Klassieke sociologische theorie

KLASSIEKE SOCIOLOGISCHE THEORIE

H1: wat is dat eigenlijk, een theorie?

1.1 theorie en model

 Theorie: algemene verklaring van welomschreven verzameling feiten of gebeurtenissen, zo
mogelijk bevestigd door consistente dataverzameling of experimenten
o moet duidelijk omschrijven wat het wil verklaren
o weerleggen: een echte wetenschapper probeert theorieën te falsifiëren (=
empirische toets)
 model: Visuele, verbale of wiskundige representatie van een wetenschappelijk idee of
theorie
o vb. Darwin: het leven is ontstaan vanuit simpele
enkelvoudige dingen en is complexer geworden
o vb. dubbele helix: basismodel van het DNA

1.2 theorie en paradigma

 paradigma: een basisvoorbeeld dat sociale fenomenen helpt te
begrijpen en verklaren
o voorbeeld ruil: ieder gedrag reduceren tot een vorm van ruil > liefde als een vorm
van geven en nemen
o voorbeeld conflict: strijd tussen nieuwe en oude generatie
 fenomenen moeten geïnterpreteerd worden en dus laat het paradigma de
fenomenen naar voor komen
o paradigma volgens T. Kuhn
 wetenschappelijke revolutie (=omwenteling)
 kritiek op ‘kennis als groeiende boom’ ≠ lineaire ontwikkeling
 eerder het idee dat een boom regelmatig wordt omgehakt en er een nieuwe
wordt gepland (link oude paradigma’s die door nieuwe worden vervangen)
 soms zitten we als wetenschappers vast in onze eigen paradigma’s
 het idee dat er niet meer kennis ontwikkelt maar oude kennis vervangen
wordt door nieuwe kennis
o 4 fases in geschiedenis van de wetenschap volgens Kuhn
 fase 1: normale wetenschap (=opzoek gaan naar kennis om je kennis te
verruimen)
- net als oplossen van puzzels > eerst wordt het kader gelegd door
wetenschappers en dan kan het verder opgevuld worden
 fase 2: anomalieën (=tegenstellingen) en wetenschappelijke ontdekkingen
- puzzelstukjes die niet binnen het kader passen en die niet meer verklaard
kunnen worden binnen het oude paradigma
 fase 3: crisis en wetenschappelijke ontdekkingen
- oude paradigma stukmaken en met deze puzzelstukjes een nieuw kader
maken
- conflict tussen wetenschappers die met het oude en het nieuwe paradigma
werken
 fase 4: nieuwe fase van ‘normale wetenschap’
- ontstaan van een consensus tussen wetenschappers

,1.3 theorie, stroming en traditie

 sociologie als gelaagde wetenschap (vanuit verschillende bronnen ontstaan)
 sociologisch denken werd gevoed door:
o erfenis van positivisme (August Comte)
= de idee dat je de sociale werkelijkheid verklaart louter door naar de feiten te kijken
(vb. armoede, criminaliteit)
o sociale problemen
= denken ontstaat vanuit een probleem
o wens om eigen tijd te begrijpen
= wat is er veranderd, wat maakt ons anders als mensen dan enkele decennia
geleden?
= poging om de eigen tijd in ideeën te vatten
= poging om de tijdsgeest te begrijpen
 sociologische traditie
= sociologie bestaat, net zoals culturele tradities, uit bepaalde thema’s en praktijken en die
doorgegeven worden van generatie op generatie (= doorgeven van kennis)
 ontwikkeling van de sociologische theorie
o klassieke fase: eigenzinnige auteurs (1845-1920)
 sociologen proberen op hun eigen manier een nieuwe wetenschap te
vestigen
 tijdgenoten die moeilijk te verzoenen waren
 vb. Comte, Marx, Durkheim
o moderne fase: paradigmata (1920-1980)
 gemeenschappelijke grond zoeken tussen de verschillende auteurs > opzoek
naar syntheses en verzoening
 verschillende paradigma’s binnen één wetenschap
 functionalisme, conflicttheorie, ruiltheorie
o eclecticisme en nieuwe syntheses (1980-nu)
 sociologie opnieuw aan elkaar binden
 de hoofparadigma’s
o twee basisvragen:
 is sociaal gedrag vrij of gedetermineerd (= bepaald door inwerkende
factoren)?
 gaat sociale gedrag uit van individu of collectieve actor?




1. ruiltheorie: mensen ruilen vanuit hun voorkeuren maar hun voorkeuren
zijn gedetermineerd
2. conflicttheorie: het handelen van individuen is gedetermineerd door de
strijd tussen de klassen waar ze deel van uitmaken

, 3. functionalisme: collectiviteiten nemen zelf (vrije) beslissingen over wat ze
gaan doen vb. bedrijf als groep kan nog altijd vrije keuzes maken
4. symbolisch interactie: het handelen is een dialoog voeren met jezelf en
dus een bron van vrijheid = vrij handelen
 verwantschap tussen klassieke auteurs en paradigmata
o comte: positivisme/functionalisme
o Durkheim: positivisme/functionalisme
 collectiviteit
o Marx: conflictparadigma
o Weber: sociaal handelingsparadigma
 individueel
o Mead: symbolisch interactionisme
 Auguste Comte (1798-1857)
o heel veel ideeën zijn in de praktijk gebracht
o secretaris van Saint-Simon: rivaliteit
o gerealiseerde technocratie
 de experten van de wetenschap moeten de macht krijgen
 zonder wetenschap kan je geen goede beslissingen nemen om een staat te
besturen
o de erfenis van het positivisme
 overkoepelde manier van kijken naar de wereld die zowel de filosofie raakt als de
sociologie en de religie
 gericht op feitenonderzoek (= positieve wetenschappen)
 sociale wetenschap moet positieve wetenschap worden
 neopositivisme: logisch positivisten > het zoeken naar feiten brengt met zich mee
dat je een taal ontwikkelt om feiten uit te drukken > zuivere taal
 in de sociologie is het positivisme doorgedrongen onder invloed van Comte en
Durkheim (sociologie als de wetenschap van sociale feiten)
 denken over beleid en bestuur waar positivisme alledaags is geworden: feiten en
datakennis noodzakelijk > bestuurders moeten terugvallen op wetenschappelijke
basis > laat de feiten voor zich spreken voor een goed bestuur > politiek als
toegepast wetenschap ( Trump: niet alle bestuurder houden zich hiermee
bezig)
= neiging naar sciëntocratie: politiek wordt een toegepaste wetenschap
 sceptisch: positivisme moet zich wel niet beperken tot cijfers/wiskunde: sociale
feiten zijn kwantitatief verwerkbaar maar niet allemaal > sociologie is meer dan
toegepaste wiskunde op de sociale werkelijkheid
 woorden zijn ideaal gezien hulpmiddelen om te rekenen
 Comte’s hybride positivistische droom
- wetenschap moet het bestuur van de samenleving overnemen: streven naar
een kennismaatschappij (veralgemeende wetenschappelijkheid)
- wetenschap als religie: i.p.v. god plaats hij de mens centraal > orde voorruitgang
en liefde > traditionele kerkrituelen waar het christelijke geloof vervangen wordt
door wetenschappers
 sociologie als koepelwetenschap: bestudeert het menselijk gedrag en de
samenleving en dus ook de kennis die de samenleving heeft opgebouwd
= zelf een wetenschap maar ook een meta-wetenschap

, = samenhang tussen alle deeldomeinen van het leven (recht; religie; sport…)
 vooruitgang door kennis te verspreiden > alle leden van de samenleving vormen
(bibliotheek van de proletarier)
 ontmoeting Clôtilde de Vaux deed hem inzien dat er meer was dan rede en
wetenschap maar ook een plek voor liefde en het gevoelsleven
= religie van de mensheid
 Saint-Simon (1760-1825)
o graaf > bevoorrechte positie
o zat in Franse troepen die Amerikaanse revolutie steunden
o wilde grote projecten uitvoeren
o de Karel de grote van de wetenschap
o encyclopedisch project: alles wat men wist samenbrengen in een encyclopedie
 praktisch doel
 woordenboek van wetenschap, kunsten en beroepen
 wou een synthese maken om de samenleving te organiseren (kern
positivisme)
 orde en stabiliteit nodig
 technologische innovatie: bedrijfsleven optillen door wetenschappelijke
inzichten > veralgemeende mechanisering
o politieke vernieuwing
o kennismaatschappij
o goedwerkende industrie: welvaart door economische boost
o le parabole: stel dat de 10 000 beste mensen met hogere en nuttige beroepen
zouden sterven: fataal voor de Franse samenleving  parasitaire beroepen (vb.
bisschop) zouden we niets van merken
= belang van industriële samenleving en werkzaamheid
 nuttig werk verrichten en rendabel
o hervorming van het parlement: voortdurend rendabele veranderingen in de
samenleving
 3 kamers:
- chambre d’invention: ontwerpen en creëren van nieuwe ideeën
- chambre d’examen: toetsing van ontwerpen op wetenschappelijke waarden
- chambre d’execution: uitvoering
 plaats voor inbreng van het volk: petitities > rechtsreeks democratisch
 scientocratie: politiek als toegepaste wetenschap > democratisch overleg
wordt gedomineerd door wetenschappers
o gemotiveerde werkkrachten: arbeid en liefde
 le nouveau christianisme: doe niet kwaad aan iemand anders wat je zelf ook
niet wil
 positief principe is beter: liefdevol werken > arbeid helpt jezelf en anderen
voort
 saint-simonisten: arbeidsgemeenschappen vormen
- samen leven en samen werken
- uniform
- spontaan altruïsme: overgave aan de samenwerking en medewerking met
en voor anderen
 het positieve volgens Comte