Ivana Raspudic 2021-2022
Inhoudsopgave
0. Inleiding...................................................................................................................................................... 3
Supra inleidend college: waarom Duits recht? ................................................................................................... 3
1) Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht ...................................... 3
2) Invloed Duits recht..................................................................................................................................... 3
1. Historische context ..................................................................................................................................... 4
1.1. 843-1806: Eerste keizerrijk .......................................................................................................................... 4
1.2. 1806-1871: Politieke instabiliteit ................................................................................................................. 6
1.3. 1871-1918: Tweede keizerrijk ...................................................................................................................... 6
1.4. 1918-1933: Weimarrepubliek ...................................................................................................................... 7
1.5. 1933-1945: Nazi-Duitsland (‘Dritte Reich’= 3e rijk) .................................................................................... 7
1.6. 1945-1989: Naoorlogse periode .................................................................................................................. 7
1.7. 1989: Duitse hereniging ............................................................................................................................... 8
2 Duitse teksten............................................................................................................................................ 10
2.1. Grundgesetz 1949 ...................................................................................................................................... 10
2.2. Verdrag over de definitieve regeling betreffende Duitsland (12/09/1990) ............................................... 11
2.3. Einigingsvertrag ......................................................................................................................................... 15
2.4. Grundgesetz 2022 (=definitief geworden voorlopige basiswet = Grondwet) ............................................ 16
2.5. Schwangerschaftsabbruch ......................................................................................................................... 23
3. Rechtsbronnen ......................................................................................................................................... 31
3.1. Lessen Duitse taalbegeleiding: .................................................................................................................. 31
3.2. Centrale thema’s........................................................................................................................................ 31
1) Hereniging van Duitsland ......................................................................................................................... 31
2) Grendels tegen nazi-regime (nie wieder) ................................................................................................ 34
3.3. Overzicht van de rechtsbronnen ................................................................................................................ 42
1) Grondwet ................................................................................................................................................. 42
2) Wetgeving:............................................................................................................................................... 43
3) Rechtsverordnungen ............................................................................................................................... 47
3.4. Hiërarchie der normen ............................................................................................................................... 47
1) Algemene beginselen van het volkenrecht.............................................................................................. 47
2) Wetgeving ................................................................................................................................................ 48
3) Gewoonte ................................................................................................................................................ 49
4) Hoe past het Duits federalisme in de hiërarchie der normen? ............................................................... 49
4. Staatsstructuur en instellingen ................................................................................................................. 51
4.1. Federalisme ............................................................................................................................................... 51
4.2. Republiek ................................................................................................................................................... 52
4.3. Wetgevende macht.................................................................................................................................... 53
4.4. Uitvoerende macht .................................................................................................................................... 54
4.5. Rechterlijke macht ..................................................................................................................................... 55
5. Capita selecta ........................................................................................................................................... 59
1
,Ivana Raspudic 2021-2022
5.1. Trennungsprinzip en Abstraktionsprinzip (supra) ...................................................................................... 59
5.2. Abortus ...................................................................................................................................................... 59
1) Waarom dit thema?................................................................................................................................. 59
2) Historische context .................................................................................................................................. 59
3) Bundesverfassungsgericht, Schwangerschaftsabbruch I, 25 februari 1975 ............................................ 59
4) Duitse eenmaking (1990) ......................................................................................................................... 61
5) Bundesverfassungsgericht, Schwangerschaftsabbruch II, 28 mei 1993 .................................................. 62
6) Huidige regeling ....................................................................................................................................... 62
2
,Ivana Raspudic 2021-2022
0. Inleiding
Supra inleidend college: waarom Duits recht?
• Vergelijkbaarheid
• Invloed
1) Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
• Klassieke indeling in rechtsfamilies:
• Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
o Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
o Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
o (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) “westerse
o (Slavische rechtsstelsels) rechtsstelsels”
• Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
• Religieuze rechtsstelsels
• Oosterse rechtsstelsels
• Chtonische rechtsstelsels
• (Socialistische rechtsstelsels)
• → Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
2) Invloed Duits recht
• Idee dat men nooit meer een naziregime wil hebben is hoeksteen van het Duits recht
(om niet terug naar een dictatuur te gaan).
• Burgerlijk recht een zeer modern recht is. Duitse BW dateert van 1900 (eeuw later) =
modern recht.
• Duitsland is heel invloedrijk, vooral in de EU (zie Oekraïne en Rusland)
• Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal,
Spanje
3
, Ivana Raspudic 2021-2022
• Japan, China
• Brazilië
• → Groot belang van Duitsland in de EU, zeker na de Brexit
o Meest gesproken moedertaal in de EU
o Vierde grootste economie ter wereld: + 25 % BBP EU
o Weegt sterk op beslissingen in de EU
§ 18,5 % bevolking (83m). Binnen Raad van EU: gekwalificeerd stemrecht,
96 leden Europees Parlement: (B=21)/705.
• Gekwalificeerd stemrecht= niet kijken naar aantal lidstaten, maar
naar % van de bevolking
§ Grootste aantal EU-ambtenaren → wat Duitse juristen denken, heeft
invloed op EU-recht
o Modern rechtssysteem: Bürgerliches Gesetzbuch (Burgerlijk Wetboek) 1900,
Grundgesetz (Grondwet) 1949
o Rechtsleer van zeer hoog niveau -> In het Duits recht is daarom ook vaak een
uitvoerige oplossing gevonden
o Boeiende juridische discussies
1. Historische context
• Verdrag van Verdun vormt bouwsteen van huidige Europa
(Frankische rijk)
1.1. 843-1806: Eerste keizerrijk
• 843: ontstaan Oost-Frankische rijk
o Midden-Frankische rijk wordt spoedig ingepalmd
• 962: Otto I laat zich door de paus tot Keizer kronen
→ Ontstaan Heilig Roomse Rijk (hoewel naam pas later komt)
o ‘Römisch/Romeins/Rooms’: keizers presenteerden het rijk nadrukkelijk als
voortzetting van het Romeinse Rijk
§ Duitse keizer zich toonde als de Romeinse keizer
§ Romeins recht verder toepassen
o ‘Heilig’ Roomse Rijk: conflict tussen paus en keizer. ‘Heilig’ benadrukt dat de
macht van de keizer rechtstreeks van God komt; keizerskroning door de paus is
dus louter ceremonieel.
§ In de ME is er een discussie tussen macht van de vorsten en kerk: vorsten
wilden niet dat de macht van de kerk groter werd.
§ Otto I laat zich door de paus tot keizer kronen è veel macht
§ God is hiermee akkoord maar oppassen dat men niet de invloed wekte
dat kerk niet BOVEN de vorst stond.
4
Inhoudsopgave
0. Inleiding...................................................................................................................................................... 3
Supra inleidend college: waarom Duits recht? ................................................................................................... 3
1) Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht ...................................... 3
2) Invloed Duits recht..................................................................................................................................... 3
1. Historische context ..................................................................................................................................... 4
1.1. 843-1806: Eerste keizerrijk .......................................................................................................................... 4
1.2. 1806-1871: Politieke instabiliteit ................................................................................................................. 6
1.3. 1871-1918: Tweede keizerrijk ...................................................................................................................... 6
1.4. 1918-1933: Weimarrepubliek ...................................................................................................................... 7
1.5. 1933-1945: Nazi-Duitsland (‘Dritte Reich’= 3e rijk) .................................................................................... 7
1.6. 1945-1989: Naoorlogse periode .................................................................................................................. 7
1.7. 1989: Duitse hereniging ............................................................................................................................... 8
2 Duitse teksten............................................................................................................................................ 10
2.1. Grundgesetz 1949 ...................................................................................................................................... 10
2.2. Verdrag over de definitieve regeling betreffende Duitsland (12/09/1990) ............................................... 11
2.3. Einigingsvertrag ......................................................................................................................................... 15
2.4. Grundgesetz 2022 (=definitief geworden voorlopige basiswet = Grondwet) ............................................ 16
2.5. Schwangerschaftsabbruch ......................................................................................................................... 23
3. Rechtsbronnen ......................................................................................................................................... 31
3.1. Lessen Duitse taalbegeleiding: .................................................................................................................. 31
3.2. Centrale thema’s........................................................................................................................................ 31
1) Hereniging van Duitsland ......................................................................................................................... 31
2) Grendels tegen nazi-regime (nie wieder) ................................................................................................ 34
3.3. Overzicht van de rechtsbronnen ................................................................................................................ 42
1) Grondwet ................................................................................................................................................. 42
2) Wetgeving:............................................................................................................................................... 43
3) Rechtsverordnungen ............................................................................................................................... 47
3.4. Hiërarchie der normen ............................................................................................................................... 47
1) Algemene beginselen van het volkenrecht.............................................................................................. 47
2) Wetgeving ................................................................................................................................................ 48
3) Gewoonte ................................................................................................................................................ 49
4) Hoe past het Duits federalisme in de hiërarchie der normen? ............................................................... 49
4. Staatsstructuur en instellingen ................................................................................................................. 51
4.1. Federalisme ............................................................................................................................................... 51
4.2. Republiek ................................................................................................................................................... 52
4.3. Wetgevende macht.................................................................................................................................... 53
4.4. Uitvoerende macht .................................................................................................................................... 54
4.5. Rechterlijke macht ..................................................................................................................................... 55
5. Capita selecta ........................................................................................................................................... 59
1
,Ivana Raspudic 2021-2022
5.1. Trennungsprinzip en Abstraktionsprinzip (supra) ...................................................................................... 59
5.2. Abortus ...................................................................................................................................................... 59
1) Waarom dit thema?................................................................................................................................. 59
2) Historische context .................................................................................................................................. 59
3) Bundesverfassungsgericht, Schwangerschaftsabbruch I, 25 februari 1975 ............................................ 59
4) Duitse eenmaking (1990) ......................................................................................................................... 61
5) Bundesverfassungsgericht, Schwangerschaftsabbruch II, 28 mei 1993 .................................................. 62
6) Huidige regeling ....................................................................................................................................... 62
2
,Ivana Raspudic 2021-2022
0. Inleiding
Supra inleidend college: waarom Duits recht?
• Vergelijkbaarheid
• Invloed
1) Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
• Klassieke indeling in rechtsfamilies:
• Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
o Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
o Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
o (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels) “westerse
o (Slavische rechtsstelsels) rechtsstelsels”
• Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
• Religieuze rechtsstelsels
• Oosterse rechtsstelsels
• Chtonische rechtsstelsels
• (Socialistische rechtsstelsels)
• → Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
2) Invloed Duits recht
• Idee dat men nooit meer een naziregime wil hebben is hoeksteen van het Duits recht
(om niet terug naar een dictatuur te gaan).
• Burgerlijk recht een zeer modern recht is. Duitse BW dateert van 1900 (eeuw later) =
modern recht.
• Duitsland is heel invloedrijk, vooral in de EU (zie Oekraïne en Rusland)
• Europa: Centraal-Europa (na val communisme), Zwitserland, Griekenland, Portugal,
Spanje
3
, Ivana Raspudic 2021-2022
• Japan, China
• Brazilië
• → Groot belang van Duitsland in de EU, zeker na de Brexit
o Meest gesproken moedertaal in de EU
o Vierde grootste economie ter wereld: + 25 % BBP EU
o Weegt sterk op beslissingen in de EU
§ 18,5 % bevolking (83m). Binnen Raad van EU: gekwalificeerd stemrecht,
96 leden Europees Parlement: (B=21)/705.
• Gekwalificeerd stemrecht= niet kijken naar aantal lidstaten, maar
naar % van de bevolking
§ Grootste aantal EU-ambtenaren → wat Duitse juristen denken, heeft
invloed op EU-recht
o Modern rechtssysteem: Bürgerliches Gesetzbuch (Burgerlijk Wetboek) 1900,
Grundgesetz (Grondwet) 1949
o Rechtsleer van zeer hoog niveau -> In het Duits recht is daarom ook vaak een
uitvoerige oplossing gevonden
o Boeiende juridische discussies
1. Historische context
• Verdrag van Verdun vormt bouwsteen van huidige Europa
(Frankische rijk)
1.1. 843-1806: Eerste keizerrijk
• 843: ontstaan Oost-Frankische rijk
o Midden-Frankische rijk wordt spoedig ingepalmd
• 962: Otto I laat zich door de paus tot Keizer kronen
→ Ontstaan Heilig Roomse Rijk (hoewel naam pas later komt)
o ‘Römisch/Romeins/Rooms’: keizers presenteerden het rijk nadrukkelijk als
voortzetting van het Romeinse Rijk
§ Duitse keizer zich toonde als de Romeinse keizer
§ Romeins recht verder toepassen
o ‘Heilig’ Roomse Rijk: conflict tussen paus en keizer. ‘Heilig’ benadrukt dat de
macht van de keizer rechtstreeks van God komt; keizerskroning door de paus is
dus louter ceremonieel.
§ In de ME is er een discussie tussen macht van de vorsten en kerk: vorsten
wilden niet dat de macht van de kerk groter werd.
§ Otto I laat zich door de paus tot keizer kronen è veel macht
§ God is hiermee akkoord maar oppassen dat men niet de invloed wekte
dat kerk niet BOVEN de vorst stond.
4
