van een adequate oplossing of aanpak voor een probleem dat jij in je onderwijspraktijk
ervaart. Er zijn veel vormen van onderzoek mogelijk. Deze stellen allemaal specifieke eisen. Het
grondplan is echter steeds hetzelfde. Ieder onderzoek begint met een bepaalde vraag of een
probleem. Uit een beschrijving van dat probleem, ontstaat een onderzoeksvraag, die door het
onderzoek wordt beantwoord. Als je een onderzoek opzet en uitvoert, doorloop je altijd een aantal
fasen. Bij het opzetten en uitvoeren van onderzoek zijn in grote lijnen (globaal) de volgende fasen te
onderscheiden:
1. Informatie verzamelen (onderzoek);
2. Informatie verwerken (analyse);
3. Informatie gebruiken (conclusies; aanbevelingen; toepassing).
Deze drie fasen moeten in elk (praktijk)onderzoek zichtbaar zijn. In de praktijk is deze driedeling vaak
té algemeen om er zelfstandig een goed gestructureerd onderzoek mee te kunnen opzetten. Een
uitgebreider stappenplan is daarom beter. Je hoeft hierbij niet klakkeloos alle stappen te doorlopen.
Je moet je altijd afvragen of het wel zinvol is om de stap wel of niet te doorlopen.
1. Formuleer een probleemstelling. Je brengt het probleemveld in kaart. Bekijk wat je wel zou
moeten weten, maar nu nog niet weet, en bepaald op basis daarvan wat het onderzoek je
zou moeten opleveren.
2. Voer een verkenning uit. Je kunt bijvoorbeeld alvast wat literatuur lezen of deskundigen
spreken. Een belangrijke vraag hierbij is: Welke kennis bestaat er al over het probleem dat ik
wil onderzoeken?
3. Definieer je onderzoeksgroep. Geef aan op welke groep van mensen (of op welk individu)
het onderzoek zich richt?
4. Formuleer de onderzoeksvraag. Indien nodig kun je ook een aantal deelvragen formuleren.
De onderzoeksvraag moet zo specifiek mogelijk geformuleerd worden. De kwaliteit van je
onderzoeksvraag bepaalt in hoge mate de kwaliteit van je onderzoek.
5. Bepaal je onderzoeksstrategie. Geef aan met behulp van welke methode van onderzoek en
met welke instrumenten je de onderzoeksvraag/onderzoeksvragen gaat aanpakken.
6. Maak een onderzoeksopzet of plan van aanpak. Omschrijf kort hoe het onderzoek is
opgebouwd + hoeveel tijd je te besteden hebt.
7. Verzamel de onderzoeksgegevens. Maak daarbij gebruik van de door jouw gekozen
instrumenten.
8. Verwerk de opbrengst van het onderzoek. Dit doe je door zorgvuldig te analyseren en te
interpreteren wat je gevonden hebt.
9. Maak een onderzoeksrapport. In je onderzoeksrapport beschrijf je hoe je te werk bent
gegaan, wat je resultaten zijn en wat je uiteindelijke conclusie is. Dit kan in schriftelijke vorm,
maar bijvoorbeeld ook door een presentatie te geven aan je team of vakgroep. Hier hoort
een kritische discussie bij over wat je hebt gedaan en wat je hebt gevonden.
