Pedagogiek samenvatting

1. Pedagogiek en opvoeden
1.1. Pedagogiek: een wetenschappelijk kennisdomein over opvoeden

De pedagogische wetenschappen bestuderen de opvoeding, het onderwijs en de
hulpverlening aan kinderen en jeugdigen, met het oog op verbetering van de praktijk.

Verbinding met:
 Levenslooppsychologie: ontwikkelingsfase
 Sociologie: opvoedingscontext
 Filosofie en ethiek: mensbeeld, waarden en normen

Pedagogiek is geen exacte wetenschap. Het is een zelfstandige wetenschap met eigen
theorieën en methoden over opvoeden

Feiten, kennis en wetmatigheden krijgen pas betekenis door dit normatief te bekijken
Wanneer is opvoeden goed genoeg?

Binnen contexten; gezin, school, vrije tijd, hulpverlening

1.2. Pedagogische basisbegrippen

1.2.1. Opvoedingsdoelen

 Intentioneel karakter van opvoeden
 Doelen van ouders hangen samen met maatschappelijke positie en culturele
achtergrond

 De culturele context waarin een kind opgroeit bestaat uit:

o De materiële en sociale kenmerken van de omgeving
o De ideeën die ouders hebben over de opvoeding en ontwikkeling van
kinderen
o Het gedrag van ouders als opvoeders

 Collectivistische en individualistische culturen
Regio’s Focus Opvoedingsdoel Opvoedingsstijl
Collectivistisch Niet-westers, Groep Gehoorzaamheid Proximale
platteland (Relatiegericht) en respect interacties (veel
fysiek contact)

Individualistisch Westers, Individu Autonomie en Distale interacties
stedelijk (Prestaties) prestaties (afstand in
(kritisch denken, contact, bv; apart
eigen mening) slapen in bed)
 Autonome-relatiegericht cultureel model
 Gemigreerde populaties
Opvoedingsoriëntaties Opvoedingsdoelen

1

, Autonomie  Gevoel voor verantwoordelijkheid hebben
 Zelfstandig kunnen oordelen
Assertiviteit  Voor zichzelf kunnen opkomen
 Hun eigen doelen nastreven
Sociaal gevoel  Rekening houden met anderen
 Verdraagzaam zijn
Conformiteit (zelfde doen  Zich correct of gepast gedragen
als andere, meegaan in  Respect hebben voor andere mensen
iets)
Prestatie  Goed opgeleid zijn
 IJverig en ambitieus zijn

 Opvoedingsdoelen versus wat heeft een kind nodig?
 Rekening houden met ontwikkelingsfasen en uitsluitingsmechanismen
 Bij iedere ontwikkelingsfase horen opvoedingsopgaven
 Algemene indicatie: steeds rekening houden met individuele verschillen

1.2.2. Opvoedingsstijlen

 Verschillende gedragingen en cognities hebben een soort samenhang
 Hoe de ouder dit hanteert, is afhankelijk van de situatie, het kind en van de eigen
opvoeding (opleiding, normen, waarden, cultuur en geloof).

Modellen om te kijken naar typisch opvoedersgedrag
 Meeste modellen gebaseerd op werk van Diana Baumrind

2 dimensies: (in opvoeding)
 Autoriteit: ouderlijke controle (minder of meer grenzen en regels)
 Affectie: ouderlijke sensitiviteit/ reponsiviteit/ liefde/ warmte
 Opvoeden is zoeken naar een balans tussen beide

Model Diana Baumrind




 Historische context
o Verschuiving van bevelshuishouden naar onderhandelingshuishouden


 Uit recent onderzoek blijkt dat het gedrag van de opvoeder contextafhankelijk is.


2

, o Stress en vermoeidheid zijn factoren die het gedrag van de opvoeder kunnen
beïnvloeden. Dus niet evident om van een stabiele opvoedingsstijl te spreken.

1.2.3. Pedagogische klimaat

 Vormgegeven pedagogisch klimaat
o Gezin
o Kinderopvang
o Onderwijs
o Hulpverlening

 Residentiële hulpverlening:
o Vroeger veel aandacht voor de effectiviteit van behandelingen.
 Kinderen brengen grootste deel tijd door in een leefgroep dus moeten we ook kijken
naar de pedagogisch klimaat

Ordening van de hulpverlening in de residentiëe zorg:

3 Strategiën Kok:

het scheppen en verbeteren van het
leef- en leerklimaat,
het methodisch groepswerk (algemeen)
en individuele aanpassingen en
therapie (specifiek)


De basis van klimaat (3 psychologische
basisbehoeften): verbondenheid,
competentie en autonomie

Basis van een stimulerend pedagogisch leefklimaat = de relatie tussen opvoeder en kind

Bed, bad, brood is ook belangrijk in de opvoeding

Pedagogische uitgangspunten

1. Emotionele steun en sensitieve responsiviteit (aandacht geven)
2. Autonomie en ruimte (ruimte om zelf initiatief te nemen, zelf kunnen beslissen)
3. Structuren en grenzen stellen (dag routine, regels om kinderen houvast te geven)
4. Informatie geven en uitleggen (uitleggen waarom iets goed/ slecht is ipv straffen)
5. Begeleiden van interactie tussen kinderen (aandacht voor positieve interacties van de
kinderen, als opvoeder een voorbeeldfunctie zijn)
6. Stimuleren en ondersteunen van interacties tussen kind en ouders (ruimte voor
contact met elkaar)
 Laatste twee werken met groepen
Lens pedagogisch klimaat (uitganspunten afstemmen op het kind/ jongere met zijn context)

3

, Open leefklimaat:

 Draagt bij tot de ontwikkeling en het welbevinden van de kinderen (hebben vaak
minder gedragsproblemen).

Gesloten leefklimaat:

 Draagt bij tot een negatieve ontwikkeling en minimale groeimogelijkheden van
cliënten en kan stress en agressie tot gevolg hebben.

80% heeft geen agressieproblemen bij juiste aanpak en goede leefklimaat.

Aanbevelingen voor het leefklimaat
 Niet over- of ondervragen
 Persoonsvorming en moreel kompas (eigen normen en waarden)
 Niet gaan vechten
 Na de consequentie het vertrouwen (zelf hun eigen straf te regelen, niet gelijk alles
afnemen zoals huisarrest)
 Doe het samen
 Blijf positief

1.2.4. Referentiekader en normatief opvoeden

Opvoeden is nooit waardenvrij, het is normatief

 Ideële dimensie
 Materiële dimensie
 Persoonlijk referentiekader
 Gedeeld referentiekader

1.3. Pedagogische verantwoordelijkheid


Opvoeden is een wederkerig proces. Het kind beïnvloedt ook de opvoeder =
circulair proces.
 Beïnvloeden ≠ opvoeden

 De opvoeder neemt zorg op en de pedagogische werkelijkheid

Volgen – Sturen
 2 visies (Hans Malschaert)

1. Volg de natuur van het kind, stuur niet, laat het kind zijn eigen weg zoeken en
vinden (actieve participatie kind)
2. Geef richting, wees een voorbeeld, voed op! (Ingrijpen op vrijheid van kind)
 Opvoeder moet balans hierin vinden.
Keuzes maken vanuit pedagogische verantwoordelijkheid

4