CHEMIE
THEMA 3 – organische stoffen
3.1 organische stoffen: orde in de chaos
Anorganische stoffen (minerale verbindingen) Organische stoffen (koolstofverbinding)
Levenloze natuur Levende / afgestorven natuur
Worden gevormd door combinaties van veel Worden gevormd door vooral C- en H- atomen
elementen 3.1.1
Combinaties uit een uitgebreide keuze aan Combinaties uit een beperkte keuze aan het
atoomsoorten atoomsoorten
Één molecule bevat een beperkt aantal atomen Één molecule bevat heel veel atomen
De totale verzameling is minder uitgebreid. De totale verzameling is heel uitgebreid.
koolstofatoom
basisregel binnen de organische
chemie: elk koolstofatoom in een
koolstofverbinding heeft 4 bindingen.
3.1.2 drie types van formules
De brutoformule: notatievorm voor een chemische verbinding waarbij elk element het aantal
atomen wordt weergegeven, aangeduid met een index. Over de manier waarop de atomen met
elkaar verbonden zijn, krijg je geen informatie. Volgorde: eerst C, dan H en dan de overige
elementen alfabetisch. (bv: C4H10O)
Structuurformule: een grafische tweedimensionale weergave van de structuur van een molecule. Bij
een organische stof geeft ze de verschillende atomen in de molecule en de atoombindingen tussen
die atomen weer. geeft veel meer info dan brutoformule (bv: CH3-CH2-CH2-CH3)
Skeletnotatie: toont alleen het skelet van een organische molecule: de atoombindingen tussen de
koolstofatomen en heteroatomen (O,N,..) de bindingen tussen koolstof- en waterstofatomen
worden niet weergegeven. C en H atomen worden niet getoond
3.1.3 de stofklassen: what’s in a name?
Organische stoffen worden gekenmerk door: het aantal C- atomen in de verbinding & een functionele
groep.
Alkaan enkelvoudige bindingen tussen de C- atomen
alkanol enkelvoudige bindingen tussen de C- atomen + hydroxylfunctie (-OH) in de molecule
alkaanzuur enkelvoudige bindingen tussen de C- atomen + carboxylfunctie (-COOH) in de molecule
3.2 alkanen
Bevatten enkel C en H atomen
Enkelvoudige covalente binding
Verzadigde koolwaterstofverbindingen (geen dubbele / driedubbele bindingen)
1
, 3.2.1 formule en systematische naam Mama en papa bouwen perfecte huizen (1-6) Hond (7-10)
Aantal C- atomen stam Aantal C- atomen Stam
1 Meth- 6 Hex-
2 Eth- 7 Hept-
3 Prop- 8 Oct-
4 But- 9 Non-
5 Pent- 10 Dec-
Systematische naam structuurformule Brutoformule
Methaan (geen skeletnot. Mog.) CH4 Ch4
Ethaan CH3-CH3 C2 H 6
Propaan CH3-CH2-CH3 C3 H 8
De 3 kleinste alkanen
+ aan de slag 9 pagina 94
!! Vanaf de aanwezigheid van 4 koolstofatomen
schrijven we de letter 'n' voor de systematische naam van alkanen. Met de brutoformule van deze lange
moleculen kunnen immers ook ver- takte structuurformules gemaakt worden. We spreken daarom
bijvoorbeeld over n-butaan i.p.v. butaan. De letter 'n' verwijst naar de onvertakte of normale alkanen. !!
bij de 3 kleinste alkanen geen n ervoor. !!
algemene brutoformule voor alkanen: CnH2n+2
3.2.2 voorkomen en toepassingen in het dagelijkse leven
paraffine is een mengsel van n-alkanen.
Alkanen zijn zeer goed brandbaar
Alkanen zijn licht ontvlambaar
Elke stof is licht ontvlambaar als ze met een vlam of klein vonkje gaat branden bij kamertemperatuur in
aanwezigheid van lucht. Ontvlambaarheid mag je niet verwarren met brandbaarheid van een stof. Een stof
kan goed brandbaar zijn, maar toch slecht ontvlambaar.
2
THEMA 3 – organische stoffen
3.1 organische stoffen: orde in de chaos
Anorganische stoffen (minerale verbindingen) Organische stoffen (koolstofverbinding)
Levenloze natuur Levende / afgestorven natuur
Worden gevormd door combinaties van veel Worden gevormd door vooral C- en H- atomen
elementen 3.1.1
Combinaties uit een uitgebreide keuze aan Combinaties uit een beperkte keuze aan het
atoomsoorten atoomsoorten
Één molecule bevat een beperkt aantal atomen Één molecule bevat heel veel atomen
De totale verzameling is minder uitgebreid. De totale verzameling is heel uitgebreid.
koolstofatoom
basisregel binnen de organische
chemie: elk koolstofatoom in een
koolstofverbinding heeft 4 bindingen.
3.1.2 drie types van formules
De brutoformule: notatievorm voor een chemische verbinding waarbij elk element het aantal
atomen wordt weergegeven, aangeduid met een index. Over de manier waarop de atomen met
elkaar verbonden zijn, krijg je geen informatie. Volgorde: eerst C, dan H en dan de overige
elementen alfabetisch. (bv: C4H10O)
Structuurformule: een grafische tweedimensionale weergave van de structuur van een molecule. Bij
een organische stof geeft ze de verschillende atomen in de molecule en de atoombindingen tussen
die atomen weer. geeft veel meer info dan brutoformule (bv: CH3-CH2-CH2-CH3)
Skeletnotatie: toont alleen het skelet van een organische molecule: de atoombindingen tussen de
koolstofatomen en heteroatomen (O,N,..) de bindingen tussen koolstof- en waterstofatomen
worden niet weergegeven. C en H atomen worden niet getoond
3.1.3 de stofklassen: what’s in a name?
Organische stoffen worden gekenmerk door: het aantal C- atomen in de verbinding & een functionele
groep.
Alkaan enkelvoudige bindingen tussen de C- atomen
alkanol enkelvoudige bindingen tussen de C- atomen + hydroxylfunctie (-OH) in de molecule
alkaanzuur enkelvoudige bindingen tussen de C- atomen + carboxylfunctie (-COOH) in de molecule
3.2 alkanen
Bevatten enkel C en H atomen
Enkelvoudige covalente binding
Verzadigde koolwaterstofverbindingen (geen dubbele / driedubbele bindingen)
1
, 3.2.1 formule en systematische naam Mama en papa bouwen perfecte huizen (1-6) Hond (7-10)
Aantal C- atomen stam Aantal C- atomen Stam
1 Meth- 6 Hex-
2 Eth- 7 Hept-
3 Prop- 8 Oct-
4 But- 9 Non-
5 Pent- 10 Dec-
Systematische naam structuurformule Brutoformule
Methaan (geen skeletnot. Mog.) CH4 Ch4
Ethaan CH3-CH3 C2 H 6
Propaan CH3-CH2-CH3 C3 H 8
De 3 kleinste alkanen
+ aan de slag 9 pagina 94
!! Vanaf de aanwezigheid van 4 koolstofatomen
schrijven we de letter 'n' voor de systematische naam van alkanen. Met de brutoformule van deze lange
moleculen kunnen immers ook ver- takte structuurformules gemaakt worden. We spreken daarom
bijvoorbeeld over n-butaan i.p.v. butaan. De letter 'n' verwijst naar de onvertakte of normale alkanen. !!
bij de 3 kleinste alkanen geen n ervoor. !!
algemene brutoformule voor alkanen: CnH2n+2
3.2.2 voorkomen en toepassingen in het dagelijkse leven
paraffine is een mengsel van n-alkanen.
Alkanen zijn zeer goed brandbaar
Alkanen zijn licht ontvlambaar
Elke stof is licht ontvlambaar als ze met een vlam of klein vonkje gaat branden bij kamertemperatuur in
aanwezigheid van lucht. Ontvlambaarheid mag je niet verwarren met brandbaarheid van een stof. Een stof
kan goed brandbaar zijn, maar toch slecht ontvlambaar.
2
