Thema 2. De democratische rechtstaat
De democratische rechtsstaat is een geheel aan juridische principes die verwerkt in het recht van
fatsoenlijke status, die ervoor moeten zorgen dat de overheid fatsoenlijk met haar burgers omgaat
(geen garantie).
à 2 elementen moeten met elkaar in balans zijn, allebei verwerkt in het staatssysteem;
- Democratie
- Rechtsstaat geeft grenzen aan wat de democratie kan
I) Democratie
= een zekere invloed van het volk op het landsbestuur
à Directe democratie; de bevolking stemt zelf op de wetten die voor het volk gelden.
- Referendum
à Indirecte democratie; de bevolking kiest de personen door wie zij geregeerd worden.
- Wetgevende macht; Staten-Generaal maakt de wetten
- Uitvoerende macht; kabinet
1) Presidentieel stelsel
2) Parlementair stelsel; ministeriële verantwoordelijkheid en parlementaire
vertrouwensregel
¨ Recht van interpellatie: leden van elk van beide kamers kunnen
mondeling/schriftelijk aan ministers om inlichtingen vragen
¨ Recht van enquête: recht op onderzoek
¨ Motie van wantrouwen: als blijkt dat een van de Kamers van de Staten-
Generaal het vertrouwen in een minister of staatssecretaris heeft
verloren, dient deze zijn ontslag aan de Koning aan te bieden à
wetgevende macht vertrouwt het kabinet
à Nederland is een democratie: de bevolking heeft zeggenschap over de overheid. De belangrijkste
kenmerken van de Nederlandse democratie:
- Volksvertegenwoordiging gekozen d.m.v. van vrije en eerlijke verkiezingen
- De Staat is een rechtsstaat gebaseerd op de Grondwet
- Parlementair stelsel (volksvertegenwoordiging heeft het laatste woord over de vraag of de
regering/minister aan het bewind kan blijven)
- Grondrechten
Bij democratieën is of sprake van een monarchie of republiek. Nederland heeft een constitutionele
monarchie: de positie van de Koning is verankerd in de Grondwet en daarmee ook begrensd.
Algemene beginselen rechtsstaat
- Zorgvuldigheidbeginsel
- Vertrouwensbeginsel
- Legaliteitsbeginsel
à Begrenzen de overheid en de wetgever
De democratische rechtsstaat is een geheel aan juridische principes die verwerkt in het recht van
fatsoenlijke status, die ervoor moeten zorgen dat de overheid fatsoenlijk met haar burgers omgaat
(geen garantie).
à 2 elementen moeten met elkaar in balans zijn, allebei verwerkt in het staatssysteem;
- Democratie
- Rechtsstaat geeft grenzen aan wat de democratie kan
I) Democratie
= een zekere invloed van het volk op het landsbestuur
à Directe democratie; de bevolking stemt zelf op de wetten die voor het volk gelden.
- Referendum
à Indirecte democratie; de bevolking kiest de personen door wie zij geregeerd worden.
- Wetgevende macht; Staten-Generaal maakt de wetten
- Uitvoerende macht; kabinet
1) Presidentieel stelsel
2) Parlementair stelsel; ministeriële verantwoordelijkheid en parlementaire
vertrouwensregel
¨ Recht van interpellatie: leden van elk van beide kamers kunnen
mondeling/schriftelijk aan ministers om inlichtingen vragen
¨ Recht van enquête: recht op onderzoek
¨ Motie van wantrouwen: als blijkt dat een van de Kamers van de Staten-
Generaal het vertrouwen in een minister of staatssecretaris heeft
verloren, dient deze zijn ontslag aan de Koning aan te bieden à
wetgevende macht vertrouwt het kabinet
à Nederland is een democratie: de bevolking heeft zeggenschap over de overheid. De belangrijkste
kenmerken van de Nederlandse democratie:
- Volksvertegenwoordiging gekozen d.m.v. van vrije en eerlijke verkiezingen
- De Staat is een rechtsstaat gebaseerd op de Grondwet
- Parlementair stelsel (volksvertegenwoordiging heeft het laatste woord over de vraag of de
regering/minister aan het bewind kan blijven)
- Grondrechten
Bij democratieën is of sprake van een monarchie of republiek. Nederland heeft een constitutionele
monarchie: de positie van de Koning is verankerd in de Grondwet en daarmee ook begrensd.
Algemene beginselen rechtsstaat
- Zorgvuldigheidbeginsel
- Vertrouwensbeginsel
- Legaliteitsbeginsel
à Begrenzen de overheid en de wetgever
