Samenvatting Wonen Conceptueel
Week B2
Handboek Veilig Ontwerp 13-55
ZETA
Zichtbaarheid:
Gaat om gezien en gezien worden
Er moeten voldoende mensen aanwezig zijn om te kunnen zien en horen en dat ook een
bepaalde kleinschaligheid nodig is om de omgeving en de mensen daarin te kennen en
gekend te worden
Toezicht houden kan op drie manieren:
Formeel (politie, beveiligers)
Semiformeel (conciërges, huismeesters)
Informeel (omwonenden, passanten)
Toepassen vuistregel zichtbaarheid kan ook leiden tot schijnveiligheid
Eenduidigheid:
Voor gebruikers en beheerders moet duidelijk zijn welke status of functie een gebied heeft
De functie van een plek moet eenduidig en duidelijk zijn door de vorm en inrichting
Semi-private of semi-openbare ruimten leveren in gebruik en beheer vrijwel altijd problemen
op als niet duidelijk is voor wie en voor wat die ruimten bestemd zijn en wie ze beheren
APV = algemene plaatselijke verordening: is regelen die geldt voor iedereen binnen de
gemeente
Duidelijke en eenduidige routing met goede oriëntatiemogelijkheden is belangrijk voor een
positieve beleving.
Structuur moet duidelijk en logisch zijn en voorzien zijn van goede oriëntatiemogelijkheden.
Dat geldt vooral voor gebruikers die niet bekend zijn met de situatie ter plaatse
Toegankelijkheid:
Toegankelijkheid is grotendeels bouwkundig geregeld. Het gaat om het gemak waarmee
ruimten kunnen worden bereikt, gebruikt, en weer verlaten, rekening houdend met de
diversiteit aan gebruiksgroepen en hun fysieke en mentale mogelijkheden en beperkingen
Voordeel toegankelijkheid voor bedoel gebruik is evident
Aantrekkelijkheid:
Estische kwaliteit: inrichting gebouw past bij culturele verwachtingen en persoonlijke
identiteit
Aantrekkelijk functieaanbod: faciliteiten moeten worden geboden waar
gebruikersgroepen behoefte aan hebben
Onderhoud en beheer: schoon en heel is aantrekkelijker dan vuil, kapot, stinkend en
verwaarloosd
Estische duurzaamheid: verschijningsvorm van gebouw sterk aan mode onderhevig,
dan kan aantrekkelijkheid snel verouderd raken
Technische duurzaamheid: inrichting moet mate van robuustheid hebben
Sociale duurzaamheid: saamhorigheid tussen de bewoners
Partijen:
Burgemeester en wethouders: borgen van integrale veiligheid in gemeentelijk beleid
Opdrachtgevers: veiligheid als ontwerpaspect in programmafase opnemen
Woningcorporaties: visie hebben op een duurzame (sociaal en fysiek) wijkontwikkeling
,Architecten: rekening houden met de veiligheid
Bouwers: wettelijke plicht om voor de veiligheid van werknemers te zorgen, tijdens de bouw
rekening houden met veiligheid van de omgeving van het bouwproject
Adviseurs: met sociale veiligheid als specialisatie, handig voor toepassen specifieke
methoden
Sociaal supervisoren: bewaakt sociale kwaliteit van de wijk in planvorming, analyseert
mogelijke risico’s van ongewenst gebruik en verkent de behoefte aan voorzieningen
Hulpdiensten: brandweer toetsen op vluchtmogelijkheden, hulpverlenersmogelijkheden,
brandbeheersing en repressie
Politie: kerntaken: opsporen strafbare feiten, handhaving openbare orde,
noodhulpverlening, andere organisaties adviseren over veiligheid.
Als ze de kentaken uitvoeren dragen ze bij aan een veilige samenleving
Beheerders: weten veel over de gebruikswensen, dus handig om vroeg erbij te
betrekken
Verzekeraar: doel beperken materiële schade
Gebruikers:
Community planning: vorm van interactieve planvorming waar iedereen die erbij
betrokken is, op een gelijkwaardig niveau deelneemt
Inspraak Nieuwe Stijl: eerste stap, brede consulatie burgers en bewoners
Tweede stap, finale belangentoets
Criminaliteitstheorieën
Criminele gelegenheid / situationele gelegenheidstheorie:
gaat ervan uit dat in situaties met veel gelegenheid tot criminaliteit de kans op
delinquentie hoger is dan in situaties met weinig of geen gelegenheid. Er zijn drie
factoren
Bereikbaarheid
Buit
Pakkans
Rationeel gedrag/ rationele keuzetheorie besluitvormingsproces van (potentiële) daders
centraal.
Kosten- en batenanalyse wordt gemaakt door de potentiële dader. Wanneer de verwachte
baten de kosten overtreffen wordt overgegaan tot delinquent/crimineel gedrag.
Vast handelingspatronen/ routine activiteitentheorie
Gaat ervan uit dat een groot deel van de dagelijkse menselijke handelingen routinematige
activiteiten zijn. mensen hebben min of meer vaste patronen voor hun werktijden, huiselijke
activiteiten, etc. Ze gaan volgens vaste routes en op vaste tijden naar deze activiteiten. De
vaste patronen scheppen gelegenheid tot criminaliteit waar (potentiële) daders gebruik van
maken. Deze gelegenheid ontstaat wanneer 3 minimale elementen in ruimte en tijd bij elkaar
komen: een geschikt doel, een potentiële dader en de afwezigheid van effectieve sociale
controle.
Doel moet aan 4 kenmerken voldoen: VIVA: Value (waarde van het object voor de dader),
Inertia (vervoerbaarheid object: grootte & gewicht), Visibility (mate waarin object zichtbaar is)
en Access (bereikbaarheid object).
Geografische patronen:
Aan de hand van misdaadplaatsen, de woonplaats van de dader aan te wijzen valt
Patronentheorie: daders leren geografisch gebied kennen vanuit gebruik van de ruimte en
routine activiteiten
, Totaal van knooppunten en paden vormt van awareness space van daders: het geografische
gebied waarbinnen ze goed op de hoogte zijn van de ruimtelijke structuur
Plekken binnen de awareness space, die door daders attractief gezien worden heten
opportunity spaces
Randen zijn de grenzen van de geografische gebieden waar mensen wonen, werken en
winkelen of uitgaan.
Plantoetsing: beoordeling van ontwerpplannen
Mogelijke veiligheidsrisico’s en sterke punten gesignaleerd en worden aanbevelingen voor
verbetering gedaan
Verstandig om dit door een professional te laten doen, want deze is in staat om met zowel
opdrachtgevers als ontwerpers een goede afweging van de aanbevelingen in het licht van
alle belangen te maken
Veiligheidseffectrapportage (VER)
= een instrument om vroegtijdig veiligheidsrisico’s van plannen duidelijk te krijgen en daar
oplossingen voor te zoeken. Alle aspecten van (on) veiligheid worden bekeken en alle bij
veiligheid betrokken actoren werken samen en nemen op meerdere fronten tegelijk
maatregelen, zowel bouwkundige, sociale, als bestuurs- en organisatorische maatregelen.
Het integrale karakter van de VER komt tot uitdrukking in de afwegingen die moeten worden
gemaakt tussen veiligheid en andere belangen, zoals milieu, economische, financiële en
sociale belangen. De VER is ontwikkeld vanuit de overtuiging dat preventief werken
structureel succes oplevert.
Eigenschappen:
De VER is interactief. De samenwerking van een team betrokkenen leidt tot het borgen van
de verschillende soorten veiligheid in het ontwerpproces. De VER is cyclisch, er wordt niet
slechts op één moment naar de veiligheid gekeken. Veiligheidsanalyse wordt steeds opnieuw
ingezet. De VER loopt altijd parallel aan een fase van het ontwerpproces.
Opzet:
onderbouwing (nut en noodzaak)
intentie (doelen en ambities en partners vastgelegd)
analyse (kwaliteit huidige veiligheidsrisico’s, inschatting en beschrijving nieuwe
risico’s)
alternatieven (alternatieve plannen)
maatregelen (bepaald en beschreven)
implementatie (maatregelen worden geïmplementeerd)
beheer (afspraken gemaakt over beheer en beheerplan samengesteld).
CPTED (Crime Prevention Through Environmental Design) (USA) / (GB) DOC/DAC
CPTED (1960)
Jane Jacobs geeft aan dat eigenschappen van de gebouwde omgeving verantwoordelijk zijn
voor criminaliteit:
- door manier waarop nieuwe steden werden ontworpen en gebouwd konden
bewoners straat niet overzien en dus minder controle uitoefenen op crimineel
gedrag.
- criminaliteit neemt toe wanneer men geen contact heeft met de buren. Ze wilden
de oude stadswijken terughalen, omdat zo het contact met de buren beter werd.
Benadrukt belang van sociale controle
Week B2
Handboek Veilig Ontwerp 13-55
ZETA
Zichtbaarheid:
Gaat om gezien en gezien worden
Er moeten voldoende mensen aanwezig zijn om te kunnen zien en horen en dat ook een
bepaalde kleinschaligheid nodig is om de omgeving en de mensen daarin te kennen en
gekend te worden
Toezicht houden kan op drie manieren:
Formeel (politie, beveiligers)
Semiformeel (conciërges, huismeesters)
Informeel (omwonenden, passanten)
Toepassen vuistregel zichtbaarheid kan ook leiden tot schijnveiligheid
Eenduidigheid:
Voor gebruikers en beheerders moet duidelijk zijn welke status of functie een gebied heeft
De functie van een plek moet eenduidig en duidelijk zijn door de vorm en inrichting
Semi-private of semi-openbare ruimten leveren in gebruik en beheer vrijwel altijd problemen
op als niet duidelijk is voor wie en voor wat die ruimten bestemd zijn en wie ze beheren
APV = algemene plaatselijke verordening: is regelen die geldt voor iedereen binnen de
gemeente
Duidelijke en eenduidige routing met goede oriëntatiemogelijkheden is belangrijk voor een
positieve beleving.
Structuur moet duidelijk en logisch zijn en voorzien zijn van goede oriëntatiemogelijkheden.
Dat geldt vooral voor gebruikers die niet bekend zijn met de situatie ter plaatse
Toegankelijkheid:
Toegankelijkheid is grotendeels bouwkundig geregeld. Het gaat om het gemak waarmee
ruimten kunnen worden bereikt, gebruikt, en weer verlaten, rekening houdend met de
diversiteit aan gebruiksgroepen en hun fysieke en mentale mogelijkheden en beperkingen
Voordeel toegankelijkheid voor bedoel gebruik is evident
Aantrekkelijkheid:
Estische kwaliteit: inrichting gebouw past bij culturele verwachtingen en persoonlijke
identiteit
Aantrekkelijk functieaanbod: faciliteiten moeten worden geboden waar
gebruikersgroepen behoefte aan hebben
Onderhoud en beheer: schoon en heel is aantrekkelijker dan vuil, kapot, stinkend en
verwaarloosd
Estische duurzaamheid: verschijningsvorm van gebouw sterk aan mode onderhevig,
dan kan aantrekkelijkheid snel verouderd raken
Technische duurzaamheid: inrichting moet mate van robuustheid hebben
Sociale duurzaamheid: saamhorigheid tussen de bewoners
Partijen:
Burgemeester en wethouders: borgen van integrale veiligheid in gemeentelijk beleid
Opdrachtgevers: veiligheid als ontwerpaspect in programmafase opnemen
Woningcorporaties: visie hebben op een duurzame (sociaal en fysiek) wijkontwikkeling
,Architecten: rekening houden met de veiligheid
Bouwers: wettelijke plicht om voor de veiligheid van werknemers te zorgen, tijdens de bouw
rekening houden met veiligheid van de omgeving van het bouwproject
Adviseurs: met sociale veiligheid als specialisatie, handig voor toepassen specifieke
methoden
Sociaal supervisoren: bewaakt sociale kwaliteit van de wijk in planvorming, analyseert
mogelijke risico’s van ongewenst gebruik en verkent de behoefte aan voorzieningen
Hulpdiensten: brandweer toetsen op vluchtmogelijkheden, hulpverlenersmogelijkheden,
brandbeheersing en repressie
Politie: kerntaken: opsporen strafbare feiten, handhaving openbare orde,
noodhulpverlening, andere organisaties adviseren over veiligheid.
Als ze de kentaken uitvoeren dragen ze bij aan een veilige samenleving
Beheerders: weten veel over de gebruikswensen, dus handig om vroeg erbij te
betrekken
Verzekeraar: doel beperken materiële schade
Gebruikers:
Community planning: vorm van interactieve planvorming waar iedereen die erbij
betrokken is, op een gelijkwaardig niveau deelneemt
Inspraak Nieuwe Stijl: eerste stap, brede consulatie burgers en bewoners
Tweede stap, finale belangentoets
Criminaliteitstheorieën
Criminele gelegenheid / situationele gelegenheidstheorie:
gaat ervan uit dat in situaties met veel gelegenheid tot criminaliteit de kans op
delinquentie hoger is dan in situaties met weinig of geen gelegenheid. Er zijn drie
factoren
Bereikbaarheid
Buit
Pakkans
Rationeel gedrag/ rationele keuzetheorie besluitvormingsproces van (potentiële) daders
centraal.
Kosten- en batenanalyse wordt gemaakt door de potentiële dader. Wanneer de verwachte
baten de kosten overtreffen wordt overgegaan tot delinquent/crimineel gedrag.
Vast handelingspatronen/ routine activiteitentheorie
Gaat ervan uit dat een groot deel van de dagelijkse menselijke handelingen routinematige
activiteiten zijn. mensen hebben min of meer vaste patronen voor hun werktijden, huiselijke
activiteiten, etc. Ze gaan volgens vaste routes en op vaste tijden naar deze activiteiten. De
vaste patronen scheppen gelegenheid tot criminaliteit waar (potentiële) daders gebruik van
maken. Deze gelegenheid ontstaat wanneer 3 minimale elementen in ruimte en tijd bij elkaar
komen: een geschikt doel, een potentiële dader en de afwezigheid van effectieve sociale
controle.
Doel moet aan 4 kenmerken voldoen: VIVA: Value (waarde van het object voor de dader),
Inertia (vervoerbaarheid object: grootte & gewicht), Visibility (mate waarin object zichtbaar is)
en Access (bereikbaarheid object).
Geografische patronen:
Aan de hand van misdaadplaatsen, de woonplaats van de dader aan te wijzen valt
Patronentheorie: daders leren geografisch gebied kennen vanuit gebruik van de ruimte en
routine activiteiten
, Totaal van knooppunten en paden vormt van awareness space van daders: het geografische
gebied waarbinnen ze goed op de hoogte zijn van de ruimtelijke structuur
Plekken binnen de awareness space, die door daders attractief gezien worden heten
opportunity spaces
Randen zijn de grenzen van de geografische gebieden waar mensen wonen, werken en
winkelen of uitgaan.
Plantoetsing: beoordeling van ontwerpplannen
Mogelijke veiligheidsrisico’s en sterke punten gesignaleerd en worden aanbevelingen voor
verbetering gedaan
Verstandig om dit door een professional te laten doen, want deze is in staat om met zowel
opdrachtgevers als ontwerpers een goede afweging van de aanbevelingen in het licht van
alle belangen te maken
Veiligheidseffectrapportage (VER)
= een instrument om vroegtijdig veiligheidsrisico’s van plannen duidelijk te krijgen en daar
oplossingen voor te zoeken. Alle aspecten van (on) veiligheid worden bekeken en alle bij
veiligheid betrokken actoren werken samen en nemen op meerdere fronten tegelijk
maatregelen, zowel bouwkundige, sociale, als bestuurs- en organisatorische maatregelen.
Het integrale karakter van de VER komt tot uitdrukking in de afwegingen die moeten worden
gemaakt tussen veiligheid en andere belangen, zoals milieu, economische, financiële en
sociale belangen. De VER is ontwikkeld vanuit de overtuiging dat preventief werken
structureel succes oplevert.
Eigenschappen:
De VER is interactief. De samenwerking van een team betrokkenen leidt tot het borgen van
de verschillende soorten veiligheid in het ontwerpproces. De VER is cyclisch, er wordt niet
slechts op één moment naar de veiligheid gekeken. Veiligheidsanalyse wordt steeds opnieuw
ingezet. De VER loopt altijd parallel aan een fase van het ontwerpproces.
Opzet:
onderbouwing (nut en noodzaak)
intentie (doelen en ambities en partners vastgelegd)
analyse (kwaliteit huidige veiligheidsrisico’s, inschatting en beschrijving nieuwe
risico’s)
alternatieven (alternatieve plannen)
maatregelen (bepaald en beschreven)
implementatie (maatregelen worden geïmplementeerd)
beheer (afspraken gemaakt over beheer en beheerplan samengesteld).
CPTED (Crime Prevention Through Environmental Design) (USA) / (GB) DOC/DAC
CPTED (1960)
Jane Jacobs geeft aan dat eigenschappen van de gebouwde omgeving verantwoordelijk zijn
voor criminaliteit:
- door manier waarop nieuwe steden werden ontworpen en gebouwd konden
bewoners straat niet overzien en dus minder controle uitoefenen op crimineel
gedrag.
- criminaliteit neemt toe wanneer men geen contact heeft met de buren. Ze wilden
de oude stadswijken terughalen, omdat zo het contact met de buren beter werd.
Benadrukt belang van sociale controle
