ALGEMENE PSYCHOLOGIE
BASISLES 1: SITUERING, OVERZICH EN GESCHIEDENIS.
WAT IS PSYCHOLOGIE EN WAT IS HET NIET.
BASISGEBIEDEN.
❖ Afkorting Griekse letter psi:
❖ Etymologisch:
➢ Psychè: levensadem, ziel, geest.
➢ Logos: woord; verklaring, rede, leer.
PSYCHOLOGIE: een breed veld, met vele specialismen, in wezen de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen.
Basisgebieden:
❖ Ontwikkelingspsychologie: studie van het gedrag in de verschillende levensfasen van de mens.
❖ Persoonlijkheidspsychologie: bestudeert de mens als individu, in datgene
waarin zij verschillen van anderen = differentiële psychologie.
❖ Cognitieve psychologie: studie van de afzonderlijke psychische functies en
processen = algemene of experimentele psychologie, functieleer.
❖ Sociale psychologie: studie van het gedrag van mensen in een relatie tot
anderen en hun omgeving.
❖ Biologische psychologie: studie van het gedrag van mensen uitgaande van
principes uit de biologie = biopsychologie of psychobiologie.
❖ Methodenleer: studie van de onderzoeksmethoden van het empirisch onderzoek (van het menselijk
gedrag) = methodologie.
DE 6 BELANGRIJKSTE PERSPECTIEVEN PSYCHOLOGIE.
MODERNE PSYCHOLOGIE:
❖ (Griekse) filosofische wortels: Socrates, Plato, Aristoteles speculeerden over bewustzijn en gekte,
emoties kunnen denken verstoren en onze waarnemingen zijn slechts interpretaties.
❖ Azië: yoga en boeddhisme volgers verkenden het bewustzijn en probeerden dat via meditatie te
beheersen.
❖ Afrika: andere verklaringen voor persoonlijkheid en psychische stoornissen (sjamanen ontwikkelden
‘behandelingen’).
❖ Middeleeuws Europa: rooms-katholieke kerk, menselijke geest is een mysterie.
1
, ➢ Pas na enkele eeuwen radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag
→ 6 belangrijke perspectieven:
• Biologische perspectief
• Cognitieve perspectief
• Behaviouristische perspectief
• Perspectieven vanuit de gehele persoon
• Ontwikkelingsperspectief
• Socioculturele perspectief
SCHEIDING VAN LICHAAM EN GEEST EN HET BIOLOGISCHE PERSPECTIEF.
RENÉ DESCARTES: scheiding tussen spirituele geest en fysieke lichaam.
❖ Rationalisme: denken is het enige middel om aan wetenschap en filosofie te doen. (Descartes was een rationalist)
❖ Empirisme: waarnemingen, ervaringen en experimenten zijn enige ware bronnen van kennis.
Denken vertroebelt de waarneming.
-Francis Bacon
Mens is bij geboorte een tabula rasa1.
-John Locke
MODERNE BIOLOGISCHE PERSPECTIEF:
❖ Lichaam en geest opnieuw samengevoegd.
bv. tandproblemen soms te linken aan depressieve klachten.
❖ Geest is het product van de hersenen.
❖ Oorzaken van gedrag worden in zenuwstelsel, endocriene stelsel en de genen gezocht.
❖ Twee variaties:
➢ Neurowetenschap.
➢ Evolutionaire psychologie (CHARLES DARWIN: natuurlijke selectie).
1
Een onbeschreven blad.
2
,BEGIN VAN WETENSCHAPPELIJKE PSYCHOLOGIE E N MODERNE COGNITIEVE PERSPECTIEF.
WILLEM WUNDT:
❖ Op zoek naar bouwstenen van het denken: structuralisme.
❖ 1879: 1ste psychologische lab.
❖ Via methode van de introspectie2.
❖ Kritiek:
➢ Introspectie is subjectief, variabel tussen observatoren, vaak retrospectie.
➢ W. JAMES: functionalisme: psychische processen kunnen het beste begrepen worden in het
licht van hun adaptieve nut en functie.
➢ Gestalt en configuratie: ‘het geheel, niet de delen’.
➢ Ontwikkeling van de computer → moderne cognitieve psychologie: nadruk op mentale
processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van informatieverwerking
(brain-imaging).
BEHAVOIRISTISCH PERSPECTIEF: NADRUK OP WAARNEEMBAAR GEDRAG.
WATSON:
❖ Formele start van behaviorisme met boek ‘Psychology from the standpoint of a behaviorist’.
➢ Maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij de bestudering van gedrag.
➢ Menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimilu.
➢ Omstreden uitspraken en experimenten.
SKINNER:
❖ Operante conditionering: proeven met duiven en ratten.
❖ Vele nieuwe begrippen en technieken:
➢ Skinner-box
➢ Reinforcement
➢ Schedules
➢ Shaping
PAVLOV:
❖ Fysioloog die spijsvertering bestudeerde.
❖ ‘Per toeval’ de klassieke conditionering ontdekt.
2
Binnenin gaan kijken. ‘Wat doet dat met mij?’
3
, PERSPECTIEVEN VANUIT DE GEHELE PERSOON.
FREUD:
❖ Ontwikkeling van een psychodynamische theorie van persoonlijkheid.
❖ De onbewuste geest (psyche) is een reservoir van energie (dynamica) voor de persoonlijkheid.
❖ Techniek van vrije associatie.
❖ Kritiek:
➢ Niet toetsbaar aan de feitelijke werkelijkheid (niet falsificeerbaar).
MASLOW:
❖ Als reactie op behaviorisme en psychoanalyse.
❖ Menselijke natuur overstijgt de omgeving: cfr. behoeften piramide.
❖ Bewuste processen (niet onbewuste) vormen het studieobject van de psychologie.
❖ Humanistische psychologie: nadruk op mogelijkheden, groei, potentie en vrije wil van de mens.
OUDE GRIEKEN:
❖ Psychologie van karaktertrekken en temperament.
❖ Hippocrates.
❖ Lichaam en geest is één eenheid.
❖ Hoeveelheid (lichaams)sappen zegt iets over de persoonlijkheid.
ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF: VERANDERINGEN DOOR NATURE EN NURTURE.
PIAGET:
❖ Bestudeerde de ontwikkeling van kennis in kinderen.
❖ Fasen in de ontwikkeling.
HET SOCIOCULTURELE PERSPECTIEF: HET INDIVIDU IN CONTEXT.
Het individu wordt niet alleen bekeken, maar wel in context.
❖ Krachtig bijkomend concept aan nurture & nature: de situatie/ context.
❖ Sociale invloed staat centraal, variatie per cultuur.
4
BASISLES 1: SITUERING, OVERZICH EN GESCHIEDENIS.
WAT IS PSYCHOLOGIE EN WAT IS HET NIET.
BASISGEBIEDEN.
❖ Afkorting Griekse letter psi:
❖ Etymologisch:
➢ Psychè: levensadem, ziel, geest.
➢ Logos: woord; verklaring, rede, leer.
PSYCHOLOGIE: een breed veld, met vele specialismen, in wezen de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen.
Basisgebieden:
❖ Ontwikkelingspsychologie: studie van het gedrag in de verschillende levensfasen van de mens.
❖ Persoonlijkheidspsychologie: bestudeert de mens als individu, in datgene
waarin zij verschillen van anderen = differentiële psychologie.
❖ Cognitieve psychologie: studie van de afzonderlijke psychische functies en
processen = algemene of experimentele psychologie, functieleer.
❖ Sociale psychologie: studie van het gedrag van mensen in een relatie tot
anderen en hun omgeving.
❖ Biologische psychologie: studie van het gedrag van mensen uitgaande van
principes uit de biologie = biopsychologie of psychobiologie.
❖ Methodenleer: studie van de onderzoeksmethoden van het empirisch onderzoek (van het menselijk
gedrag) = methodologie.
DE 6 BELANGRIJKSTE PERSPECTIEVEN PSYCHOLOGIE.
MODERNE PSYCHOLOGIE:
❖ (Griekse) filosofische wortels: Socrates, Plato, Aristoteles speculeerden over bewustzijn en gekte,
emoties kunnen denken verstoren en onze waarnemingen zijn slechts interpretaties.
❖ Azië: yoga en boeddhisme volgers verkenden het bewustzijn en probeerden dat via meditatie te
beheersen.
❖ Afrika: andere verklaringen voor persoonlijkheid en psychische stoornissen (sjamanen ontwikkelden
‘behandelingen’).
❖ Middeleeuws Europa: rooms-katholieke kerk, menselijke geest is een mysterie.
1
, ➢ Pas na enkele eeuwen radicaal nieuwe ideeën over geest en gedrag
→ 6 belangrijke perspectieven:
• Biologische perspectief
• Cognitieve perspectief
• Behaviouristische perspectief
• Perspectieven vanuit de gehele persoon
• Ontwikkelingsperspectief
• Socioculturele perspectief
SCHEIDING VAN LICHAAM EN GEEST EN HET BIOLOGISCHE PERSPECTIEF.
RENÉ DESCARTES: scheiding tussen spirituele geest en fysieke lichaam.
❖ Rationalisme: denken is het enige middel om aan wetenschap en filosofie te doen. (Descartes was een rationalist)
❖ Empirisme: waarnemingen, ervaringen en experimenten zijn enige ware bronnen van kennis.
Denken vertroebelt de waarneming.
-Francis Bacon
Mens is bij geboorte een tabula rasa1.
-John Locke
MODERNE BIOLOGISCHE PERSPECTIEF:
❖ Lichaam en geest opnieuw samengevoegd.
bv. tandproblemen soms te linken aan depressieve klachten.
❖ Geest is het product van de hersenen.
❖ Oorzaken van gedrag worden in zenuwstelsel, endocriene stelsel en de genen gezocht.
❖ Twee variaties:
➢ Neurowetenschap.
➢ Evolutionaire psychologie (CHARLES DARWIN: natuurlijke selectie).
1
Een onbeschreven blad.
2
,BEGIN VAN WETENSCHAPPELIJKE PSYCHOLOGIE E N MODERNE COGNITIEVE PERSPECTIEF.
WILLEM WUNDT:
❖ Op zoek naar bouwstenen van het denken: structuralisme.
❖ 1879: 1ste psychologische lab.
❖ Via methode van de introspectie2.
❖ Kritiek:
➢ Introspectie is subjectief, variabel tussen observatoren, vaak retrospectie.
➢ W. JAMES: functionalisme: psychische processen kunnen het beste begrepen worden in het
licht van hun adaptieve nut en functie.
➢ Gestalt en configuratie: ‘het geheel, niet de delen’.
➢ Ontwikkeling van de computer → moderne cognitieve psychologie: nadruk op mentale
processen zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van informatieverwerking
(brain-imaging).
BEHAVOIRISTISCH PERSPECTIEF: NADRUK OP WAARNEEMBAAR GEDRAG.
WATSON:
❖ Formele start van behaviorisme met boek ‘Psychology from the standpoint of a behaviorist’.
➢ Maakt geen onderscheid tussen mens en dier bij de bestudering van gedrag.
➢ Menselijk gedrag wordt volledig gestuurd door externe stimilu.
➢ Omstreden uitspraken en experimenten.
SKINNER:
❖ Operante conditionering: proeven met duiven en ratten.
❖ Vele nieuwe begrippen en technieken:
➢ Skinner-box
➢ Reinforcement
➢ Schedules
➢ Shaping
PAVLOV:
❖ Fysioloog die spijsvertering bestudeerde.
❖ ‘Per toeval’ de klassieke conditionering ontdekt.
2
Binnenin gaan kijken. ‘Wat doet dat met mij?’
3
, PERSPECTIEVEN VANUIT DE GEHELE PERSOON.
FREUD:
❖ Ontwikkeling van een psychodynamische theorie van persoonlijkheid.
❖ De onbewuste geest (psyche) is een reservoir van energie (dynamica) voor de persoonlijkheid.
❖ Techniek van vrije associatie.
❖ Kritiek:
➢ Niet toetsbaar aan de feitelijke werkelijkheid (niet falsificeerbaar).
MASLOW:
❖ Als reactie op behaviorisme en psychoanalyse.
❖ Menselijke natuur overstijgt de omgeving: cfr. behoeften piramide.
❖ Bewuste processen (niet onbewuste) vormen het studieobject van de psychologie.
❖ Humanistische psychologie: nadruk op mogelijkheden, groei, potentie en vrije wil van de mens.
OUDE GRIEKEN:
❖ Psychologie van karaktertrekken en temperament.
❖ Hippocrates.
❖ Lichaam en geest is één eenheid.
❖ Hoeveelheid (lichaams)sappen zegt iets over de persoonlijkheid.
ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF: VERANDERINGEN DOOR NATURE EN NURTURE.
PIAGET:
❖ Bestudeerde de ontwikkeling van kennis in kinderen.
❖ Fasen in de ontwikkeling.
HET SOCIOCULTURELE PERSPECTIEF: HET INDIVIDU IN CONTEXT.
Het individu wordt niet alleen bekeken, maar wel in context.
❖ Krachtig bijkomend concept aan nurture & nature: de situatie/ context.
❖ Sociale invloed staat centraal, variatie per cultuur.
4
