Ivana Raspudic 2021-2022
Inhoudsopgave
0. Inleiding ...................................................................................................................................................... 3
0.1. Herhaling ..................................................................................................................................................... 3
0.2. Civil Law and Common Law ......................................................................................................................... 3
1) Civil Law ..................................................................................................................................................... 3
2) Common Law ............................................................................................................................................. 4
0.3. Begrip ‘Anglo-Amerikaans recht’ ................................................................................................................. 5
1. Historische context – Verenigd Koninkrijk ................................................................................................... 7
1.1. < 11e eeuw: zwak centraal gezag, grote rechtsverscheidenheid ................................................................. 7
1) 43-400: Romeinse periode......................................................................................................................... 7
2) 400-600: massale ....................................................................................................................................... 7
3) 600-1100: Angelsaksische periode ............................................................................................................ 7
1.2. 1066: Slag bij Hastings................................................................................................................................. 7
1.3. Common law ................................................................................................................................................ 7
1.4. Vanaf 12e eeuw: ontwikkeling common law d.m.v. koninklijke rechtspraak ............................................... 8
1.5. Opkomst en ontwikkeling van equity........................................................................................................... 9
1.6. Versmelting common law en equity law .................................................................................................... 10
1.7. Latere evoluties.......................................................................................................................................... 10
1. Historische context – Verenigde Staten ..................................................................................................... 11
1.1. Grondgebied huidige V.S. wordt initieel bewoond door inheemse volkeren ............................................. 11
1.2. Vanaf 16e eeuw: kolonisatie...................................................................................................................... 11
1.3. 1776: afscheuring 13 oostelijke staten van Groot-Brittannië .................................................................... 11
1.4. Declaration of Independence ..................................................................................................................... 11
1.5. Receptie common law................................................................................................................................ 12
1.6. 18e-19e eeuw: langdurig uitbreidingsproces met geleidelijke toevoeging van nieuwe staten ................ 13
1.7. 1861-1865: Amerikaanse burgeroorlog (Civil war) .................................................................................... 13
1.8. Positie van de Afro-Amerikaanse bevolking na de Amerikaanse burgeroorlog (Civil war) ....................... 14
2. Rechtsbronnen – Verenigd Koninkrijk ....................................................................................................... 16
2.1. Overzicht van de rechtsbronnen ................................................................................................................ 16
1) Geen (geschreven) grondwet! ................................................................................................................. 16
2) Wetgeving ................................................................................................................................................ 17
3) Rechtspraak ............................................................................................................................................. 18
4) Gewoonte ................................................................................................................................................ 20
5) Overzicht van de rechtsbronnen ............................................................................................................. 20
2.2. Hiërarchie der normen ............................................................................................................................... 21
1) Legislation ................................................................................................................................................ 21
2) Verhouding tussen het internationaal en Europees recht en het nationaal recht .................................. 22
2. Rechtsbronnen – Verenigd Koninkrijk ....................................................................................................... 24
2.1. Overzicht van de rechtsbronnen ................................................................................................................ 24
1
,Ivana Raspudic 2021-2022
1) Grondwet ................................................................................................................................................. 24
2) Wetgeving ................................................................................................................................................ 26
3) Rechtspraak ............................................................................................................................................. 26
4) Overzicht van de rechtsbronnen ............................................................................................................. 26
2.2. Hiërarchie der normen ............................................................................................................................... 27
1) Verhouding federaal recht en deelstatelijk recht: Supremacy Clause ..................................................... 27
2) Verhouding tussen het internationaal en recht en het nationaal recht .................................................. 27
3. Staatsstructuur en instellingen – Verenigd Koninkrijk ............................................................................... 28
3.1. Verenigd Koninkrijk als gedecentraliseerde eenheidsstaat ....................................................................... 28
3.2. Parlementaire monarchie .......................................................................................................................... 28
3.3. Separation of powers ................................................................................................................................. 29
3.4. Wetgevende macht.................................................................................................................................... 30
1) House of Commons = Lagerhuis .............................................................................................................. 30
2) House of Lords = Hogerhuis ..................................................................................................................... 30
3.5. Uitvoerende macht .................................................................................................................................... 31
1) Koning, maar vooral de regering ............................................................................................................. 31
2) Privy Council ............................................................................................................................................ 31
3.6. Rechterlijke macht ..................................................................................................................................... 31
3. Staatsstructuur en instellingen – Verenigde Staten ................................................................................... 33
3.1. Verenigde staten van Amerika als federale staat ...................................................................................... 33
1) Verhouding tussen federale staat en deelstaten is vaak gespannen....................................................... 33
2) Bevoegdheidsverdeling............................................................................................................................ 34
3.2. Scheiding der machten .............................................................................................................................. 34
3.3. Wetgevende macht.................................................................................................................................... 35
1) House of Representatives (=samenstelling volgens deelstaat) ................................................................ 35
2) Senate (=samenstelling volgens partij) .................................................................................................... 35
3.4. Uitvoerende macht .................................................................................................................................... 37
1) Federaal niveau: President ...................................................................................................................... 37
2) Deelstaten: gouverneur ........................................................................................................................... 38
3.5. Rechterlijke macht – gerechtelijke organisatie .......................................................................................... 39
1) Federal courts .......................................................................................................................................... 39
2) State courts .............................................................................................................................................. 39
3) Bevoegdheidsverdeling tussen de Federal Courts en de State Courts..................................................... 40
4) Enkele kenmerken van rechtsbedeling: ................................................................................................... 40
5) U.S. Supreme Court ................................................................................................................................. 41
4. Capita selecta - Abortus ............................................................................................................................ 42
4.1. Situering..................................................................................................................................................... 42
4.2. Roe v. Wade (1973) ................................................................................................................................... 43
4.3. Panned Parenthood v. Casey (1992) .......................................................................................................... 45
4.4. Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization....................................................................................... 46
2
,Ivana Raspudic 2021-2022
0. Inleiding
0.1. Herhaling
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
• Klassieke indeling in rechtsfamilies:
• Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
o Romaanse rechtsstelsels (Frans recht) “westerse
o Germaanse rechtsstelsels (Duits recht) rechtsstelsels”
o (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels)
o (Slavische rechtsstelsels)
• Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
• Religieuze rechtsstelsels
• Oosterse rechtsstelsels
• Chtonische rechtsstelsels
• (Socialistische rechtsstelsels)
• → Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
0.2. Civil Law and Common Law
1) Civil Law
• Overkoepelende term voor continentaal recht
o Cf. Corpus iuris civilis van Justinianus (6e eeuw)
o Beslissende invloed van receptie Romeins recht
§ 12e eeuw: nieuwe start van het onderwijs en de studie van Romeins
recht in Bologna
• Recht opnieuw beginnen doceren, gebaseerd op Corpus iuris
§ Verspreiding in landen van herkomst van de studenten
o Gerationaliseerde structuur van regels
§ Wetboek met regels-> coherent geheel.
§ Recht is een systeem/structuur/ratio
§ Rechtspracticus moet binnen dit systeem tot oplossingen komen voor
juridische problemen
§ Versterkt door de codificatiebewegingen in de 18e en 19e eeuw
o Napoleon en de Duitse BGB
o Gemeenschappelijke systematiek maar geen identiek positiefrechtelijk stelsel
§ Verschillen per rechtsstelsel (bv. Frans recht, Duits recht)
§ Wel dezelfde systematische denkwijze langs deductieve weg: van het
algemene (de wet) naar het bijzondere (zie ook codificaties)
§ Sterke gemeenschappelijke wetenschappelijke beoefening
§ Begrijpelijk voor de beoefenaars uit verschillende landen, ondanks de
verschillen
o Daarnaast ook gebruikt voor burgerlijk recht als rechtsdomein
à aandachtig zijn voor de context waarin ‘civil law’ wordt gebruikt
3
, Ivana Raspudic 2021-2022
2) Common Law
• Overkoepelende term voor Anglo-Amerikaans recht
< na 1066 het gemeen recht in Engeland, gezamenlijk voor gehele bevolking (infra)
o Voornamelijk een vanuit de casuïstiek gegroeid stelsel
§ Zie bv Suits: nachtelijke tijden in de bibliotheek doorbrengen, op zoek
naar het precedent, een uitspraak dat van toepassing is op de zaak
o Gekenmerkt door inductief redeneren: van het bijzondere (het praktijkgeval) naar
het algemene
o Historische continuïteit (gedurende meer dan negen eeuwen; geen grote
breekpunten) en zelfstandigheid van de rechtsontwikkeling
• Ook gebruikt in drie andere betekenissen:
o Rechtersrecht (case law)
§ Binnen Common law heb je nog common law (rechtersrecht)
§ ↔ Statute law: wettenrecht (uitgevaardigd door Parlement)
o Onderscheiden van equity law (infra)
o Letterlijke vertaling voor term Ius Commune:
§ Privaatrecht bestaand uit Romeins en canoniek recht als subsidiaire
rechtsvorm (1500-1800)
→ In het bijzonder grote rol in Heilig Roomse Rijk (supra)
§ Nu soms ook gebruikt voor streven naar grotere rechtseenmaking
binnen de Europese Unie (A Common Law for Europe)
o → Daarom zorgvuldig omspringen met gebruik ‘common law’. Voorkeur voor
‘Anglo-Amerikaans recht’
4
Inhoudsopgave
0. Inleiding ...................................................................................................................................................... 3
0.1. Herhaling ..................................................................................................................................................... 3
0.2. Civil Law and Common Law ......................................................................................................................... 3
1) Civil Law ..................................................................................................................................................... 3
2) Common Law ............................................................................................................................................. 4
0.3. Begrip ‘Anglo-Amerikaans recht’ ................................................................................................................. 5
1. Historische context – Verenigd Koninkrijk ................................................................................................... 7
1.1. < 11e eeuw: zwak centraal gezag, grote rechtsverscheidenheid ................................................................. 7
1) 43-400: Romeinse periode......................................................................................................................... 7
2) 400-600: massale ....................................................................................................................................... 7
3) 600-1100: Angelsaksische periode ............................................................................................................ 7
1.2. 1066: Slag bij Hastings................................................................................................................................. 7
1.3. Common law ................................................................................................................................................ 7
1.4. Vanaf 12e eeuw: ontwikkeling common law d.m.v. koninklijke rechtspraak ............................................... 8
1.5. Opkomst en ontwikkeling van equity........................................................................................................... 9
1.6. Versmelting common law en equity law .................................................................................................... 10
1.7. Latere evoluties.......................................................................................................................................... 10
1. Historische context – Verenigde Staten ..................................................................................................... 11
1.1. Grondgebied huidige V.S. wordt initieel bewoond door inheemse volkeren ............................................. 11
1.2. Vanaf 16e eeuw: kolonisatie...................................................................................................................... 11
1.3. 1776: afscheuring 13 oostelijke staten van Groot-Brittannië .................................................................... 11
1.4. Declaration of Independence ..................................................................................................................... 11
1.5. Receptie common law................................................................................................................................ 12
1.6. 18e-19e eeuw: langdurig uitbreidingsproces met geleidelijke toevoeging van nieuwe staten ................ 13
1.7. 1861-1865: Amerikaanse burgeroorlog (Civil war) .................................................................................... 13
1.8. Positie van de Afro-Amerikaanse bevolking na de Amerikaanse burgeroorlog (Civil war) ....................... 14
2. Rechtsbronnen – Verenigd Koninkrijk ....................................................................................................... 16
2.1. Overzicht van de rechtsbronnen ................................................................................................................ 16
1) Geen (geschreven) grondwet! ................................................................................................................. 16
2) Wetgeving ................................................................................................................................................ 17
3) Rechtspraak ............................................................................................................................................. 18
4) Gewoonte ................................................................................................................................................ 20
5) Overzicht van de rechtsbronnen ............................................................................................................. 20
2.2. Hiërarchie der normen ............................................................................................................................... 21
1) Legislation ................................................................................................................................................ 21
2) Verhouding tussen het internationaal en Europees recht en het nationaal recht .................................. 22
2. Rechtsbronnen – Verenigd Koninkrijk ....................................................................................................... 24
2.1. Overzicht van de rechtsbronnen ................................................................................................................ 24
1
,Ivana Raspudic 2021-2022
1) Grondwet ................................................................................................................................................. 24
2) Wetgeving ................................................................................................................................................ 26
3) Rechtspraak ............................................................................................................................................. 26
4) Overzicht van de rechtsbronnen ............................................................................................................. 26
2.2. Hiërarchie der normen ............................................................................................................................... 27
1) Verhouding federaal recht en deelstatelijk recht: Supremacy Clause ..................................................... 27
2) Verhouding tussen het internationaal en recht en het nationaal recht .................................................. 27
3. Staatsstructuur en instellingen – Verenigd Koninkrijk ............................................................................... 28
3.1. Verenigd Koninkrijk als gedecentraliseerde eenheidsstaat ....................................................................... 28
3.2. Parlementaire monarchie .......................................................................................................................... 28
3.3. Separation of powers ................................................................................................................................. 29
3.4. Wetgevende macht.................................................................................................................................... 30
1) House of Commons = Lagerhuis .............................................................................................................. 30
2) House of Lords = Hogerhuis ..................................................................................................................... 30
3.5. Uitvoerende macht .................................................................................................................................... 31
1) Koning, maar vooral de regering ............................................................................................................. 31
2) Privy Council ............................................................................................................................................ 31
3.6. Rechterlijke macht ..................................................................................................................................... 31
3. Staatsstructuur en instellingen – Verenigde Staten ................................................................................... 33
3.1. Verenigde staten van Amerika als federale staat ...................................................................................... 33
1) Verhouding tussen federale staat en deelstaten is vaak gespannen....................................................... 33
2) Bevoegdheidsverdeling............................................................................................................................ 34
3.2. Scheiding der machten .............................................................................................................................. 34
3.3. Wetgevende macht.................................................................................................................................... 35
1) House of Representatives (=samenstelling volgens deelstaat) ................................................................ 35
2) Senate (=samenstelling volgens partij) .................................................................................................... 35
3.4. Uitvoerende macht .................................................................................................................................... 37
1) Federaal niveau: President ...................................................................................................................... 37
2) Deelstaten: gouverneur ........................................................................................................................... 38
3.5. Rechterlijke macht – gerechtelijke organisatie .......................................................................................... 39
1) Federal courts .......................................................................................................................................... 39
2) State courts .............................................................................................................................................. 39
3) Bevoegdheidsverdeling tussen de Federal Courts en de State Courts..................................................... 40
4) Enkele kenmerken van rechtsbedeling: ................................................................................................... 40
5) U.S. Supreme Court ................................................................................................................................. 41
4. Capita selecta - Abortus ............................................................................................................................ 42
4.1. Situering..................................................................................................................................................... 42
4.2. Roe v. Wade (1973) ................................................................................................................................... 43
4.3. Panned Parenthood v. Casey (1992) .......................................................................................................... 45
4.4. Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization....................................................................................... 46
2
,Ivana Raspudic 2021-2022
0. Inleiding
0.1. Herhaling
Vergelijkbaarheid Frans, Duits en Anglo-Amerikaans recht t.o.v. Belgisch recht
• Klassieke indeling in rechtsfamilies:
• Europees-continentale rechtsstelsels of de civil law-groep
o Romaanse rechtsstelsels (Frans recht) “westerse
o Germaanse rechtsstelsels (Duits recht) rechtsstelsels”
o (Noordse of Scandinavische rechtsstelsels)
o (Slavische rechtsstelsels)
• Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of de common law-groep
• Religieuze rechtsstelsels
• Oosterse rechtsstelsels
• Chtonische rechtsstelsels
• (Socialistische rechtsstelsels)
• → Relatief (!), onderhevig aan evolutie en meerlagig
0.2. Civil Law and Common Law
1) Civil Law
• Overkoepelende term voor continentaal recht
o Cf. Corpus iuris civilis van Justinianus (6e eeuw)
o Beslissende invloed van receptie Romeins recht
§ 12e eeuw: nieuwe start van het onderwijs en de studie van Romeins
recht in Bologna
• Recht opnieuw beginnen doceren, gebaseerd op Corpus iuris
§ Verspreiding in landen van herkomst van de studenten
o Gerationaliseerde structuur van regels
§ Wetboek met regels-> coherent geheel.
§ Recht is een systeem/structuur/ratio
§ Rechtspracticus moet binnen dit systeem tot oplossingen komen voor
juridische problemen
§ Versterkt door de codificatiebewegingen in de 18e en 19e eeuw
o Napoleon en de Duitse BGB
o Gemeenschappelijke systematiek maar geen identiek positiefrechtelijk stelsel
§ Verschillen per rechtsstelsel (bv. Frans recht, Duits recht)
§ Wel dezelfde systematische denkwijze langs deductieve weg: van het
algemene (de wet) naar het bijzondere (zie ook codificaties)
§ Sterke gemeenschappelijke wetenschappelijke beoefening
§ Begrijpelijk voor de beoefenaars uit verschillende landen, ondanks de
verschillen
o Daarnaast ook gebruikt voor burgerlijk recht als rechtsdomein
à aandachtig zijn voor de context waarin ‘civil law’ wordt gebruikt
3
, Ivana Raspudic 2021-2022
2) Common Law
• Overkoepelende term voor Anglo-Amerikaans recht
< na 1066 het gemeen recht in Engeland, gezamenlijk voor gehele bevolking (infra)
o Voornamelijk een vanuit de casuïstiek gegroeid stelsel
§ Zie bv Suits: nachtelijke tijden in de bibliotheek doorbrengen, op zoek
naar het precedent, een uitspraak dat van toepassing is op de zaak
o Gekenmerkt door inductief redeneren: van het bijzondere (het praktijkgeval) naar
het algemene
o Historische continuïteit (gedurende meer dan negen eeuwen; geen grote
breekpunten) en zelfstandigheid van de rechtsontwikkeling
• Ook gebruikt in drie andere betekenissen:
o Rechtersrecht (case law)
§ Binnen Common law heb je nog common law (rechtersrecht)
§ ↔ Statute law: wettenrecht (uitgevaardigd door Parlement)
o Onderscheiden van equity law (infra)
o Letterlijke vertaling voor term Ius Commune:
§ Privaatrecht bestaand uit Romeins en canoniek recht als subsidiaire
rechtsvorm (1500-1800)
→ In het bijzonder grote rol in Heilig Roomse Rijk (supra)
§ Nu soms ook gebruikt voor streven naar grotere rechtseenmaking
binnen de Europese Unie (A Common Law for Europe)
o → Daarom zorgvuldig omspringen met gebruik ‘common law’. Voorkeur voor
‘Anglo-Amerikaans recht’
4
