Samenvatting H2 t/m H4 Sprekend Verleden VWO

2.1

 De oudste skeletten van de mens zijn gevonden in Oost-Afrika.

Oorsprong van de mens  Evolutietheorie (Charles Darwin) of Creationistische theorie.

 Volgens de Biologie  alle mensen zijn van dezelfde soort (Homo Sapiens Sapiens)
 Etnische groep = groep mensen met lichamelijke kenmerken die een andere groep niet heeft.
 Mensen in groepen over wereld verspreid  pasten zich aan aan klimaat.



Cultuur = het denken en doen van een bepaalde bevolkingsgroep

-Economie = hoe mensen hun inkomsten verdelen

-Sociale omstandigheden = hoe mensen zich gedragen en met elkaar omgaan

-Politiek = hoe de macht is verdeeld

-Godsdienst, taal, onderwijs, wetenschap, kunst, rechtspraak en sport



 Er waren overeenkomsten tussen de groepen  allemaal jager-verzamelaars + nomadisch

Veel onverklaarbare dingen verklaard met magie.



2.2

 Overgang van jager-verzamelen naar landbouw in Midden-Oosten (Neolithische of agrarische
revolutie).
 Mensen ontdekten in Mesopotamië hoe je door iets te zaaien het het volgende jaar kunt
oogsten.
 Mensen ontdekten dat je dieren ‘tam’ kunt maken.

 Dorpen ontstaan (sedentaire bestaan)



Gevolgen

1. Meer voedsel, dus meer mensen
2. Stijging geboorte cijfer
3. Nieuwe technieken (gereedschap)  nieuwe beroepen  steden



 In Mesopotamië ontstonden langs de rivieren de Eufraat en de Tigris de eerste steden (Oer,
Ninive en Babylon).
 steden samengevoegd = staten* (Soemerië en Babylonië)

 er moest meer geregeld worden, dus sommige mensen hadden meer macht dan anderen 
gelaagde samenleving.

*land met duidelijke grenzen waarin een kleine groep mensen de rest van de bevolking bestuurt.

,  Bestuurders en handelaren kregen behoefte aan een schrift om wetten en kennis vast te
leggen.



 Andere steden langs rivieren = rivierdalculturen



2.3

 Eerste boeren in Nijldal  leren rivier te beheersen met dammen, dijken en sloten =
waterhuishouding.
 overstromingen  irrigatiesysteem

 samenwerking tussen dorpen nodig  veroveringen  Boven-Egypte en Beneden-Egypte 
samengevoegd door koning Menes  eerste farao



 ambtenaren en priesters ook belangrijk, alle ambtenaren samen = bestuursapparaat.



Voordelen gewone man: goede waterhuishouding, bescherming en veel beroepskeuze.

Nadelen gewone man: inkomsten als belasting afstaan, waterhuishouding doen, dingen bouwen en
geen invloed op bestuur.


 Egyptenaren gebruikten goden als verklaring (polytheïsme)



 Elk dorp andere god  goden van elkaar overnemen  mythen



2.4

 Prehistorie eindigde wanneer de mens leerde te schrijven.




3.1

 Veel gebieden in Griekenland zijn van elkaar gescheiden door zee of gebergte, waardoor er
zo’n tweehonderd aparte staatjes ontstonden  polis:
-Acropolis = versterkte heuvel met tempel.
-Agora = plein waar burgers handel dreven of het bestuur bespraken.
-Echte steden
-Dorpen

 Drie vormen van bestuur:

1. Autocratie = 1 leider

, 2. Oligarchie = bestuur bestaat uit de aanzienlijkste burgers
3. Democratie = bestuur dat bestaat uit alle burgers



 Eerst had de adel in de polis de macht. Een raad van edelen maakte de belangrijke
beslissingen. Volksvergadering = vergadering van alle mannen (beïnvloed door de adel)
 Overbevolking  kolonisatie in het Middellandse Zeegebied  wordt moeilijker vanwege
de Etrusken, Carthago en het Perzische Rijk  handelaren steeds belangrijker en rijker 
adelen delen macht met burgers.



ATHENE

-Directe democratie (door Kleisthenes)

-Belangrijke beslissingen door volksvergadering (alle mannen boven de 18 met Atheens burgerrecht)

-Raad van Vijfhonderd bereidt vergaderingen voor



3.2

SPARTA

-Overbevolking  veroveren het land van de Messeniërs

-Sterk leger (geen boeren)

-Oligarchie  geregeerd door vijf ephoren



3.3

 Het Perzisch Rijk (autocratie: koning Darius) had een Griekse kolonie overgenomen 
opstanden leiden tot Perzische Oorlogen  wil Griekenland overnemen.

 Alle staatjes moeten samenwerken  slag bij Marathon (alleen Athene)

Tweede aanval  alles veroverd behalve Peloponnesos.



3.4

 Uit angst voor een nieuwe Perzische aanval besloten veel Griekse staatjes te gaan
samenwerken.

 Delische zeebond (Athene)

Peleponnesische bond (Sparta)



 Omdat de Perzen Griekenland met rust lieten, probeerde beide bonden de machtigste te
worden  Peleponnesische Oorlog  Sparta wint  later veroverd door Macedoniërs