Lezen, spellen, rekenen therapie
Lezen, spellen, rekenen therapie.........................................................................................................1
1 Oriëntatie therapie ..........................................................................................................................4
1.1 Zorgcontinuüm..........................................................................................................................4
1.2 Uitgangspunt = diagnostiek van LP: HGD ...................................................................................5
1.3 Aansluiting op het diagnostisch proces ......................................................................................6
2 Algemeen therapie...........................................................................................................................8
2.1 Algemeen doel ..........................................................................................................................8
2.2 Orthodidactische principes ........................................................................................................8
2.3 Kenmerken.............................................................................................................................. 11
2.3.1 Algemene voorwaarden ................................................................................................... 11
2.3.2 Specifieke kenmerken....................................................................................................... 11
2.3.3 Bijkomende elementen..................................................................................................... 12
2.3.4 Methodische elementen ................................................................................................... 19
3 Technisch lezen .............................................................................................................................. 29
3.1 Inleiding .................................................................................................................................. 29
3.2 Algemene principes therapie technisch lezen .......................................................................... 29
3.2.1 Alfabetisch principe .......................................................................................................... 29
3.2.2 Aanleren van TKK.............................................................................................................. 30
3.3.3 Orthografisch leren........................................................................................................... 31
3.3.4 Systematic phonics instruction ......................................................................................... 32
3.3 Interventieonderzoek .............................................................................................................. 33
3.3.1 Drie sleutelcomponenten meest succesvolle interventies ................................................. 33
3.3.2 De rol van foneembewustzijn bij remediëren leervaardigheid........................................... 33
3.3.3 Effecten op leesvloeiendheid ............................................................................................ 33
3.3.4 Conclusies ........................................................................................................................ 33
3.4 Van BP naar therapie TL .......................................................................................................... 34
3.4.1 Algemene principes van BP (Tom Braams) ........................................................................ 34
3.4.2 Richtlijnen voor BP TL ....................................................................................................... 34
4 Therapie spelling ............................................................................................................................ 40
4.1 Inleiding .................................................................................................................................. 40
4.2 Principes therapie spelling....................................................................................................... 40
4.3 Kern = probleem analyseren en structuur aanbieden............................................................... 42
4.4 Richtlijnen BP SP ..................................................................................................................... 44
4.4.1 Doelen.............................................................................................................................. 44
4.4.2 Topics (Ruijssenaars) ........................................................................................................ 44
1
, 4.4.3 Niveaus ............................................................................................................................ 46
4.4.4 Interventies ...................................................................................................................... 46
5 Therapie begrijpend lezen .............................................................................................................. 48
5.1 Inleiding .................................................................................................................................. 48
5.2 Beïnvloedende factoren BL ...................................................................................................... 48
5.3 Denkcategorieën BL ................................................................................................................ 48
5.3.1 Verbaal begrip – microniveau ........................................................................................... 49
5.3.2 Interpretatie – mesoniveau.............................................................................................. 50
5.3.3 Interpretatie – macroniveau ............................................................................................. 52
5.3.4 Extrapolatie – buiten tekst ................................................................................................ 53
5.4 Begrijpend lezen en… .............................................................................................................. 53
5.5 Besluit ..................................................................................................................................... 53
6 Rekenen – kenmerken therapie ..................................................................................................... 55
6.1 Specifieke fasen in de rekentherapie ....................................................................................... 55
6.1.1 Therapie fasen: optimaliseren .......................................................................................... 55
6.2 Teruggrijpen naar eerdere ontwikkelingsfase (CSA-model) ...................................................... 56
6.2.1 Verinnerlijken ................................................................................................................... 56
6.2.2 Verkorten: minder stappen............................................................................................... 58
6.2.3 Versnellen: automatiseren................................................................................................ 58
6.2.4 Wendbaarheid: integratie en generalisatie ....................................................................... 58
6.3 Doelbepaling ........................................................................................................................... 58
6.4 Instructies ............................................................................................................................... 59
6.5 Interventies ............................................................................................................................. 59
6.6 Materiaal en methodes ........................................................................................................... 62
6.7 Ondersteuning op school......................................................................................................... 62
7 Rekentopics en niveaus .................................................................................................................. 64
7.1 Rekentopics en niveaus kiezen op basis van… .......................................................................... 64
7.2 Rekentopics............................................................................................................................. 64
7.3 Niveaus ................................................................................................................................... 65
7.4 Extra keuzes bepalen mee het niveau ...................................................................................... 66
7.5 Praktische zaken voor therapie ................................................................................................ 66
8 Rekentopics en op school ............................................................................................................... 69
8.1 Beïnvloedende factoren .......................................................................................................... 69
8.2 Overzicht fasen, topics en niveaus ........................................................................................... 69
8.3 Hoe pak je het aan? ................................................................................................................. 69
8.3.1 Getalinzicht ...................................................................................................................... 69
2
,8.3.2 Splitsingen ........................................................................................................................ 72
8.3.3 Optellen en aftrekken tot 20/100 ..................................................................................... 74
3
, 1 Oriëntatie therapie
1.1 Zorgcontinuüm
Fase 0: brede basiszorg
- Leerkracht stimuleert de totale ontwikkeling van alle kinderen via
een “krachtige leeromgeving”
o “Wat alle leerlingen nodig hebben om zich te kunnen
ontplooien en gebruik te kunnen maken van hun talenten
en mogelijkheden”
o Voor alle lln dezelfde brede basiszorg, met aandacht voor
de noden van elke leerling
- Leerkracht tracht problemen te voorkomen
o Preventieve zorg
Proactieve en preventieve acties
Fase 1: verhoogde zorg
- Het zorgteam van de school bekijkt samen met leerling, ouders en leerkracht hoe de leerling
op school extra zorg kan krijgen
- Welke zorg?
o Remediërende, differentiërende, compenserende of dispenserende maatregelen
- Door wie?
o Bij voorkeur uitgevoerd door de klasleerkracht
o In samenspraak met het zorgteam
o In open communicatie met ouders en met leerling
Fase 2: uitbreiding van zorg
- Beter zicht krijgen op het functioneren van een kind binnen zijn context
- Om zo een beter aanbod te kunnen bieden, afgestemd op de zorgvraag van de lln
- Samen met leerling, ouders, schoolteam, CLB en eventueel andere actoren
- Individuele leerlingbegeleiding door het CLB: verschillende vormen:
o Een handelingsgericht diagnostisch traject
o Informatie- en adviesverstrekking zonder HGD-traject (bv.
onderwijsloopbaanbegeleiding)
o Kortdurende begeleiding
o Samenwerking met een netwerk
Fase 3: IAC: individueel aangepast curriculum
- Leerling kan het gemeenschappelijk curriculum (GC) onvoldoende volgen: specifieke
onderwijsbehoeften aanpassingen in de school en/of klas
- “Verslag” opgemaakt door CLB, lln, ouders, school met keuze:
o IAC in huidige school voor gewoon onderwijs, mits akkoord school
4
Lezen, spellen, rekenen therapie.........................................................................................................1
1 Oriëntatie therapie ..........................................................................................................................4
1.1 Zorgcontinuüm..........................................................................................................................4
1.2 Uitgangspunt = diagnostiek van LP: HGD ...................................................................................5
1.3 Aansluiting op het diagnostisch proces ......................................................................................6
2 Algemeen therapie...........................................................................................................................8
2.1 Algemeen doel ..........................................................................................................................8
2.2 Orthodidactische principes ........................................................................................................8
2.3 Kenmerken.............................................................................................................................. 11
2.3.1 Algemene voorwaarden ................................................................................................... 11
2.3.2 Specifieke kenmerken....................................................................................................... 11
2.3.3 Bijkomende elementen..................................................................................................... 12
2.3.4 Methodische elementen ................................................................................................... 19
3 Technisch lezen .............................................................................................................................. 29
3.1 Inleiding .................................................................................................................................. 29
3.2 Algemene principes therapie technisch lezen .......................................................................... 29
3.2.1 Alfabetisch principe .......................................................................................................... 29
3.2.2 Aanleren van TKK.............................................................................................................. 30
3.3.3 Orthografisch leren........................................................................................................... 31
3.3.4 Systematic phonics instruction ......................................................................................... 32
3.3 Interventieonderzoek .............................................................................................................. 33
3.3.1 Drie sleutelcomponenten meest succesvolle interventies ................................................. 33
3.3.2 De rol van foneembewustzijn bij remediëren leervaardigheid........................................... 33
3.3.3 Effecten op leesvloeiendheid ............................................................................................ 33
3.3.4 Conclusies ........................................................................................................................ 33
3.4 Van BP naar therapie TL .......................................................................................................... 34
3.4.1 Algemene principes van BP (Tom Braams) ........................................................................ 34
3.4.2 Richtlijnen voor BP TL ....................................................................................................... 34
4 Therapie spelling ............................................................................................................................ 40
4.1 Inleiding .................................................................................................................................. 40
4.2 Principes therapie spelling....................................................................................................... 40
4.3 Kern = probleem analyseren en structuur aanbieden............................................................... 42
4.4 Richtlijnen BP SP ..................................................................................................................... 44
4.4.1 Doelen.............................................................................................................................. 44
4.4.2 Topics (Ruijssenaars) ........................................................................................................ 44
1
, 4.4.3 Niveaus ............................................................................................................................ 46
4.4.4 Interventies ...................................................................................................................... 46
5 Therapie begrijpend lezen .............................................................................................................. 48
5.1 Inleiding .................................................................................................................................. 48
5.2 Beïnvloedende factoren BL ...................................................................................................... 48
5.3 Denkcategorieën BL ................................................................................................................ 48
5.3.1 Verbaal begrip – microniveau ........................................................................................... 49
5.3.2 Interpretatie – mesoniveau.............................................................................................. 50
5.3.3 Interpretatie – macroniveau ............................................................................................. 52
5.3.4 Extrapolatie – buiten tekst ................................................................................................ 53
5.4 Begrijpend lezen en… .............................................................................................................. 53
5.5 Besluit ..................................................................................................................................... 53
6 Rekenen – kenmerken therapie ..................................................................................................... 55
6.1 Specifieke fasen in de rekentherapie ....................................................................................... 55
6.1.1 Therapie fasen: optimaliseren .......................................................................................... 55
6.2 Teruggrijpen naar eerdere ontwikkelingsfase (CSA-model) ...................................................... 56
6.2.1 Verinnerlijken ................................................................................................................... 56
6.2.2 Verkorten: minder stappen............................................................................................... 58
6.2.3 Versnellen: automatiseren................................................................................................ 58
6.2.4 Wendbaarheid: integratie en generalisatie ....................................................................... 58
6.3 Doelbepaling ........................................................................................................................... 58
6.4 Instructies ............................................................................................................................... 59
6.5 Interventies ............................................................................................................................. 59
6.6 Materiaal en methodes ........................................................................................................... 62
6.7 Ondersteuning op school......................................................................................................... 62
7 Rekentopics en niveaus .................................................................................................................. 64
7.1 Rekentopics en niveaus kiezen op basis van… .......................................................................... 64
7.2 Rekentopics............................................................................................................................. 64
7.3 Niveaus ................................................................................................................................... 65
7.4 Extra keuzes bepalen mee het niveau ...................................................................................... 66
7.5 Praktische zaken voor therapie ................................................................................................ 66
8 Rekentopics en op school ............................................................................................................... 69
8.1 Beïnvloedende factoren .......................................................................................................... 69
8.2 Overzicht fasen, topics en niveaus ........................................................................................... 69
8.3 Hoe pak je het aan? ................................................................................................................. 69
8.3.1 Getalinzicht ...................................................................................................................... 69
2
,8.3.2 Splitsingen ........................................................................................................................ 72
8.3.3 Optellen en aftrekken tot 20/100 ..................................................................................... 74
3
, 1 Oriëntatie therapie
1.1 Zorgcontinuüm
Fase 0: brede basiszorg
- Leerkracht stimuleert de totale ontwikkeling van alle kinderen via
een “krachtige leeromgeving”
o “Wat alle leerlingen nodig hebben om zich te kunnen
ontplooien en gebruik te kunnen maken van hun talenten
en mogelijkheden”
o Voor alle lln dezelfde brede basiszorg, met aandacht voor
de noden van elke leerling
- Leerkracht tracht problemen te voorkomen
o Preventieve zorg
Proactieve en preventieve acties
Fase 1: verhoogde zorg
- Het zorgteam van de school bekijkt samen met leerling, ouders en leerkracht hoe de leerling
op school extra zorg kan krijgen
- Welke zorg?
o Remediërende, differentiërende, compenserende of dispenserende maatregelen
- Door wie?
o Bij voorkeur uitgevoerd door de klasleerkracht
o In samenspraak met het zorgteam
o In open communicatie met ouders en met leerling
Fase 2: uitbreiding van zorg
- Beter zicht krijgen op het functioneren van een kind binnen zijn context
- Om zo een beter aanbod te kunnen bieden, afgestemd op de zorgvraag van de lln
- Samen met leerling, ouders, schoolteam, CLB en eventueel andere actoren
- Individuele leerlingbegeleiding door het CLB: verschillende vormen:
o Een handelingsgericht diagnostisch traject
o Informatie- en adviesverstrekking zonder HGD-traject (bv.
onderwijsloopbaanbegeleiding)
o Kortdurende begeleiding
o Samenwerking met een netwerk
Fase 3: IAC: individueel aangepast curriculum
- Leerling kan het gemeenschappelijk curriculum (GC) onvoldoende volgen: specifieke
onderwijsbehoeften aanpassingen in de school en/of klas
- “Verslag” opgemaakt door CLB, lln, ouders, school met keuze:
o IAC in huidige school voor gewoon onderwijs, mits akkoord school
4
