Samenvatting Biologische Aspecten

H2 ERFELIJKHEID
Erfelijkheid = verschijnsel dat eigenschappen van voorouders bij nakomelingen worden
teruggevonden

Gen = drager van erfelijke eigenschappen in de celkern

Genoom = het geheel van alle genen van de chromosomen van een individu

Genotype = genetische opmaak van een organisme (biologisch bouwplan)

Fenotype = waarneembare fysieke kenmerken van een organisme (fysiek bouwwerk)

Gelinkt met de evolutietheorie van Darwin

2 FACTOREN: OMGEVING EN GENEN
Fenotye word bepaald door: (fenotype veranderd gedurende je leven)

- Omgeving = milieu
- Genen/genotype (veranderd niet meer)

GENOTYPE ONDER DE LOEP
Menselijk lichaam = verzameling cellen

In elke cel zit een kern  nucleus  zit erfelijk materiaal in

Elke celkern bevat 23 paren chromosomen

In een chromosoom zitten genen

Genen zijn opgebouwd uit DNA

DNA = DESOXYRIBONUCLEÏNEZUUR
 Spiraal vormige ladder
- Molecule met info in vorm van een code
- Code  4 letters = de verbinding tussen 2 spiralen
o Adenine – tymine
o Thymine – adenine
o Guanine – cytosine
o Cytosine – guanine
- Op basis van DNA worden eiwitten vervaag om het lichaam te laten groeien en functioneren.

CHROMOSOMEN
2n chromosomen

Bij mens n=23

Dus bij een mens 2x23 = 46 chromosomen (1 van mama en 1 van papa)

Telkens 2 gelijkaardige = homologe chromosoom

Karyotype = weergave van alle chromosomen van de mens: 2x23

LICHAAMSCHROMOSOMEN
= autosomen

, - Verantwoordelijk voor alles in het lichaam
- Splitsen alles zodat ouders er 1 doorgeven en deze voegen samen bij het kind.

Menselijk genoom: 22

Elk mens heeft 2x22

Bij man en vrouw is het gelijk

GESLACHTSCHROMOSOMEN
= heterosomen:

Menselijk genoom: X en Y

Elke man XY

Elke vrouw XX

Vader bepaald het geslacht van het kind.

GENEN
= stuk van DNA

= natuurlijke eenheid van erfelijke info

20 000 a 25 000 genen per persoon

Genoom = alle genen van een organisme

Allelen = varianten van genen (verschillende vorm)

Genlocus = plaat op een chromosoom waar een gen ligt.

2 SOORTEN VOORTPLANTING


ONGESLACHTELIJK
- Oudste vorm volgens evolutie
- Eerste, eenvoudigste organisme
- Kopie van zichzelf  voortplanten
- Kind = exacte replica (kloon) van ouder
- Evolutie gaat hierdoor traag

GESLACHTELIJK
- Later in de evolutie ontstaan
- Complexere organisme
- 2 geslachten
- 2 ouders, verschillende geslachten combineren erfelijk materiaal in nageslacht
- Evolutie gaat sneller  meer variatie in nageslacht

2 SOORTEN CELDELINGEN


MITOSE = CEL REPRODUCEREN
- Normale (diploïde = lichaamscellen) cellen
- 2x23 (=n) chromosomen
 2n  2n +2n

, MEIOSE = CEL WORDT GESPLITST
- Geslachtscellen of gameten (haploïde cellen) (zaadcellen en eicellen)
- 1x23 (=n) chromosomen
 2n  n + n

GESLACHTELIJKE VOORTPLANTING
Bevruchting: versmelting van 2 geslachtscellen (2 gameten)

 Zygote
 = eicel + zaadcel  n + n  2n

Nadien: opeenvolging van mitoses

= groei = vorming van een nieuw menselijk wezen

OORSPRONG VAN VARIATIE: LAMARCK (1744-1829)
Eigenschappen:

- Verworven door en individu
- Genetisch naar volgende generatie

Rechtstreekse invloed van de omgeving op het genotype

Milieu heeft invloed op genotype en fenotype.

Mutaties = toevallige foutjes in een gen bij de onw.

- veranderingen (foutjes) in genen om te kunnen overleven.

NEDERLANDER DE VRIES (1848-1935)
- Kweekte teunisbloemen
- 1901: af en toe kwam er een bloem met een nieuwe kleur
o Uit zuivere afstammingslijn
o Nieuwe kleur bleek overerfelijk
- In de genen kunnen mutaties, natuurlijke en seksuele selectie zitten

WETMATIGHEDEN VAN OVERERVING: MENDEL
Gregor Johann Mendel (1822-1884): tuinierde monnik

Overerving van eigenschappen van erwten

- Hij vertrok van een ‘zuivere lijn’ met binnen elke lijn identieke erwten.

ERWTEN VAN MENDEL
2 ‘zuivere lijnen’:

- Gladde erwten
- Gerimpelde erwten

Kruising van zuivere lijnen: => F1

- Allemaal gladde erwten

Kruising van F1 => F2

- ¾ erwten waren glad