DYSARTRIE
MOTORISCHE SPRAAKSTOORNISSEN
Definitie en duiding MSS
• Verbale communicatie
o
o Boodschap: wat wil ik zeggen
o → taal: hoe spreek ik dit uit
▪ Probleem? ➔ afasie
o Welke spraakbewegingen moeten er gepland en geprogrammeerd worden
▪ Welke bewegingen moeten articulatoren/stemplooien… maken?
▪ Hoe zit het met de ademhaling?
▪ ➔ op corticaal niveau gepland en geprogrammeerd
▪ Probleem? ➔ motorische spraakstoornis: apraxie
• planningsprobleem
o Uitvoering
▪ Spieren aansturen vanuit hersenen
▪ Probleem? ➔ motorische spraakstoornis: dysartrie
• Probleem met motorische uitvoering
• De term sensorimotorische spraakstoornis verwijst naar een groep van spraakstoornissen die
een tekortkoming weerspiegelen in de sensorimotorische planning, de programmering, de
controle of de uitvoering van de spraak
o Feedback en sensibiliteit speelt een rol
• Model
o Om tot spraak te komen moeten we plannen en programmeren ➔ cortex
o Via directe activatieroute naar corticospinale
▪ ➔ signalen vanuit primair motorische cortex naar kernen van craniale
zenuwen en spinale zenuwen
▪ Spinaal = ademhaling
o UMN = upper motor neuronen
o LMN = lower motor neuronen
▪ Kernen van craniale zenuwen
▪ Craniale en spinale zenuwen
o UMN geven signalen aan LMN
o LMN geven signalen aan spieren ➔ contractie ➔ spraak
o We krijgen ook feedback wnr we spreken
▪ Auditief, tactiel, proprioceptief
▪ Auditieve feedback is uniek voor spraak!
1
, ▪ ➔ gaat naar sensorisch systeem
o Sensorisch systeem geeft deze info indirect terug aan cortex ➔ indirecte route
o Eerst langs controlecircuits
▪ Basale ggl
▪ Cerebellum
o Cortex ontvangt info en gaat motorische patronen bijsturen
o Terug signalen via directe activatieroute naar LMN
o + communicatie met controlecircuits
o
• Niet:
o perifere structurele abnormaliteiten (bijv. schisis, laryngectomie, glossectomie,…),
o gehoorverlies
o neurologische problemen die de hogere cognitieve functies (en dus ook de
linguïstische) aantasten
o andere neurologische stoornissen zoals: neurogeen stotteren, sommige vormen van
mutisme, “foreignaccent syndrome”, …
o neurogene/psychogene stemstoornissen
o psychogene stoornissen
o normale variaties in spraakproductie: leeftijdsgerelateerd; stijlgerelateerd
• feedback
o - contact (tactiel) - proprioceptie - pijn - temperatuur - smaak – speekselproductie
o via sensorische banen van n. V, VII, IX, X → kernen in de hersenstam
o + auditieve feedback (nVIII): eindproduct (akoestische signaal) maakt dus deel uit van
het controlesysteem; uniek voor motorische activiteiten
• aangeboren of verworven
• regressief, chronisch of progressief
• geassocieerd met talrijke ziekten die verschillende delen van het CZS of PZS aantasten
• 2 grote categorieën : dysartrie en spraakapraxie
o Dysartrie = probleem met motorische uitvoering
o Spraakapraxie = planningsproblemen
Geschiedenis MSS
• Mayo clinic
2
MOTORISCHE SPRAAKSTOORNISSEN
Definitie en duiding MSS
• Verbale communicatie
o
o Boodschap: wat wil ik zeggen
o → taal: hoe spreek ik dit uit
▪ Probleem? ➔ afasie
o Welke spraakbewegingen moeten er gepland en geprogrammeerd worden
▪ Welke bewegingen moeten articulatoren/stemplooien… maken?
▪ Hoe zit het met de ademhaling?
▪ ➔ op corticaal niveau gepland en geprogrammeerd
▪ Probleem? ➔ motorische spraakstoornis: apraxie
• planningsprobleem
o Uitvoering
▪ Spieren aansturen vanuit hersenen
▪ Probleem? ➔ motorische spraakstoornis: dysartrie
• Probleem met motorische uitvoering
• De term sensorimotorische spraakstoornis verwijst naar een groep van spraakstoornissen die
een tekortkoming weerspiegelen in de sensorimotorische planning, de programmering, de
controle of de uitvoering van de spraak
o Feedback en sensibiliteit speelt een rol
• Model
o Om tot spraak te komen moeten we plannen en programmeren ➔ cortex
o Via directe activatieroute naar corticospinale
▪ ➔ signalen vanuit primair motorische cortex naar kernen van craniale
zenuwen en spinale zenuwen
▪ Spinaal = ademhaling
o UMN = upper motor neuronen
o LMN = lower motor neuronen
▪ Kernen van craniale zenuwen
▪ Craniale en spinale zenuwen
o UMN geven signalen aan LMN
o LMN geven signalen aan spieren ➔ contractie ➔ spraak
o We krijgen ook feedback wnr we spreken
▪ Auditief, tactiel, proprioceptief
▪ Auditieve feedback is uniek voor spraak!
1
, ▪ ➔ gaat naar sensorisch systeem
o Sensorisch systeem geeft deze info indirect terug aan cortex ➔ indirecte route
o Eerst langs controlecircuits
▪ Basale ggl
▪ Cerebellum
o Cortex ontvangt info en gaat motorische patronen bijsturen
o Terug signalen via directe activatieroute naar LMN
o + communicatie met controlecircuits
o
• Niet:
o perifere structurele abnormaliteiten (bijv. schisis, laryngectomie, glossectomie,…),
o gehoorverlies
o neurologische problemen die de hogere cognitieve functies (en dus ook de
linguïstische) aantasten
o andere neurologische stoornissen zoals: neurogeen stotteren, sommige vormen van
mutisme, “foreignaccent syndrome”, …
o neurogene/psychogene stemstoornissen
o psychogene stoornissen
o normale variaties in spraakproductie: leeftijdsgerelateerd; stijlgerelateerd
• feedback
o - contact (tactiel) - proprioceptie - pijn - temperatuur - smaak – speekselproductie
o via sensorische banen van n. V, VII, IX, X → kernen in de hersenstam
o + auditieve feedback (nVIII): eindproduct (akoestische signaal) maakt dus deel uit van
het controlesysteem; uniek voor motorische activiteiten
• aangeboren of verworven
• regressief, chronisch of progressief
• geassocieerd met talrijke ziekten die verschillende delen van het CZS of PZS aantasten
• 2 grote categorieën : dysartrie en spraakapraxie
o Dysartrie = probleem met motorische uitvoering
o Spraakapraxie = planningsproblemen
Geschiedenis MSS
• Mayo clinic
2
