Staatsrecht & bestuursrecht
Inhoudsopgave
Herhaling....................................................................................................................................................... 2
1 De kwalificatie als een “bestuur”................................................................................................................. 4
Wat is een bestuur?..............................................................................................................................................5
De administratieve overheid................................................................................................................................6
A. De organieke criteria:.......................................................................................................................................7
B. De functionele criteria:.....................................................................................................................................9
1. Taken van algemeen belang of openbare dienst........................................................................................9
2. Het functionaliteits-, handelings- of gezagscriterium...............................................................................11
D. Cumul voorwaarden?................................................................................................................................16
les 2............................................................................................................................................................. 17
2. De gevolgen van de kwalificatie “bestuur”................................................................................................ 17
A. De Algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur (ABBB):.............................................................................17
1. Algemene achtergrond..............................................................................................................................17
2. De procedurele ABBB.....................................................................................................................................18
2.1. De hoorplicht..........................................................................................................................................18
2.2. Het onpartijdigheidsbeginsel..................................................................................................................19
2.3. De motiveringsplicht...............................................................................................................................21
2.4. Het fair play-beginsel..............................................................................................................................22
2.5. Het zorgvuldigheidsbeginsel...................................................................................................................22
2.6. Het beginsel van de redelijke termijn.....................................................................................................22
3. De inhoudelijke ABBB.....................................................................................................................................23
3.1. Het gelijkheidsbeginsel...........................................................................................................................23
3.2. Het rechtzekerheids- en vertrouwensbeginsel......................................................................................24
3.3. De motiveringsplicht...............................................................................................................................25
3.4. Het redelijkheidsbeginsel.......................................................................................................................25
B. De Wetten van de Openbare Dienst (WOD):..................................................................................................25
1. Het continuïteitsbeginsel...........................................................................................................................25
2. Het veranderlijkheidsbeginsel...................................................................................................................26
3. De benuttigingsgelijkheid..........................................................................................................................26
C. Besluit.............................................................................................................................................................26
3. De organisatie van het bestuur................................................................................................................. 27
A. De bestuurskundige en organisatorische principes van een bestuur............................................................27
1. Algemeen...................................................................................................................................................27
B. Het principe van centralisatie........................................................................................................................29
Bij een centralisatie wordt al het gezag verzameld bij één orgaan...............................................................29
C. Het principe van deconcentratie...............................................................................................................29
D. Het principe van decentralisatie...............................................................................................................30
E. Het bestuurlijk toezicht..............................................................................................................................32
4. De interne werking van een bestuur......................................................................................................... 35
A. Het overheidspersoneel.................................................................................................................................35
1
, 1. De verhouding tussen de ambtenaar en de overheid...............................................................................35
2. De eigenschappen van een statutaire rechtsverhouding..........................................................................36
3. Het Koninklijk Besluit van 22 december 2000 (APKB)...............................................................................36
4. De specifieke situatie van de grondrechten van de ambtenaar................................................................37
4. De specifieke situatie van de grondrechten van de ambtenaar................................................................38
B. De ABBB en WOD...........................................................................................................................................42
C. De domeingoederen.......................................................................................................................................42
1. Openbare domeingoederen......................................................................................................................42
2. Private domeingoederen...........................................................................................................................42
5. De externe werking van een bestuur........................................................................................................ 43
A. De administratieve sancties..........................................................................................................................43
1. Wat zijn administratieve sancties?............................................................................................................43
2. Soorten administratieve sancties en verschil veiligheidsmaatregel.........................................................43
3. De administratieve sanctie als “straf”.......................................................................................................44
4. De GAS-boetes...........................................................................................................................................44
B. Openbaarheid van bestuur............................................................................................................................46
1. Een grondrecht..........................................................................................................................................46
2. Een actieve openbaarheid van bestuur.....................................................................................................46
3. Een passieve openbaarheid van bestuur...................................................................................................46
4. Uitzonderingen op de openbaarheid van bestuur....................................................................................46
5. Aanvraagprocedure...................................................................................................................................49
5. Beroepsprocedure.....................................................................................................................................49
C. Contracteren met de overheid.......................................................................................................................49
1. Algemeen...................................................................................................................................................49
Basisprincipes !!.............................................................................................................................................50
2. Concessies..................................................................................................................................................50
3.7. Gunning...................................................................................................................................................61
3.6. Evaluatie.................................................................................................................................................61
6. De grondrechten en hun verband met een bestuur...................................................................................63
7. Wetgeving Overheidsopdrachten extra.................................................................................................... 64
Herhaling
Contentieux’s
• Ter herinnering: de Raad van State is de waakhond van de uitvoerende macht.
2
, • Objectief contentieux: vernietiging van eenzijdige administratieve
rechtshandelingen binnen de 60 dagen na publicatie in het Belgisch
Staatsblad (erga omnes).
• Subjectief contentieux: buiten toepassing laten van algemene,
provinciale en plaatselijke besluiten en verordeningen die in strijd zijn met de
wet door de gewone rechter op grond van art. 159 Gw. (inter partes).
• Ter herinnering:
• De uitvoerende macht (regering en Koning) heeft een belangrijke rol bij het
uitvoeren van wetten (art. 108 Gw. / art. 20 BWHI).
• Ruim te interpreteren: zij mogen uit de wet en uit haar
beweegredenen alle gevolgen afleiden die er op een natuurlijke wijze
uit voortvloeien en die ermee in overeenstemming kunnen zijn (Cass.
18 november 1924).
• Verplicht om wetten uit te voeren in een redelijke termijn.
• Samenwerking tussen wetgevende en uitvoerende macht.
• KB en MB moet in overeenstemming zijn met de wetten (hiërarchie der
normen).
• Beperking: zij mogen wetten niet opheffen, wijzigen, aanvullen, uitbreiden of
beperken. Tevens mag hij wetten niet schorsen noch vrijstelling van hun
uitvoering verlenen.
• Ter herinnering:
• Bijzondere machten (art. 105 Gw. / art. 69 en 78 BWHI):
• Koning kan onder bepaalde voorwaarden regelgevende bevoegdheden
krijgen van het parlement.
• Vroeger eerder zeldzaam, vandaag meer en meer de norm.
• Bv. hervorming NMBS en COVID-19-maatregelen
• Vooral van belang bij de bekrachtiging van de bijzondere machtenbesluiten.
Dit bepaalt of dat zij onder toezicht van de Raad van State of van het
Grondwettelijk Hof vallen.
Het Grondwettelijk Hof controleert de wetgevende macht.
• Objectief contentieux: vernietiging van wetten, decreten en ordonnanties
binnen de 6 maanden na de publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes).
• Subjectief contentieux: antwoorden op een prejudiciële vraag en desgevallend
buiten toepassing laten van de strijdige wetgevende norm (inter partes).
Hiërarchie der normen
1 grondwet internationaal
2 grondwet
3 bijzondere wetten/decreten
4 wetten/ decreten/ ordonnanties
5 Ordonnanties inzake ruimtelijke ordening, vervoer, infrastructuur en stedenbouw
6 KB / besluit gemeenschaps- en gewestregering & omzendbrieven
3
, 7 MB / besluit individueel lid gemeenschaps- en gewestregering & omzendbrieven
8 Reglementen van de Provincieraad.
9 Besluiten van de Bestendige deputatie. (dagelijks bestuur van de provincie)
10 Reglementen van de Gemeenteraad.
11 Besluiten van het College van Burgemeester en Schepenen.
Omzendbrieven
3 soorten
- interpretatieve omzendbrief (hoe begrijpen) toegestaan
• Regel van covid hoe interpreteren, vragen errond omzendbrief
• Brief die toelicht hoe je de regels moet begrijpen
- discretionaire omzenbrief (hoe bevoegheid ministers uitvoeren)
• Bv kb die zegt de verdere monderniseren van justitie in de praktijk gaat uitoefenen
- verordende omzenbrief (zelfs rechtsregels creeeren mag niet eig, dwingende
rechtsregels) => scheiding machten
Regel van covid hoe interpreteren, vragen errond omzendbrief
Brief die toelicht hoe je de regels moet begrijpen
*Wet wijzigen, opheffen, schorsen mag niet door de uitvoerende macht
Uitvoerende macht mag allen wetten aanvullen/ maken 105 gw bijzondere machten
Wetgevende macht kan regels aanpassen (wijzigen, aanvullen, schorsen)
- Art 105 GW
- Koning kan onder bep voorwaarden regelgevende bevoegdheden krijgen van het
parlement
- Vroeger zeldzaam, vandaag meer de norm
- Bv hervorming NMBS
Voorwaarden: politieke, nationale, economische crissis
Waarom pandemie van parlement naar regering trekken?
Regering kan sneller dingen beslissen ( 50 man)
(Parlement 150 man)
1 De kwalificatie als een “bestuur”
DEF: Het bestuursrecht of het administratieve recht omvat het geheel van de geschreven en
ongeschreven rechtsregels met betrekking tot de werking van het bestuur.
1. Enerzijds wijst dit op de activiteit of op een functie, met name op het besturen.
4
Inhoudsopgave
Herhaling....................................................................................................................................................... 2
1 De kwalificatie als een “bestuur”................................................................................................................. 4
Wat is een bestuur?..............................................................................................................................................5
De administratieve overheid................................................................................................................................6
A. De organieke criteria:.......................................................................................................................................7
B. De functionele criteria:.....................................................................................................................................9
1. Taken van algemeen belang of openbare dienst........................................................................................9
2. Het functionaliteits-, handelings- of gezagscriterium...............................................................................11
D. Cumul voorwaarden?................................................................................................................................16
les 2............................................................................................................................................................. 17
2. De gevolgen van de kwalificatie “bestuur”................................................................................................ 17
A. De Algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur (ABBB):.............................................................................17
1. Algemene achtergrond..............................................................................................................................17
2. De procedurele ABBB.....................................................................................................................................18
2.1. De hoorplicht..........................................................................................................................................18
2.2. Het onpartijdigheidsbeginsel..................................................................................................................19
2.3. De motiveringsplicht...............................................................................................................................21
2.4. Het fair play-beginsel..............................................................................................................................22
2.5. Het zorgvuldigheidsbeginsel...................................................................................................................22
2.6. Het beginsel van de redelijke termijn.....................................................................................................22
3. De inhoudelijke ABBB.....................................................................................................................................23
3.1. Het gelijkheidsbeginsel...........................................................................................................................23
3.2. Het rechtzekerheids- en vertrouwensbeginsel......................................................................................24
3.3. De motiveringsplicht...............................................................................................................................25
3.4. Het redelijkheidsbeginsel.......................................................................................................................25
B. De Wetten van de Openbare Dienst (WOD):..................................................................................................25
1. Het continuïteitsbeginsel...........................................................................................................................25
2. Het veranderlijkheidsbeginsel...................................................................................................................26
3. De benuttigingsgelijkheid..........................................................................................................................26
C. Besluit.............................................................................................................................................................26
3. De organisatie van het bestuur................................................................................................................. 27
A. De bestuurskundige en organisatorische principes van een bestuur............................................................27
1. Algemeen...................................................................................................................................................27
B. Het principe van centralisatie........................................................................................................................29
Bij een centralisatie wordt al het gezag verzameld bij één orgaan...............................................................29
C. Het principe van deconcentratie...............................................................................................................29
D. Het principe van decentralisatie...............................................................................................................30
E. Het bestuurlijk toezicht..............................................................................................................................32
4. De interne werking van een bestuur......................................................................................................... 35
A. Het overheidspersoneel.................................................................................................................................35
1
, 1. De verhouding tussen de ambtenaar en de overheid...............................................................................35
2. De eigenschappen van een statutaire rechtsverhouding..........................................................................36
3. Het Koninklijk Besluit van 22 december 2000 (APKB)...............................................................................36
4. De specifieke situatie van de grondrechten van de ambtenaar................................................................37
4. De specifieke situatie van de grondrechten van de ambtenaar................................................................38
B. De ABBB en WOD...........................................................................................................................................42
C. De domeingoederen.......................................................................................................................................42
1. Openbare domeingoederen......................................................................................................................42
2. Private domeingoederen...........................................................................................................................42
5. De externe werking van een bestuur........................................................................................................ 43
A. De administratieve sancties..........................................................................................................................43
1. Wat zijn administratieve sancties?............................................................................................................43
2. Soorten administratieve sancties en verschil veiligheidsmaatregel.........................................................43
3. De administratieve sanctie als “straf”.......................................................................................................44
4. De GAS-boetes...........................................................................................................................................44
B. Openbaarheid van bestuur............................................................................................................................46
1. Een grondrecht..........................................................................................................................................46
2. Een actieve openbaarheid van bestuur.....................................................................................................46
3. Een passieve openbaarheid van bestuur...................................................................................................46
4. Uitzonderingen op de openbaarheid van bestuur....................................................................................46
5. Aanvraagprocedure...................................................................................................................................49
5. Beroepsprocedure.....................................................................................................................................49
C. Contracteren met de overheid.......................................................................................................................49
1. Algemeen...................................................................................................................................................49
Basisprincipes !!.............................................................................................................................................50
2. Concessies..................................................................................................................................................50
3.7. Gunning...................................................................................................................................................61
3.6. Evaluatie.................................................................................................................................................61
6. De grondrechten en hun verband met een bestuur...................................................................................63
7. Wetgeving Overheidsopdrachten extra.................................................................................................... 64
Herhaling
Contentieux’s
• Ter herinnering: de Raad van State is de waakhond van de uitvoerende macht.
2
, • Objectief contentieux: vernietiging van eenzijdige administratieve
rechtshandelingen binnen de 60 dagen na publicatie in het Belgisch
Staatsblad (erga omnes).
• Subjectief contentieux: buiten toepassing laten van algemene,
provinciale en plaatselijke besluiten en verordeningen die in strijd zijn met de
wet door de gewone rechter op grond van art. 159 Gw. (inter partes).
• Ter herinnering:
• De uitvoerende macht (regering en Koning) heeft een belangrijke rol bij het
uitvoeren van wetten (art. 108 Gw. / art. 20 BWHI).
• Ruim te interpreteren: zij mogen uit de wet en uit haar
beweegredenen alle gevolgen afleiden die er op een natuurlijke wijze
uit voortvloeien en die ermee in overeenstemming kunnen zijn (Cass.
18 november 1924).
• Verplicht om wetten uit te voeren in een redelijke termijn.
• Samenwerking tussen wetgevende en uitvoerende macht.
• KB en MB moet in overeenstemming zijn met de wetten (hiërarchie der
normen).
• Beperking: zij mogen wetten niet opheffen, wijzigen, aanvullen, uitbreiden of
beperken. Tevens mag hij wetten niet schorsen noch vrijstelling van hun
uitvoering verlenen.
• Ter herinnering:
• Bijzondere machten (art. 105 Gw. / art. 69 en 78 BWHI):
• Koning kan onder bepaalde voorwaarden regelgevende bevoegdheden
krijgen van het parlement.
• Vroeger eerder zeldzaam, vandaag meer en meer de norm.
• Bv. hervorming NMBS en COVID-19-maatregelen
• Vooral van belang bij de bekrachtiging van de bijzondere machtenbesluiten.
Dit bepaalt of dat zij onder toezicht van de Raad van State of van het
Grondwettelijk Hof vallen.
Het Grondwettelijk Hof controleert de wetgevende macht.
• Objectief contentieux: vernietiging van wetten, decreten en ordonnanties
binnen de 6 maanden na de publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes).
• Subjectief contentieux: antwoorden op een prejudiciële vraag en desgevallend
buiten toepassing laten van de strijdige wetgevende norm (inter partes).
Hiërarchie der normen
1 grondwet internationaal
2 grondwet
3 bijzondere wetten/decreten
4 wetten/ decreten/ ordonnanties
5 Ordonnanties inzake ruimtelijke ordening, vervoer, infrastructuur en stedenbouw
6 KB / besluit gemeenschaps- en gewestregering & omzendbrieven
3
, 7 MB / besluit individueel lid gemeenschaps- en gewestregering & omzendbrieven
8 Reglementen van de Provincieraad.
9 Besluiten van de Bestendige deputatie. (dagelijks bestuur van de provincie)
10 Reglementen van de Gemeenteraad.
11 Besluiten van het College van Burgemeester en Schepenen.
Omzendbrieven
3 soorten
- interpretatieve omzendbrief (hoe begrijpen) toegestaan
• Regel van covid hoe interpreteren, vragen errond omzendbrief
• Brief die toelicht hoe je de regels moet begrijpen
- discretionaire omzenbrief (hoe bevoegheid ministers uitvoeren)
• Bv kb die zegt de verdere monderniseren van justitie in de praktijk gaat uitoefenen
- verordende omzenbrief (zelfs rechtsregels creeeren mag niet eig, dwingende
rechtsregels) => scheiding machten
Regel van covid hoe interpreteren, vragen errond omzendbrief
Brief die toelicht hoe je de regels moet begrijpen
*Wet wijzigen, opheffen, schorsen mag niet door de uitvoerende macht
Uitvoerende macht mag allen wetten aanvullen/ maken 105 gw bijzondere machten
Wetgevende macht kan regels aanpassen (wijzigen, aanvullen, schorsen)
- Art 105 GW
- Koning kan onder bep voorwaarden regelgevende bevoegdheden krijgen van het
parlement
- Vroeger zeldzaam, vandaag meer de norm
- Bv hervorming NMBS
Voorwaarden: politieke, nationale, economische crissis
Waarom pandemie van parlement naar regering trekken?
Regering kan sneller dingen beslissen ( 50 man)
(Parlement 150 man)
1 De kwalificatie als een “bestuur”
DEF: Het bestuursrecht of het administratieve recht omvat het geheel van de geschreven en
ongeschreven rechtsregels met betrekking tot de werking van het bestuur.
1. Enerzijds wijst dit op de activiteit of op een functie, met name op het besturen.
4
