Medische Sociologie:
Introcollege:
Stress: heeft invloed op welbevinden en gezondheid
Depressie: stoornis (DSM)
Burn-out: niet in de DSM, gaat om gezonde mensen, minder taboe op, komt door te hard werken
Risicofactoren, onder andere:
- Vrouw zijn
- Erfelijkheid
- Persoonlijkheidsfactoren (weerbaarheid)
- Fysieke gezondheid
- Omgevingsfactoren:
Kinderen uit niet volledige gezinnen
1 op de 6 kinderen groeit op in eenoudergezin, waarvan 89% bij moeder. Van
alle kinderen die in een gezin opgroeien met maar 1 ouder woont het
grootste deel in Rotterdam en Heerlen.
Laag welvaartsniveau
Ouders met psychische problemen
Regionale verschillen:
- Wereld-mensbeeld
- Opvoedklimaat
- Gezondheidsopvatting
- Leefstijl
- Organisatie van de zorg
- Hulpzoekgedrag
Generationele/tijdsgeest verklaringen:
- Als mensen rijker zijn worden postmateriele zaken steeds belangrijker: zelfontplooiing,
welzijn, duurzaamheid
- Steeds meer mensen naar de uni – diploma wordt minder waard, je moeten onderscheiden
steeds moeilijker – cv
- Moeilijker om positie van ouders te evenaren
Stress, burn-out kunnen niet als louter individueel psychologisch/medisch probleem gezien worden.
Stress is ook een maatschappelijke fenomeen. Het welvaartsniveau, maatschappelijke normen en
waarden, mate van taboe, (nieuwe) technologie, wetgeving spelen ook een rol
Medische sociologie:
- Hoe komt medische kennis tot stand?
- Hoe wordt kennis vertaald en toegepast?
- Welke rol speelt sociale context, technologie, diversiteit, het lichaam, juridisch kader?
- Academisch redeneren: theoretische begrippen begrijpen én kunnen toepassen
,Medische sociologie:
- Gezondheid en ziekte zijn óók maatschappelijke verschijnselen
- Medische sociologie en recht
Nut voor gezondheidswetenschappers
- Gezondheid en ziekte zijn biopsychosociale verschijnselen
- Kennis over het sociale is basiskennis
Het biomedische model:
- Aannames:
Mind-body dualism: onderscheid lichaam-geest
Mechanische metafoor: lichaam als machine
Technologisch imperatief: dwingende effect
Reductionistisch: biologische uitleg
Doctrine van specifieke etiologie: identificeerbare ‘ziekte-entiteit’, bijvoorbeeld
bacterie
(objectiviteit)
- Whig history = presentatie van de geschiedenis als lineaire vooruitgang, vrijheid en
verlichting, gezondheid
Bio-psychosociale benaderingen afwegen:
- Interventies veelal gericht op het individu
(en individualisme is een culturele ideologie)
- Sociaal levert misschien wel meer op
Socio-technische interventie: plaatsing van de lift/trap, kleinere borden?
- Zelfs als bio belangrijk is, kan psychosociaal oorzaak of oplossing zijn
Genetische aanleg voor depressie
Het sociale domein:
- Het sociale domein is de maatschappij met haar structuren, patronen, instituties, normen en
regelingen:
Beïnvloedt gedrag, wat we denken en geloven
Beïnvloedt gezondheid en ziekte
Bestudeerd door de sociologie
- Sociologie bestudeert het samenleven van mensen in grotere of kleinere verbanden
- Thema’s zoals waarden en normen; sociale controle, macht, dwang; afwijkend gedrag;
positie, status, rollen; groepen, collectieven, netwerken; sociale structuur; sociale
ongelijkheid; cultuur(overdracht); stabiliteit en verandering
Verschillende theorieën en posities:
- Sociologen verklaren het sociale domein niet allen op dezelfde manier: er bestaan
verschillende theorieën
- Sociologen nemen verschillende posities in: onderzoek binnen het beleid van de
verzorgingsstaat, versus kritisch denker over de vooronderstellingen van ziekte en
gezondheid
- Wetenschappelijk debat over verschijnselen, oorzaken daarvan, oplossingsrichtingen
,Sociologie van gezondheid en ziekte:
- Bio bijvoorbeeld:
Genen
Virussen
Cellen
- Psycho bijvoorbeeld:
Gedrag
Opvattingen
Coping
- Sociaal bijvoorbeeld:
Klasse
Etniciteit
gender
Sociology in medicine:
- Sociologie IN de geneeskunde biedt handvatten voor beleid, preventie en public health
Sociologie van gezondheid en ziekte:
- (Kritische) Sociologie van ziekte, gezondheid en zorg
- Bestudeert veronderstellingen waarmee wij in de maatschappij ziekte, gezondheid en zorg
vormgeven
- Bio, psycho, sociaal, ‘sociology of medicine’
Sociology of medicine:
- Sociologie VAN de geneeskunde bestudeert ziekte en gezondheidszorg als verschijnselen
Een andere kijk op ziekte en geneeskunde:
- Sociologie van de geneeskunde: kritische benadering, waarin dominantie van geneeskunde,
de grenzen en het functioneren van het medische systeem wordt bevraagd
- Sociologie in de geneeskunde: onderzoek ten dienste van geneeskunde – zoekt oplossingen
voor medisch gedefinieerde problemen. Bijvoorbeeld: arts-patiënt interactie, compliance,
vage klachten, etc.
De waarde van een ‘sociology of’:
- Handvatten voor het omgaan met morele en politieke kwesties
- Ziekte en gezondheid brengen zulke kwesties in hoge mate met zich mee
- Een gezondheidswetenschapper dient deze (mogelijke) kwesties te onderkennen, en ermee
te kunnen om gaan
Hoorcollege 1:
Medische kennis = een constructie, een bouwsel gemaakt met behulp van
- Wetenschap
- Technologie
- Sociale en culturele ontwikkelingen
- Patiënten en hun organisaties
, - Biologische factoren
- Belangrijke benadering binnen de sociologie
De sociale constructie van medische kennis: bouwsels van mensen:
- ‘natuurlijke categorieën’ als product van sociale activiteit
- Niet ‘zomaar’ een biologische realiteit
- Medische kennis gecreëerd vanuit een sociale wereld: vragen, methoden, antwoorden
- Medische wereld legitimeert niet alleen ziekte, maar creëert ook de mogelijkheid van ziekte
(e.g. Freidson: dokters bepalen wat ‘telt’ als ziekte)
- Volgens antropologen en sociologen is geneeskunde een ‘belief systeem’ en cultuurspecifiek
Wat sociale constructie niet is:
- Sociale constructie van ‘ziekte’ is niet: de invloed van sociale factoren op ziekte X
- Maar wel: sociale factoren die hebben bijgedragen aan onze vormgeving, benoeming, van
het ‘construct’ ziekte X
- En is dus sociologie van de geneeskunde
Een ziekte kennen is niet gelijk aan de natuur kennen zoals die buiten ons bestaat?
- Sociaal constructivisme: ‘kennis is afhankelijk van de context; medische kennis is
‘geconstrueerd’ en niet ‘gevonden’
- In de loop van de geschiedenis verandert kennis – het lichaam wordt anders ervaren
- Met hun kennis benaderen mensen die natuur
- Die natuur zit niet zoals zij ‘is’ in het ‘bouwsel ziekte’ dat mensen hebben gemaakt
Zes benaderingen van sociaal-constructivisme:
1. Problematization of reality:
- Ziekte-entiteit afhankelijk van sociale praktijken; gedefinieerd op zeker moment en plaats
met behulp van bestaande mogelijkheden en theorieën
2. The social creations of facts:
- Feiten zijn product van wetenschappelijke disciplines binnen context
- En gecreëerd door vertogen en praktijken (medical ‘gaze’ – medische blik)
3. Medical knowledge mediates social relations
- Idee dat medische kennis objectief is verbloemd
- Bestaande sociale structuren door medische kennis in stand gehouden, bekrachtigd of
veranderd
- Ziekte categorieën zijn uitkomst van sociale politieke conflicten
4. The application of technical knowledge:
- Geneeskunde controle over technologische procedures en praktijken
- De verlostang: gynaecologen versus verloskundigen
- Toepassing/gebruik = interpretaties en oordelen – veranderen praktijken
5. Medicalization:
- Aspecten van het ‘normale’ leven die tot medisch probleem verworden
- Veroudering, zwangerschap en bevalling, seksualiteit (Viagra), verdriet en slaap, druk gedrag,
industrie
6. Sociology of diagnosis:
- Categorie – proces – consequentie
Introcollege:
Stress: heeft invloed op welbevinden en gezondheid
Depressie: stoornis (DSM)
Burn-out: niet in de DSM, gaat om gezonde mensen, minder taboe op, komt door te hard werken
Risicofactoren, onder andere:
- Vrouw zijn
- Erfelijkheid
- Persoonlijkheidsfactoren (weerbaarheid)
- Fysieke gezondheid
- Omgevingsfactoren:
Kinderen uit niet volledige gezinnen
1 op de 6 kinderen groeit op in eenoudergezin, waarvan 89% bij moeder. Van
alle kinderen die in een gezin opgroeien met maar 1 ouder woont het
grootste deel in Rotterdam en Heerlen.
Laag welvaartsniveau
Ouders met psychische problemen
Regionale verschillen:
- Wereld-mensbeeld
- Opvoedklimaat
- Gezondheidsopvatting
- Leefstijl
- Organisatie van de zorg
- Hulpzoekgedrag
Generationele/tijdsgeest verklaringen:
- Als mensen rijker zijn worden postmateriele zaken steeds belangrijker: zelfontplooiing,
welzijn, duurzaamheid
- Steeds meer mensen naar de uni – diploma wordt minder waard, je moeten onderscheiden
steeds moeilijker – cv
- Moeilijker om positie van ouders te evenaren
Stress, burn-out kunnen niet als louter individueel psychologisch/medisch probleem gezien worden.
Stress is ook een maatschappelijke fenomeen. Het welvaartsniveau, maatschappelijke normen en
waarden, mate van taboe, (nieuwe) technologie, wetgeving spelen ook een rol
Medische sociologie:
- Hoe komt medische kennis tot stand?
- Hoe wordt kennis vertaald en toegepast?
- Welke rol speelt sociale context, technologie, diversiteit, het lichaam, juridisch kader?
- Academisch redeneren: theoretische begrippen begrijpen én kunnen toepassen
,Medische sociologie:
- Gezondheid en ziekte zijn óók maatschappelijke verschijnselen
- Medische sociologie en recht
Nut voor gezondheidswetenschappers
- Gezondheid en ziekte zijn biopsychosociale verschijnselen
- Kennis over het sociale is basiskennis
Het biomedische model:
- Aannames:
Mind-body dualism: onderscheid lichaam-geest
Mechanische metafoor: lichaam als machine
Technologisch imperatief: dwingende effect
Reductionistisch: biologische uitleg
Doctrine van specifieke etiologie: identificeerbare ‘ziekte-entiteit’, bijvoorbeeld
bacterie
(objectiviteit)
- Whig history = presentatie van de geschiedenis als lineaire vooruitgang, vrijheid en
verlichting, gezondheid
Bio-psychosociale benaderingen afwegen:
- Interventies veelal gericht op het individu
(en individualisme is een culturele ideologie)
- Sociaal levert misschien wel meer op
Socio-technische interventie: plaatsing van de lift/trap, kleinere borden?
- Zelfs als bio belangrijk is, kan psychosociaal oorzaak of oplossing zijn
Genetische aanleg voor depressie
Het sociale domein:
- Het sociale domein is de maatschappij met haar structuren, patronen, instituties, normen en
regelingen:
Beïnvloedt gedrag, wat we denken en geloven
Beïnvloedt gezondheid en ziekte
Bestudeerd door de sociologie
- Sociologie bestudeert het samenleven van mensen in grotere of kleinere verbanden
- Thema’s zoals waarden en normen; sociale controle, macht, dwang; afwijkend gedrag;
positie, status, rollen; groepen, collectieven, netwerken; sociale structuur; sociale
ongelijkheid; cultuur(overdracht); stabiliteit en verandering
Verschillende theorieën en posities:
- Sociologen verklaren het sociale domein niet allen op dezelfde manier: er bestaan
verschillende theorieën
- Sociologen nemen verschillende posities in: onderzoek binnen het beleid van de
verzorgingsstaat, versus kritisch denker over de vooronderstellingen van ziekte en
gezondheid
- Wetenschappelijk debat over verschijnselen, oorzaken daarvan, oplossingsrichtingen
,Sociologie van gezondheid en ziekte:
- Bio bijvoorbeeld:
Genen
Virussen
Cellen
- Psycho bijvoorbeeld:
Gedrag
Opvattingen
Coping
- Sociaal bijvoorbeeld:
Klasse
Etniciteit
gender
Sociology in medicine:
- Sociologie IN de geneeskunde biedt handvatten voor beleid, preventie en public health
Sociologie van gezondheid en ziekte:
- (Kritische) Sociologie van ziekte, gezondheid en zorg
- Bestudeert veronderstellingen waarmee wij in de maatschappij ziekte, gezondheid en zorg
vormgeven
- Bio, psycho, sociaal, ‘sociology of medicine’
Sociology of medicine:
- Sociologie VAN de geneeskunde bestudeert ziekte en gezondheidszorg als verschijnselen
Een andere kijk op ziekte en geneeskunde:
- Sociologie van de geneeskunde: kritische benadering, waarin dominantie van geneeskunde,
de grenzen en het functioneren van het medische systeem wordt bevraagd
- Sociologie in de geneeskunde: onderzoek ten dienste van geneeskunde – zoekt oplossingen
voor medisch gedefinieerde problemen. Bijvoorbeeld: arts-patiënt interactie, compliance,
vage klachten, etc.
De waarde van een ‘sociology of’:
- Handvatten voor het omgaan met morele en politieke kwesties
- Ziekte en gezondheid brengen zulke kwesties in hoge mate met zich mee
- Een gezondheidswetenschapper dient deze (mogelijke) kwesties te onderkennen, en ermee
te kunnen om gaan
Hoorcollege 1:
Medische kennis = een constructie, een bouwsel gemaakt met behulp van
- Wetenschap
- Technologie
- Sociale en culturele ontwikkelingen
- Patiënten en hun organisaties
, - Biologische factoren
- Belangrijke benadering binnen de sociologie
De sociale constructie van medische kennis: bouwsels van mensen:
- ‘natuurlijke categorieën’ als product van sociale activiteit
- Niet ‘zomaar’ een biologische realiteit
- Medische kennis gecreëerd vanuit een sociale wereld: vragen, methoden, antwoorden
- Medische wereld legitimeert niet alleen ziekte, maar creëert ook de mogelijkheid van ziekte
(e.g. Freidson: dokters bepalen wat ‘telt’ als ziekte)
- Volgens antropologen en sociologen is geneeskunde een ‘belief systeem’ en cultuurspecifiek
Wat sociale constructie niet is:
- Sociale constructie van ‘ziekte’ is niet: de invloed van sociale factoren op ziekte X
- Maar wel: sociale factoren die hebben bijgedragen aan onze vormgeving, benoeming, van
het ‘construct’ ziekte X
- En is dus sociologie van de geneeskunde
Een ziekte kennen is niet gelijk aan de natuur kennen zoals die buiten ons bestaat?
- Sociaal constructivisme: ‘kennis is afhankelijk van de context; medische kennis is
‘geconstrueerd’ en niet ‘gevonden’
- In de loop van de geschiedenis verandert kennis – het lichaam wordt anders ervaren
- Met hun kennis benaderen mensen die natuur
- Die natuur zit niet zoals zij ‘is’ in het ‘bouwsel ziekte’ dat mensen hebben gemaakt
Zes benaderingen van sociaal-constructivisme:
1. Problematization of reality:
- Ziekte-entiteit afhankelijk van sociale praktijken; gedefinieerd op zeker moment en plaats
met behulp van bestaande mogelijkheden en theorieën
2. The social creations of facts:
- Feiten zijn product van wetenschappelijke disciplines binnen context
- En gecreëerd door vertogen en praktijken (medical ‘gaze’ – medische blik)
3. Medical knowledge mediates social relations
- Idee dat medische kennis objectief is verbloemd
- Bestaande sociale structuren door medische kennis in stand gehouden, bekrachtigd of
veranderd
- Ziekte categorieën zijn uitkomst van sociale politieke conflicten
4. The application of technical knowledge:
- Geneeskunde controle over technologische procedures en praktijken
- De verlostang: gynaecologen versus verloskundigen
- Toepassing/gebruik = interpretaties en oordelen – veranderen praktijken
5. Medicalization:
- Aspecten van het ‘normale’ leven die tot medisch probleem verworden
- Veroudering, zwangerschap en bevalling, seksualiteit (Viagra), verdriet en slaap, druk gedrag,
industrie
6. Sociology of diagnosis:
- Categorie – proces – consequentie
