Nederlands 1: samenvatting doelen Volop Taal

NEDERLANDS:
DOELEN VOOR EXAMEN

TAAL IN DE 21e EEUW:
Belang taal & goede taalvaardigheid

- Taal helpt ID vormen
o Conceptualiserende functie = nieuwe woorden om leven vorm te geven verschillen
zoeken tussen heden en verleden
o Commutatieve functie = Bindmiddel
o Expressieve functie = uitdrukking geven persoonlijke emoties

Waarom is taal een sleutelcompetentie in de 21e eeuw?

- Sleutelcompetentie:
o Complexe info verwerken door bronnen te raadplegen
o Sterk ontwikkelde lees-en luistervaardigheid
o Sterk ontwikkelde schriftelijke & mondelinge taalvaardigheid
o Taalgebruik aanpassen aan situatie & doelpubliek
o Omgaan met nieuwe media & technologieën
- Taalcompetentie = geheel talige kennis, vaardigheden & attitudes die nodig zijn om
geschreven, gesproken & multimodale teksten te begrijpen, te evalueren & te gebruiken
 1. Volwaardige deelname SL
 2. Eigen doelen realiseren
 3. Eigen kennis & mogelijkheden levenslang & duurzaam ontwikkelen
 In onderwijs: authentieke situaties; functionele taal; talige kennis, vaardigheden
& attitudes

Huidige staat leesvaardigheid in Vlaanderen & wat eraan doen?

- 20% van de 15 jarigen haalt referentieniveau niet
- Tijdverlies, enkel lezen om info te vinden
- Gebrek aan leesmotivatie
- Nood taalkrachtig onderwijs
o Te veel invullen  minder nadenken
o Digitalisering  alleen snel lezen, geen boeken lezen
o Kloof tussen hoge vs lage sociaal-economische status
o Kloof tussen Nederlands thuistaal vs andere thuistaal
 °leesoffensief = acties om kids meer en beter te laten lezen

Belang ontwikkeling talige competenties

- Bewust omgaan met verandering
- Complexe informatie verwerken
- Kritisch en probleemoplossend denken
- Zelfstandig beslissingen nemen
- Creatief samenwerken
- Communiceren in diverse (al dan niet digitale) contexten
- Omgaan met nieuwe media en technologie


1

,Motivatie nood aan taalkrachtig onderwijs

- Nood taalkrachtig onderwijs
o Te veel invullen  minder nadenken
o Digitalisering  alleen snel lezen, geen boeken lezen
o Kloof tussen hoge vs lage sociaal-economische status
o Kloof tussen Nederlands thuistaal vs andere thuistaal
 °leesoffensief = acties om kids meer en beter te laten lezen

TAALONDERWIJS IN DE 21E EEUW

Talige grondhouding Contextrijk Functioneel (inter)actief




Ondersteuning Impliciet & expliciet leren Kansen tot reflectie




Principe 1: positieve talige grondhouding

- Veilige oefencontext
o Lln. taal kunnen & durven oefenen  veiligheid, vertrouwen & plezier
o Stimuleren taal gebruiken & fouten mogen maken
- Talige repertoire van lln. omarmen
o Taal leren = individueel bepaald proces  ander tempo en bepaalde dingen wel en
niet werken
o Volledige taalrepertoire omarmen = ook andere talen
- Hoge verwachtingen koesteren
o Geloven in hun taalvermogen, iedereen kan leren
o Rijk taalaanbod met uitdagende talige taken
- Voorbeeld les: voorlezen, fout van lln. verbeteren door het juiste te herhalen
 Moedig je je leerlingen aan om te experimenteren met taal?
 Weten ze dat ze fouten mogen maken?
 Vertonen je leerlingen voldoende spreek-en schrijfdurf?
 Geef je thuistalen en -culturen een plaats in de klas?
 Geloof je in het taalleerpotentieel van alle leerlingen?
 Toon je dat door je leerlingen talig uit te dagen?

Principe 2: contextrijk

- Nieuwe taal betekenis geven  interesses, voorkennis & leefwereld
- Concrete materialen, vragen & situaties abstracte inhouden 
herkenbaarheid & uitdaging
- Visuele ondersteuning, reële ervaringen & authentiek materiaal + talige context
- Hoe knippen jullie jullie nagels? Zouden paarden hun nagels moeten knippen?
- Kies je opdrachten en/of pas je die aan op basis van input en interesses van de
leerlingen?


2

, - Roep je voorkennis op? Verbind je nieuwe kennis aan eerdere kennis en ervaringen?
- Zorg je voor een voldoende rijk (taal)aanbod, dat je begrijpelijk maakt door parafrasering
en visuele ondersteuning?


Principe 3: functioneel

- Taal nodig om andere doelen te bereiken  betekenisvolle taken oplossen
- Luisteren, lezen, spreken & schrijven
- Functioneel = motiverend & uitdagend
- Berichten naar elkaar sturen met afkortingen  essentie van bericht
snappen
- Leiden je lessen tot een concreet eindresultaat (dat ook niet-talig kan zijn)?
- Werken de leerlingen aan een voor hen relevant en interessant doel?
- Is er een kloof tussen het niveau waarop de leerlingen nu functioneren en het niveau van
de opdrachten?


Principe 4: (inter)actief

- Taal actief gebruiken  versch. contexten & momenten
- Leraar-leerlinginteractie
o Persoonlijk aanbod & voldoende feedback  niveau ondersteunen
o Taalstimulerend reageren  gesprek lln. verrijken, verbreden en beter maken
 Door vraagstelling: rijkere verwoording, doel van taak vragen, diepgaandere
vragen stellen
o Opinievragen & vragen die denken stimuleren = !
- Leerling-leerlinginteractie
o Veel functioneel gesproken  samen aan taak werken
o Elkaars input nodig
o Groepjes o.b.v. achtergrondkennis, taalniveau, samenwerkingsvaardigheden;
interesses…
- Eerst uitleg geven, dan mindmap maken, dan lln. laten uitleggen
- Zorg je dat je tijd en ruimte hebt om in interactie te gaan met de leerlingen?
Geef je voldoende input tijdens interacties met leerlingen?
- Stel je veel open vragen, denkvragen en opinievragen?
- Lok je interactie tussen de leerlingen uit?
- Is er een variatie aan werkvormen die leiden tot actief en samenwerkend leren?


Principe 5: ondersteuning

- Kwaliteitsvolle feedback  talige hypotheses in hoofd aftoetsen & bijstellen
o Feedback = beschrijving huidige stand van zaken
o Feed-up = beschrijving gewenste leeruitkomst
o Feedforward = beschrijving stappen tot doel
- Scaffolding = juiste hoeveelheid ondersteuning  lln. trapje hoger te brengen
- Modeling = voordoen
- Differentiëren  kloof dichten tussen wat al wel en nog niet
o Paar lln. niet mee?  Lln. elkaar helpen & ondersteuning bieden
o Klas niet mee?  als leerkracht:
 Bal terugkaatsen
 Betekenisonderhandeling


3

,  Ander probleem voorleggen waarover ze moeten reflecteren
- Andere thuistaal
o Internet gebruiken om te vertalen of te visualiseren
- Geef je voldoende feedback op taaluitingen tijdens betekenisvolle activiteiten? Combineer
je daarbij feedback, feed-up en feedforward om het leerproces van de leerlingen voort te
stuwen?
- Differentieer je, zodat de leerlingen de kloof kunnen overbruggen tussen het niveau waarop
ze nu functioneren en het niveau van hun opdracht?
- Zorg je tijdens het taalleerproces voor zowel individuele als klassikale ondersteuning?
- Mogen de leerlingen hun thuistaal inschakelen om een taak optimaal te kunnen maken?


Principe 6: aandacht voor impliciet en expliciet leren

- Impliciet leren= nieuwe taal onbewust oppikken
- Expliciet leren= bewust stilstaan bij vormelijke & theoretische aspecten van
taal
- Focus on form= stilstaan bij taalelementen die gebruikt worden; nadenken over criteria
waaraan taalproduct moet voldoen; wijzen op taal gebruiken om doel te bereiken… =
expliciet  beste als aansluit bij taalleernoden
- Incidenteel & intentioneel aan bod komen  zowel gepland inzoomen als in onverwachte
situatie = expliciet
- Aandacht hebben voor strategieën  lln. niet snappen?  tekeningen, context… 
rolmodel als lkr (modeling, verwoorden wat jij denkt bij die oef.) = expliciet
- Transfer  door in te zoomen op zelfde aspecten bij versch. leergebieden  meerdere
oefenkansen & transfer tussen vormelijke aspecten naar ruimtelijke aspecten
- Cyclisch werken  doorheen lagere school herhaling, bv een rij maken komt terug in elk
leerjaar = impliciet
- Input & oefenen spreiden  doorheen versch. leerjaren & bij versch. leergebieden &
thema’s
- Begrippen aan lln. duidelijk maken door woorddriehoek  verbanden leggen, zelf
nadenken, taal gebruikt
- Besteed je tijdens contextrijke, functionele activiteiten expliciet aandacht aan
strategieën en vormelijke aspecten van taal?
- Maak je ruimte voor betekenisonderhandeling met de leerlingen en tussen de
leerlingen onderling?
- Model je? Doe je hardop denkend voor hoe leerlingen strategieën kunnen toepassen bij het
uitvoeren van een (talige) opdracht
- Krijgen leerlingen meerdere kansen om een nieuwe taal op te pikken? Werk je, met andere
woorden, voldoende cyclisch in de loop van het schooljaar


Principe 7: kansen tot reflectie

- Reflectie  leerproces ondersteunen & gericht & gemotiveerd verder leren; alles wat
impliciet oppikken aanvullen met expliciet aandacht op vestigen
- Reflectie op initiatief van de leraar
o Voor opdracht: wat al weten; welke vragen
o Tijdens opdracht: hoe iets aanpakken  zichzelf bijsturen; in taakomschrijving
zetten; klassikaal reflectiemoment
o Na opdracht: reflecteren op proces & product
- Reflectie door medeleerlingen



4