lOMoARcPSD|11911780
Contractenrecht - Rechtsgeleerdheid
Blok 1
Hoorcollege 1: Inleiding contractenrecht, totstandkoming en uitleg van de overeenkomst
De verbintenis en de overeenkomst
Het verbintenissenrecht
Wat is een verbintenis?
- Een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking
- Tussen twee of meer personen
- Op grond waarvan de één een recht heeft op een prestatie
- Waartoe de ander verplicht is die te verrichten.
Open systeem bronnen van verbintenissen, art. 6:1 BW en HR Quint te poel( 30 januari 1959, NJ
1959, 548)
Art. 6:1 BW: ‘Verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien dit uit de wet voortvloeit.’
Aanvulling HR Quint te Poel:
‘Indien de wet geen regeling voor het geval kent moet er een oplossing worden gezocht die past in
het stelsel van de wet en die aansluit bij wel in de wet geregelde gevallen.’
Bronnen van verbintenissen
Rechtsfeit:
- Feitelijke rechtshandeling
o Onrechtmatige daad 6:162 BW
o Rechtmatige daad
o Niet beoogd rechtsgevolg
- Rechtshandeling (art. 3:33 BW, wil en verklaring): ‘Een rechtshandeling vereist een op
een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.’
o Eenzijdig
▪ Gericht
▪ Ongericht
o Meerzijdig -> overeenkomst (aanbod en aanvaarding, 6:217 lid 1 BW): ‘Een
overeenkomst komt tot stand door een aanbod en de aanvaarding
daarvan.’
o Beoogd rechtsgevolg
Panthère de Cartier necklace
Online koop via webshop Bijenkorf. 176 diamanten, onyxen en smaragden. Koopster betaalde op 1
april 2018 online €402,-. Op 2 april haalt ze op verzoek van de Bijenkorf de ketting op in filiaal
Amsterdam. Medewerkster laat de ketting zien en geeft deze dan mee.
Rb. Rotterdam 23-11-2018, 2018:959
Kantonrecht knoopt aan bij de Otto- en leen bakker-uitspraken (zie inleiding privaatrecht). Door de
Bijenkorf is voldoende onderbouwd dat zij de ketting niet voor 402 euro, te weten 1% van de
werkelijke waarde, wilde verkopen. Dit kan niet de wil van de Bijenkorf zijn geweest. De gedragingen
, lOMoARcPSD|11911780
van de Bijenkorf na de online koop maken dat niet anders. Immers, het gaat bij art. 3:33 BW om het
moment van de rechtshandeling. Voor het 3:35 BW verweer moet wel naar alle feiten en
omstandigheden worden gekeken, zoals de aard van de rechtshandeling, de hoedanigheid van
partijen en hun onderlinge verhouding. Koopster heeft onvoldoende gehoor gegeven aan de op
haar rustende onderzoeksplicht.
De rechter de onderzoeksplicht
Bij de advertentie stond vermeld dat het ging om een witgouden ketting van 18 karaat met
diamanten. Van gedaagde had gelet op de prijs van de ketting verwacht mogen worden dat zij bij
haar onderzoek ook de specificatie behorende bij de ketting zou bekijken. In de specificatie staat
namelijk dat de ketting niet alleen 18 karaat witgoud is, maar ook dat de ketting is belegd met 176
briljant geslepen diamanten, smaragd en onyx van 1,23 karaat. (r.o.v 5.7). Als gedaagde voldoende
onderzoek had gedaan, dan had ze bij het zien van deze specificatie aan de prijs moeten twijfelen.
Een gemiddeld geïnformeerd consument had namelijk geweten dat een sieraad van 18 karaat
witgoud met 1,23 karaat diamanten een aanzienlijk hogere waarde vertegenwoordigt dan het bedrag
waarvoor de ketting te koop werd aangeboden. (r.o.v. 5.8).
Totstandkoming van een overeenkomst
Waar vinden we regels over totstandkoming overeenkomst terug?
- Boek 3 (artt. 3:33 – 3:38 BW) en Boek 6 (artt. 6:217 – 6:225 BW) -> gelaagde
structuur Obligatoire overeenkomst
- Meerzijdige rechtshandeling (aanbod + aanvaarding)
- Opgebouwd uit wil en verklaring (art. 3:33 BW) in beginsel vormvrij, art. 37 lid 1 BW)
o Art. 3:33 BW: ‘‘Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil
die zich door een verklaring heeft geopenbaard.’
o Art. 3:37 lid 1 BW: ‘Tenzij anders is bepaald, kunnen verklaringen, met inbegrip van
mededelingen, in iedere vorm geschieden, en kunnen zij in een of meer
gedragingen besloten liggen.’
- Twee overeenstemmende wilsverklaringen doen overeenkomst ontstaan.
- Verbintenis scheppend karakter van de
overeenkomst Aanbod en aanvaarding
- Art. 6:217 lid 1 BW: Een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en
aanvaarding daarvan.
- Lid 2: de artikelen 219-225 zijn van toepassing, tenzij iets anders voortvloeit uit het
aanbod, uit een andere rechtshandeling of uit een gewoonte.
o Welke elementen moet een aanbod bevatten?
▪ Een aanbod dient alle essentiële elementen, zoals de prijs en de
voorwaarden, uit de overeenkomst te bevatten. Indien het aanbod als
volgt wordt gedaan: ‘wil jij deze kast kopen?’ is er dus geen sprake van een
aanbod. Het aanbod bevat hier namelijk geen prijs en ook geen eventuele
voorwaarden.
o Art. 6:227 BW bepaalbaarheidsvereiste: ‘De verbintenissen die partijen op
zich nemen, moet bepaalbaar zijn.’
- Art. 3:37 lid 3 BW: ‘Een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring moet, om haar werking
te hebben, die persoon hebben bereikt. Nochtans heeft ook een verklaring die hem tot wie
zij
, lOMoARcPSD|11911780
was gericht, niet of niet tijdig heeft bereikt, haar werking, indien dit niet of niet tijdig
bereiken het gevolg is van zijn eigen handeling, van de handeling van personen voor wie hij
aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die zijn persoon betreffen en
rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt.’
o Wat is een rechtsgeldige aanvaarding?
o Een vormvrije wilsverklaring van de wederpartij dat zij het aanbod aanvaardt en
die de persoon tot wie zij is gericht heeft bereikt.
o HR 14 juni 2013, Centavos/Stichting Nieuwenhuis -> uitleg omtrent
aanvaardingstheorieën (ontvangst-, uitings-, verzend- en
vernemingstheorie).
▪ Op welk moment kan men stellen dat een verklaring een partij bereikt heeft?
▪ Rechtsregel: In beginsel moet worden aangenomen dat een schriftelijke
mededeling die de geadresseerde heeft ontvangen op een door deze bij
recente contacten met de afzender gebruikt postbusadres, hem heeft
bereikt als bedoeld in art. 3:37 lid 3, eerste zin, BW.
Wilsvertrouwensleer
- Art. 3:33 BW -> wilsverklaringen
- Wat als wil en verklaring uiteenlopen?
o Verschrijving, verspreking, ‘grapje’ etc. (oneigenlijke dwaling)
o HR 17 dec. 1976 en HR 5 dec. 1986 (Bunde/Erckens).
▪ Als contractspartijen een voor een misverstand vatbare uitdrukking
gebruiken die ze beide verschillen hebben opgevat, hangt de vraag of de
overeenkomst tot stand is gekomen af van wat beide partijen over en weer
hebben verklaard en hun gedrag en of deze overeenkomst met de zin die
zij daaraan in deze omstandigheden mochten toekennen.
▪ Hierbij kunnen vier factoren een rol spelen:
➔ Een betekenis lag meer voor de hand dan de andere;
➔ Kijken naar of er een vaststaande technische betekenis is, en zo ja
of de partij die hier niet van uitgegaan is deze betekenis wel kende;
➔ Als de ene partij deskundige bijstand had, mag je verwachten
dat deze partij de andere partij inlicht;
➔ Kijken of de betekenis die een van de partijen heeft gegeven aan de
uitdrukking er toe leidt dat het resultaat niet goed overeenkomt
met het doel van de overeenkomst.
▪ Bij een dergelijk misverstand is er sprake van een ‘wilsontbreken’, leidend
tot nietigheid. Er wordt geacht nooit een overeenkomst tot stand te zijn
gekomen.
- Gevolg? Er komt geen overeenkomst tot stand (wilsontbreken, namelijk oneigenlijke dwaling)
o Tenzij: gerechtvaardigd vertrouwen wp (art. 3:35 BW): ‘Tegen hem die een anders
verklaring of gedraging, overeenkomstig de zin die hij daaraan onder de gegeven
omstandigheden redelijkerwijze mocht toekennen, heeft opgevat als een door die
ander tot hem gerichte verklaring van een bepaalde strekking, kan geen beroep
worden gedaan op het ontbreken van een met deze verklaring
overeenstemmende wil.’
▪ Onderzoeksplicht wp (art. 3:11 BW): ‘Goede trouw van een persoon,
vereist voor enig rechtsgevolg, ontbreekt niet alleen, indien hij de feiten of
het recht, waarop zijn goede trouw betrekking moet hebben, kende, maar
ook indien hij ze in de gegeven omstandigheden behoorde te kennen.
, lOMoARcPSD|11911780
Onmogelijkheid van onderzoek belet niet dat degene die goede reden tot
twijfel had, aangemerkt wordt als iemand die de feiten of het recht behoorde
te kennen.
▪ HR 11 dec 1959 (Eelman/Hin)
➔ Kan Eelman de koopovereenkomst nietig laten verklaren op
grond van wilsontbreken?
➔ Rechtsregel: De rechtshandelingen van handelingsonbekwame zijn
altijd nietig te verklaren op grond van wilsontbreken (art. 3:33
BW). wel dient er te worden gekeken naar in hoeverre de
wederpartij kenbaar had kunnen, of moeten, zijn met het
ontbreken van de handelingsonbekwaamheid (art. 3:35 BW).
Elektronisch contracteren
’11 procent meer internetaankopen in de eerste helft 2020’ (bron: cbs.nl)
In beginsel niet anders, regels aanbod een aanvaarding van toepassing. Wel nadere vereisten aan
elektronisch contracteren, zie art. 3:15d BW en art. 6:227a-c BW.
Koop op afstand
- Bedenktijd 14 dagen (art. 6:230o BW)
o Herroepingsrecht zonder opgaaf van reden
o Modelformulier/ondubbelzinnige verklaring
o Zie ook art. 230p BW voor uitzonderingen
- Contracteren met dienstverrichters art. 6:230a-z
BW Inhoud van de overeenkomst
Wanneer is uitleg aan de orde?
- De in een overeenkomst opgenomen tekst is onduidelijk
- Een in de overeenkomst opgenomen bepaling is voor meerdere uitleg vatbaar
(HR Bunde/Erckens)
- Partijen menen dat, hoewel de tekst duidelijk, zij iets anders bedoeld hebben
- De overeenkomst kan meerdere rechtsgevolgen
meebrengen Welke handvatten biedt het recht?
- BW: geen algemene regels uitleg, wel een aantal relevante bepalingen:
o Artikel 6:231 jo. 6:238 lid 2, tweede zin, BW (contra proferentem regel)
▪ Art. 6:231 BW: ‘In deze afdeling wordt verstaan onder:
➔ A. algemene voorwaarden: een of meer bedingen die zijn opgesteld
teneinde in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen,
met uitzonderng van bedingen die de kern van de prestaties
aangeven, voor zover deze laatstgenoemde bedingen duidelijk en
begrijpelijk zijn geformuleerd’
➔ B. gebruiker: degene die algemene voorwaarden in een
overeenkomst gebruikt;
➔ C. wederpartij: degene die door ondertekening van een geschrift
of op andere wijze de gelding van algemene voorwaarden heeft
aanvaard.
Contractenrecht - Rechtsgeleerdheid
Blok 1
Hoorcollege 1: Inleiding contractenrecht, totstandkoming en uitleg van de overeenkomst
De verbintenis en de overeenkomst
Het verbintenissenrecht
Wat is een verbintenis?
- Een vermogensrechtelijke rechtsbetrekking
- Tussen twee of meer personen
- Op grond waarvan de één een recht heeft op een prestatie
- Waartoe de ander verplicht is die te verrichten.
Open systeem bronnen van verbintenissen, art. 6:1 BW en HR Quint te poel( 30 januari 1959, NJ
1959, 548)
Art. 6:1 BW: ‘Verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien dit uit de wet voortvloeit.’
Aanvulling HR Quint te Poel:
‘Indien de wet geen regeling voor het geval kent moet er een oplossing worden gezocht die past in
het stelsel van de wet en die aansluit bij wel in de wet geregelde gevallen.’
Bronnen van verbintenissen
Rechtsfeit:
- Feitelijke rechtshandeling
o Onrechtmatige daad 6:162 BW
o Rechtmatige daad
o Niet beoogd rechtsgevolg
- Rechtshandeling (art. 3:33 BW, wil en verklaring): ‘Een rechtshandeling vereist een op
een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard.’
o Eenzijdig
▪ Gericht
▪ Ongericht
o Meerzijdig -> overeenkomst (aanbod en aanvaarding, 6:217 lid 1 BW): ‘Een
overeenkomst komt tot stand door een aanbod en de aanvaarding
daarvan.’
o Beoogd rechtsgevolg
Panthère de Cartier necklace
Online koop via webshop Bijenkorf. 176 diamanten, onyxen en smaragden. Koopster betaalde op 1
april 2018 online €402,-. Op 2 april haalt ze op verzoek van de Bijenkorf de ketting op in filiaal
Amsterdam. Medewerkster laat de ketting zien en geeft deze dan mee.
Rb. Rotterdam 23-11-2018, 2018:959
Kantonrecht knoopt aan bij de Otto- en leen bakker-uitspraken (zie inleiding privaatrecht). Door de
Bijenkorf is voldoende onderbouwd dat zij de ketting niet voor 402 euro, te weten 1% van de
werkelijke waarde, wilde verkopen. Dit kan niet de wil van de Bijenkorf zijn geweest. De gedragingen
, lOMoARcPSD|11911780
van de Bijenkorf na de online koop maken dat niet anders. Immers, het gaat bij art. 3:33 BW om het
moment van de rechtshandeling. Voor het 3:35 BW verweer moet wel naar alle feiten en
omstandigheden worden gekeken, zoals de aard van de rechtshandeling, de hoedanigheid van
partijen en hun onderlinge verhouding. Koopster heeft onvoldoende gehoor gegeven aan de op
haar rustende onderzoeksplicht.
De rechter de onderzoeksplicht
Bij de advertentie stond vermeld dat het ging om een witgouden ketting van 18 karaat met
diamanten. Van gedaagde had gelet op de prijs van de ketting verwacht mogen worden dat zij bij
haar onderzoek ook de specificatie behorende bij de ketting zou bekijken. In de specificatie staat
namelijk dat de ketting niet alleen 18 karaat witgoud is, maar ook dat de ketting is belegd met 176
briljant geslepen diamanten, smaragd en onyx van 1,23 karaat. (r.o.v 5.7). Als gedaagde voldoende
onderzoek had gedaan, dan had ze bij het zien van deze specificatie aan de prijs moeten twijfelen.
Een gemiddeld geïnformeerd consument had namelijk geweten dat een sieraad van 18 karaat
witgoud met 1,23 karaat diamanten een aanzienlijk hogere waarde vertegenwoordigt dan het bedrag
waarvoor de ketting te koop werd aangeboden. (r.o.v. 5.8).
Totstandkoming van een overeenkomst
Waar vinden we regels over totstandkoming overeenkomst terug?
- Boek 3 (artt. 3:33 – 3:38 BW) en Boek 6 (artt. 6:217 – 6:225 BW) -> gelaagde
structuur Obligatoire overeenkomst
- Meerzijdige rechtshandeling (aanbod + aanvaarding)
- Opgebouwd uit wil en verklaring (art. 3:33 BW) in beginsel vormvrij, art. 37 lid 1 BW)
o Art. 3:33 BW: ‘‘Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil
die zich door een verklaring heeft geopenbaard.’
o Art. 3:37 lid 1 BW: ‘Tenzij anders is bepaald, kunnen verklaringen, met inbegrip van
mededelingen, in iedere vorm geschieden, en kunnen zij in een of meer
gedragingen besloten liggen.’
- Twee overeenstemmende wilsverklaringen doen overeenkomst ontstaan.
- Verbintenis scheppend karakter van de
overeenkomst Aanbod en aanvaarding
- Art. 6:217 lid 1 BW: Een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en
aanvaarding daarvan.
- Lid 2: de artikelen 219-225 zijn van toepassing, tenzij iets anders voortvloeit uit het
aanbod, uit een andere rechtshandeling of uit een gewoonte.
o Welke elementen moet een aanbod bevatten?
▪ Een aanbod dient alle essentiële elementen, zoals de prijs en de
voorwaarden, uit de overeenkomst te bevatten. Indien het aanbod als
volgt wordt gedaan: ‘wil jij deze kast kopen?’ is er dus geen sprake van een
aanbod. Het aanbod bevat hier namelijk geen prijs en ook geen eventuele
voorwaarden.
o Art. 6:227 BW bepaalbaarheidsvereiste: ‘De verbintenissen die partijen op
zich nemen, moet bepaalbaar zijn.’
- Art. 3:37 lid 3 BW: ‘Een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring moet, om haar werking
te hebben, die persoon hebben bereikt. Nochtans heeft ook een verklaring die hem tot wie
zij
, lOMoARcPSD|11911780
was gericht, niet of niet tijdig heeft bereikt, haar werking, indien dit niet of niet tijdig
bereiken het gevolg is van zijn eigen handeling, van de handeling van personen voor wie hij
aansprakelijk is, of van andere omstandigheden die zijn persoon betreffen en
rechtvaardigen dat hij het nadeel draagt.’
o Wat is een rechtsgeldige aanvaarding?
o Een vormvrije wilsverklaring van de wederpartij dat zij het aanbod aanvaardt en
die de persoon tot wie zij is gericht heeft bereikt.
o HR 14 juni 2013, Centavos/Stichting Nieuwenhuis -> uitleg omtrent
aanvaardingstheorieën (ontvangst-, uitings-, verzend- en
vernemingstheorie).
▪ Op welk moment kan men stellen dat een verklaring een partij bereikt heeft?
▪ Rechtsregel: In beginsel moet worden aangenomen dat een schriftelijke
mededeling die de geadresseerde heeft ontvangen op een door deze bij
recente contacten met de afzender gebruikt postbusadres, hem heeft
bereikt als bedoeld in art. 3:37 lid 3, eerste zin, BW.
Wilsvertrouwensleer
- Art. 3:33 BW -> wilsverklaringen
- Wat als wil en verklaring uiteenlopen?
o Verschrijving, verspreking, ‘grapje’ etc. (oneigenlijke dwaling)
o HR 17 dec. 1976 en HR 5 dec. 1986 (Bunde/Erckens).
▪ Als contractspartijen een voor een misverstand vatbare uitdrukking
gebruiken die ze beide verschillen hebben opgevat, hangt de vraag of de
overeenkomst tot stand is gekomen af van wat beide partijen over en weer
hebben verklaard en hun gedrag en of deze overeenkomst met de zin die
zij daaraan in deze omstandigheden mochten toekennen.
▪ Hierbij kunnen vier factoren een rol spelen:
➔ Een betekenis lag meer voor de hand dan de andere;
➔ Kijken naar of er een vaststaande technische betekenis is, en zo ja
of de partij die hier niet van uitgegaan is deze betekenis wel kende;
➔ Als de ene partij deskundige bijstand had, mag je verwachten
dat deze partij de andere partij inlicht;
➔ Kijken of de betekenis die een van de partijen heeft gegeven aan de
uitdrukking er toe leidt dat het resultaat niet goed overeenkomt
met het doel van de overeenkomst.
▪ Bij een dergelijk misverstand is er sprake van een ‘wilsontbreken’, leidend
tot nietigheid. Er wordt geacht nooit een overeenkomst tot stand te zijn
gekomen.
- Gevolg? Er komt geen overeenkomst tot stand (wilsontbreken, namelijk oneigenlijke dwaling)
o Tenzij: gerechtvaardigd vertrouwen wp (art. 3:35 BW): ‘Tegen hem die een anders
verklaring of gedraging, overeenkomstig de zin die hij daaraan onder de gegeven
omstandigheden redelijkerwijze mocht toekennen, heeft opgevat als een door die
ander tot hem gerichte verklaring van een bepaalde strekking, kan geen beroep
worden gedaan op het ontbreken van een met deze verklaring
overeenstemmende wil.’
▪ Onderzoeksplicht wp (art. 3:11 BW): ‘Goede trouw van een persoon,
vereist voor enig rechtsgevolg, ontbreekt niet alleen, indien hij de feiten of
het recht, waarop zijn goede trouw betrekking moet hebben, kende, maar
ook indien hij ze in de gegeven omstandigheden behoorde te kennen.
, lOMoARcPSD|11911780
Onmogelijkheid van onderzoek belet niet dat degene die goede reden tot
twijfel had, aangemerkt wordt als iemand die de feiten of het recht behoorde
te kennen.
▪ HR 11 dec 1959 (Eelman/Hin)
➔ Kan Eelman de koopovereenkomst nietig laten verklaren op
grond van wilsontbreken?
➔ Rechtsregel: De rechtshandelingen van handelingsonbekwame zijn
altijd nietig te verklaren op grond van wilsontbreken (art. 3:33
BW). wel dient er te worden gekeken naar in hoeverre de
wederpartij kenbaar had kunnen, of moeten, zijn met het
ontbreken van de handelingsonbekwaamheid (art. 3:35 BW).
Elektronisch contracteren
’11 procent meer internetaankopen in de eerste helft 2020’ (bron: cbs.nl)
In beginsel niet anders, regels aanbod een aanvaarding van toepassing. Wel nadere vereisten aan
elektronisch contracteren, zie art. 3:15d BW en art. 6:227a-c BW.
Koop op afstand
- Bedenktijd 14 dagen (art. 6:230o BW)
o Herroepingsrecht zonder opgaaf van reden
o Modelformulier/ondubbelzinnige verklaring
o Zie ook art. 230p BW voor uitzonderingen
- Contracteren met dienstverrichters art. 6:230a-z
BW Inhoud van de overeenkomst
Wanneer is uitleg aan de orde?
- De in een overeenkomst opgenomen tekst is onduidelijk
- Een in de overeenkomst opgenomen bepaling is voor meerdere uitleg vatbaar
(HR Bunde/Erckens)
- Partijen menen dat, hoewel de tekst duidelijk, zij iets anders bedoeld hebben
- De overeenkomst kan meerdere rechtsgevolgen
meebrengen Welke handvatten biedt het recht?
- BW: geen algemene regels uitleg, wel een aantal relevante bepalingen:
o Artikel 6:231 jo. 6:238 lid 2, tweede zin, BW (contra proferentem regel)
▪ Art. 6:231 BW: ‘In deze afdeling wordt verstaan onder:
➔ A. algemene voorwaarden: een of meer bedingen die zijn opgesteld
teneinde in een aantal overeenkomsten te worden opgenomen,
met uitzonderng van bedingen die de kern van de prestaties
aangeven, voor zover deze laatstgenoemde bedingen duidelijk en
begrijpelijk zijn geformuleerd’
➔ B. gebruiker: degene die algemene voorwaarden in een
overeenkomst gebruikt;
➔ C. wederpartij: degene die door ondertekening van een geschrift
of op andere wijze de gelding van algemene voorwaarden heeft
aanvaard.
