RELIGIE, ZINGEVING EN LEVENSBESCHOUWING
INLEIDING : RELEVANTIE VAN HET VAK RELIGIE EN ZINGEVING...................................................................................4
INTERVIEW MET ERNST VAN DEN HEMEL................................................................................................................... 4
OPLEIDINGSONDERDEEL IN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN.............................................................................4
VRAAGSTELLING CURSUS........................................................................................................................................... 4
COLLEGE 1 : RZL IN SOCIALE WETENSCHAPPEN (BEGRIPPEN).......................................................................................5
SECULARISATIETHESE................................................................................................................................................. 5
NUANCERING SECULARISATIETHESE........................................................................................................................... 5
DESECULARISATIE....................................................................................................................................................... 6
HERSECULARISATIE ?.................................................................................................................................................. 6
GLOBALISERING......................................................................................................................................................... 7
CLASH OF CIVILIZATIONS (SAMUEL HUNTINGTON)...................................................................................................... 7
COLLEGE 2 : ORTHODOXIE (GEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES)........................................................................................ 9
ECCLESIA INDIVISA..................................................................................................................................................... 9
BYZANTIUM............................................................................................................................................................... 9
MOSKOU : "DERDE ROME"....................................................................................................................................... 10
CONSTANTINOPEL : HET OECUMENISCH PATRIARCHAAT.......................................................................................... 11
RELATIE MOSKOU – CONSTANTINOPEL..................................................................................................................... 13
CONFLICT IN OEKRAÏNE............................................................................................................................................ 13
COLLEGE 3 : HEILIGE STOEL (GEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES).....................................................................................14
UNIEKE POSITIE PAUSDOM....................................................................................................................................... 14
ONTWIKKELING PAUSDOM....................................................................................................................................... 14
ALLIANTIE FRANKEN EN KERK ROME......................................................................................................................... 15
BEHOUD ONDANKS CRISISSEN.................................................................................................................................. 16
,VERLIES VAN WERELDLIJKE MACHT (1870)................................................................................................................ 17
ROMEINSE KWESTIE (1870-1929).............................................................................................................................. 17
JOHANNES XXIII (1958-1963).................................................................................................................................... 18
JOHANNES PAULUS II (1978-2005)............................................................................................................................ 19
FRANCISCUS (2013-HEDEN)...................................................................................................................................... 20
COLLEGE 4 : ISLAM (GEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES)................................................................................................. 21
LEVEN VAN MOHAMMED (570-632)......................................................................................................................... 21
KALIFATEN............................................................................................................................................................... 22
SJIETEN EN SOENNIETEN........................................................................................................................................... 23
KHARIDJIETEN.......................................................................................................................................................... 23
GLORIETIJDEN VAN DE ISLAM................................................................................................................................... 24
VERNIETIGING BAGDAD (1258) EN DUBBELE REACTIE............................................................................................... 24
VERVAL VAN OTTOMAANSE RIJK.............................................................................................................................. 24
ISLAMISME ALS REACTIE OP VERNEDERING MOSLIMS.............................................................................................. 25
9/11 EN GEVOLGEN.................................................................................................................................................. 25
ARABISCHE WERELD IN CRISIS.................................................................................................................................. 26
COLLEGE 5 : INTERRELIGIEUZE DIALOOG EN PEACE-BUILDING...................................................................................27
RELIGIES : BRON VAN OORLOG OF VAN VREDE?....................................................................................................... 27
SAMENLEVEN VAN RELIGIES : START IN ANTAGONISME............................................................................................ 27
RELATIES IN DE LOOP DER EEUWEN.......................................................................................................................... 27
MIDDELEEUWSE VOORLOPER VAN DIALOOG............................................................................................................ 28
NEGENTIENDE EEUW................................................................................................................................................ 28
VORMGEVING INTERRELIGIEUZE DIALOOG............................................................................................................... 29
EVOLUTIE VAN STANDPUNT KATHOLIEKE KERK......................................................................................................... 30
,NOSTRA AETATE (1965)............................................................................................................................................ 30
ASSISI (1986)............................................................................................................................................................ 31
COLLEGE 6 : INLEIDING OP DE BIJBEL........................................................................................................................ 33
TIEN DINGEN OM TE ONTHOUDEN OVER BIJBEL....................................................................................................... 33
COLLEGE 6 : EVANGELIE VOLGENS MARCUS.............................................................................................................. 36
EIGENSCHAPEN EVANGELIE...................................................................................................................................... 36
INCIPIT (BEGINVERS)................................................................................................................................................ 36
BOODSCHAP MARCUS.............................................................................................................................................. 37
CONCENTRISCHE COMPOSITIE.................................................................................................................................. 37
COLLEGE 7 : NAAR EEN BESCHAVING VAN HET SAMEN-LEVEN ?................................................................................40
HUIDIGE MAATSCHAPPIJ.......................................................................................................................................... 40
AANWEZIGHEID RELIGIE IN MODERNE MAATSCHAPPIJ............................................................................................. 40
AFWEGING BIJ VERSCHILLENDE OVERTUIGINGEN..................................................................................................... 41
NIEUWE ETHISCHE DISCUSSIES AANPAKEN............................................................................................................... 42
VERPLICHTE LECTUUR : GELOOF EN GODSDIENST IN SECULIERE SAMENLEVING (JOZEF DE KESEL)..............................43
SITUATIE BEGRIJPEN................................................................................................................................................. 43
MOGELIJKE VRAGEN (2P).......................................................................................................................................... 45
, INLEIDING : RELEVANTIE VAN HET VAK RELIGIE EN ZINGEVING
INTERVIEW MET ERNST VAN DEN HEMEL
seculiere maatschappij
- "westerse meetlat" : lineaire beeld dat naarmate een maatschappij zich verder ontwikkelt, de invloed
van religie afneemt
+ religie nog steeds factor van belang (Verenigde Staten, Rusland, Zuid-Amerika en Afrika)
+ moderne samenleving creëert juist nieuwe vormen van religiositeit moslimfundamentalisme
verafgoding verworvenheden (jaren 60)
= nieuwe rechten en waarden in plicht veranderd (vrijheid, religiekritiek, feminisme en homorechten)
- idee dat verworvenheden beschermd moeten worden tegen mensen van buitenaf hoofdoek als onvrij
- selectieve hantering "joods-christelijk erfgoed" (anti-islamagenda) selectief slachtverbod
ideale aanpak seculiere samenleving (John Locke)
= gelijke behandeling van religies (scheiding kerk en staat) klokkengelui en oproep tot gebed
≠ bescherming eigen cultuur en échte burger
religie-onderwijs
+ kennis noodzakelijk om maatschappelijke problematieken te begrijpen (conflicten)
+ grote meerderheid wereldbevolking is religieus
OPLEIDINGSONDERDEEL IN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN
< toenemend belang religie in publieke leven en tegelijk meer levensbeschouwelijke ongeletterdheid
< katholieke traditie KUL (met openheid en respect andere tradities)
< klassiek onderwerp in sociale wetenschappen Max Weber, Marx, Habermas en Berger
VRAAGSTELLING CURSUS
rol godsdiensten in samenleving en wereldtoneel?
in welke mate is levensbeschouwelijke kennis nodig om hedendaagse wereld te begrijpen?
hoe reageren ze op secularisering en globalisering?
hoe bouwen aan een "beschaving van het samenleven"?
vreedzaam samenleven : godsdiensten deel van probleem of van oplossing?’
INLEIDING : RELEVANTIE VAN HET VAK RELIGIE EN ZINGEVING...................................................................................4
INTERVIEW MET ERNST VAN DEN HEMEL................................................................................................................... 4
OPLEIDINGSONDERDEEL IN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN.............................................................................4
VRAAGSTELLING CURSUS........................................................................................................................................... 4
COLLEGE 1 : RZL IN SOCIALE WETENSCHAPPEN (BEGRIPPEN).......................................................................................5
SECULARISATIETHESE................................................................................................................................................. 5
NUANCERING SECULARISATIETHESE........................................................................................................................... 5
DESECULARISATIE....................................................................................................................................................... 6
HERSECULARISATIE ?.................................................................................................................................................. 6
GLOBALISERING......................................................................................................................................................... 7
CLASH OF CIVILIZATIONS (SAMUEL HUNTINGTON)...................................................................................................... 7
COLLEGE 2 : ORTHODOXIE (GEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES)........................................................................................ 9
ECCLESIA INDIVISA..................................................................................................................................................... 9
BYZANTIUM............................................................................................................................................................... 9
MOSKOU : "DERDE ROME"....................................................................................................................................... 10
CONSTANTINOPEL : HET OECUMENISCH PATRIARCHAAT.......................................................................................... 11
RELATIE MOSKOU – CONSTANTINOPEL..................................................................................................................... 13
CONFLICT IN OEKRAÏNE............................................................................................................................................ 13
COLLEGE 3 : HEILIGE STOEL (GEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES).....................................................................................14
UNIEKE POSITIE PAUSDOM....................................................................................................................................... 14
ONTWIKKELING PAUSDOM....................................................................................................................................... 14
ALLIANTIE FRANKEN EN KERK ROME......................................................................................................................... 15
BEHOUD ONDANKS CRISISSEN.................................................................................................................................. 16
,VERLIES VAN WERELDLIJKE MACHT (1870)................................................................................................................ 17
ROMEINSE KWESTIE (1870-1929).............................................................................................................................. 17
JOHANNES XXIII (1958-1963).................................................................................................................................... 18
JOHANNES PAULUS II (1978-2005)............................................................................................................................ 19
FRANCISCUS (2013-HEDEN)...................................................................................................................................... 20
COLLEGE 4 : ISLAM (GEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES)................................................................................................. 21
LEVEN VAN MOHAMMED (570-632)......................................................................................................................... 21
KALIFATEN............................................................................................................................................................... 22
SJIETEN EN SOENNIETEN........................................................................................................................................... 23
KHARIDJIETEN.......................................................................................................................................................... 23
GLORIETIJDEN VAN DE ISLAM................................................................................................................................... 24
VERNIETIGING BAGDAD (1258) EN DUBBELE REACTIE............................................................................................... 24
VERVAL VAN OTTOMAANSE RIJK.............................................................................................................................. 24
ISLAMISME ALS REACTIE OP VERNEDERING MOSLIMS.............................................................................................. 25
9/11 EN GEVOLGEN.................................................................................................................................................. 25
ARABISCHE WERELD IN CRISIS.................................................................................................................................. 26
COLLEGE 5 : INTERRELIGIEUZE DIALOOG EN PEACE-BUILDING...................................................................................27
RELIGIES : BRON VAN OORLOG OF VAN VREDE?....................................................................................................... 27
SAMENLEVEN VAN RELIGIES : START IN ANTAGONISME............................................................................................ 27
RELATIES IN DE LOOP DER EEUWEN.......................................................................................................................... 27
MIDDELEEUWSE VOORLOPER VAN DIALOOG............................................................................................................ 28
NEGENTIENDE EEUW................................................................................................................................................ 28
VORMGEVING INTERRELIGIEUZE DIALOOG............................................................................................................... 29
EVOLUTIE VAN STANDPUNT KATHOLIEKE KERK......................................................................................................... 30
,NOSTRA AETATE (1965)............................................................................................................................................ 30
ASSISI (1986)............................................................................................................................................................ 31
COLLEGE 6 : INLEIDING OP DE BIJBEL........................................................................................................................ 33
TIEN DINGEN OM TE ONTHOUDEN OVER BIJBEL....................................................................................................... 33
COLLEGE 6 : EVANGELIE VOLGENS MARCUS.............................................................................................................. 36
EIGENSCHAPEN EVANGELIE...................................................................................................................................... 36
INCIPIT (BEGINVERS)................................................................................................................................................ 36
BOODSCHAP MARCUS.............................................................................................................................................. 37
CONCENTRISCHE COMPOSITIE.................................................................................................................................. 37
COLLEGE 7 : NAAR EEN BESCHAVING VAN HET SAMEN-LEVEN ?................................................................................40
HUIDIGE MAATSCHAPPIJ.......................................................................................................................................... 40
AANWEZIGHEID RELIGIE IN MODERNE MAATSCHAPPIJ............................................................................................. 40
AFWEGING BIJ VERSCHILLENDE OVERTUIGINGEN..................................................................................................... 41
NIEUWE ETHISCHE DISCUSSIES AANPAKEN............................................................................................................... 42
VERPLICHTE LECTUUR : GELOOF EN GODSDIENST IN SECULIERE SAMENLEVING (JOZEF DE KESEL)..............................43
SITUATIE BEGRIJPEN................................................................................................................................................. 43
MOGELIJKE VRAGEN (2P).......................................................................................................................................... 45
, INLEIDING : RELEVANTIE VAN HET VAK RELIGIE EN ZINGEVING
INTERVIEW MET ERNST VAN DEN HEMEL
seculiere maatschappij
- "westerse meetlat" : lineaire beeld dat naarmate een maatschappij zich verder ontwikkelt, de invloed
van religie afneemt
+ religie nog steeds factor van belang (Verenigde Staten, Rusland, Zuid-Amerika en Afrika)
+ moderne samenleving creëert juist nieuwe vormen van religiositeit moslimfundamentalisme
verafgoding verworvenheden (jaren 60)
= nieuwe rechten en waarden in plicht veranderd (vrijheid, religiekritiek, feminisme en homorechten)
- idee dat verworvenheden beschermd moeten worden tegen mensen van buitenaf hoofdoek als onvrij
- selectieve hantering "joods-christelijk erfgoed" (anti-islamagenda) selectief slachtverbod
ideale aanpak seculiere samenleving (John Locke)
= gelijke behandeling van religies (scheiding kerk en staat) klokkengelui en oproep tot gebed
≠ bescherming eigen cultuur en échte burger
religie-onderwijs
+ kennis noodzakelijk om maatschappelijke problematieken te begrijpen (conflicten)
+ grote meerderheid wereldbevolking is religieus
OPLEIDINGSONDERDEEL IN FACULTEIT SOCIALE WETENSCHAPPEN
< toenemend belang religie in publieke leven en tegelijk meer levensbeschouwelijke ongeletterdheid
< katholieke traditie KUL (met openheid en respect andere tradities)
< klassiek onderwerp in sociale wetenschappen Max Weber, Marx, Habermas en Berger
VRAAGSTELLING CURSUS
rol godsdiensten in samenleving en wereldtoneel?
in welke mate is levensbeschouwelijke kennis nodig om hedendaagse wereld te begrijpen?
hoe reageren ze op secularisering en globalisering?
hoe bouwen aan een "beschaving van het samenleven"?
vreedzaam samenleven : godsdiensten deel van probleem of van oplossing?’
