Verpleegtechnische handelingen. Warmte en koude behandeling. 10.
Zweten en doorbloeding spelen een belangrijke rol bij het constant houden van de
lichaamstemperatuur.
Als het lichaam warmte wil kwijtraken, worden de bloedvaten vlak onder de opperhuid wijder.
Daardoor stroomt er meer warm bloed door de huid. Wil het lichaam warmte vasthouden,
dan gebeurt het omgekeerde: de doorbloeding en zweetproductie worden beide minder.
Daardoor wordt de huid koud, wit en droog. Bij warmte verwijden de bloedvaten zich en
wordt de huid roder. Bij koude vernauwen de bloedvaten zich.
Het effect van een warmte of koude behandeling is afhankelijk van de temperatuur van
de warmte of koude bron. Daarnaast is van invloed:
o hoe lang de warmte of koude wordt toegediend
o hoe groot de huidoppervlakte is die wordt verwarmd of gekoeld
o hoe groot de afstand is van de warmte of koude bron tot de huid
Methodisch werken
Bij het toepassen van warmte en koude houd je rekening met de leeftijd en aandoening van
de zorgvrager en ga je in op de manier waarop de zorgvrager de behandeling ervaart. Stem
je beroepshouding af op de ervaringen en gevoelens van de zorgvrager. Stem je begeleiding
af op de levensfase van de zorgvrager.
Nauwkeurige rapportage is van groot belang om de continuïteit van zorg te waarborgen en
de andere disciplines te informeren. Op grond van jouw rapportage stelt de arts bijvoorbeeld
zijn diagnose en/of behandeling bij.
Baby’s hebben een relatief groter huidoppervlak, waardoor ze sneller afkoelen of warmer
worden. Daarbij komt dat ene baby niet kan aangeven dat hij het te koud of te warm heeft.
Daarom kan het toepassen van warmte of koude een extra risico vormen voor baby’s.
Oververhitting wordt vaak met wiegendoor in verband gebracht. Bij het gebruik van
bijvoorbeeld een kruik controleer je dan ook regelmatig de toestand van de baby. Geef
ouders goede voorlichting.
Hoe ga je om met een kindje dat oververhit is geraakt?
Koel het kindje niet ineens af, want dan is de overgang te groot. Doe dit geleidelijk door het
bad eerst met water op lichaamstemperatuur te vullen. Leg het kindje in dit water. Voeg af en
toe kouder water toe tot het kindje voldoende is afgekoeld.
Risicogroepen
Bij een warmte of koude behandeling moet je extra voorzichtig zijn bij zorgvragers die
stoornissen in de gevoelszin hebben of die niet kunnen praten.
o zorgvragers in coma
o bewusteloze zorgvragers
o zorgvragers die pijnstilling gebruiken
o zorgvragers die een verdoving hebben gekregen
o zorgvragers met een verlamming
o jonge kinderen
o zorgvragers met een ernstige verstandelijke handicap of dementie
Deze zorgvragers kunnen geen van allen ongewenste effecten van een warmte of koude
behandeling op tijd signaleren en hiervoor waarschuwen.
, Begeleiding van de zorgvrager
o Observeer reacties
o Houd rekening met gewenning
o Zorg voor een comfortabele houding
o Voorkom tocht
Toepassing van warmte of koude
Voorbereiding
o verzamel gegevens uit het zorgplan
o informeer de zorgvrager over de behandeling
o sluit ramen en deuren om tocht te voorkomen
o verwijder bij elektrische warmtebronnen metalen voorwerpen en brandbare stoffen
o was je handen om kruisinfectie te voorkomen
o zet alle benodigdheden klaar
o controleer de warmte of koude bron op deugdelijkheid en veiligheid
o breng het bed zo nodig op juiste werkhoogte
Uitvoering
o help de zorgvrager in een gemakkelijke houding
o controleer temperatuur, pols en ademhaling
o vraag de zorgvrager het te behandelen deel te ontkleden, help eventueel
o leg de voorgeschreven warmte of koude bron aan
o geef de zorgvrager de alarmbel binnen handbereik
o controleer regelmatig de huid op zwelling, kleur en irritatie
o vraag de zorgvrager regelmatig hoe het ervaart en zich voelt
o verwijder de warmte of koude bron op de voorgeschreven tijd
Nazorg
o vraag hoe de zorgvrager het ervaren heeft
o help de zorgvrager in gewenste houding
o ruim de gebruikte materialen op
o was je handen
o noteer in het dossier welke behandeling je hebt gebruikt, temperatuur, hoe lang…
Indicaties voor het toepassen van warmte
o verminderen van pijn of stijfheid
o verminderen van krampen bij menstruatiepijn
o onderkoeling
Mogelijke schadelijke gevolgen van warmtetoediening
o ziektekiemen vanuit een infectiehaard kunnen zich verspreiden
o vergroot de kans op bloedingen
o bij ontwrichting neemt pijn en zwelling toe door verwijding bloedvat
o pijn en verbranding
o duizeligheid en flauwvallen van de zorgvrager
Er zijn verschillende manieren en materialen om warmte toe te dienen.
o stralingswarmte
o droge geleidingswarmte
o vochtige geleidingswarmte
Zweten en doorbloeding spelen een belangrijke rol bij het constant houden van de
lichaamstemperatuur.
Als het lichaam warmte wil kwijtraken, worden de bloedvaten vlak onder de opperhuid wijder.
Daardoor stroomt er meer warm bloed door de huid. Wil het lichaam warmte vasthouden,
dan gebeurt het omgekeerde: de doorbloeding en zweetproductie worden beide minder.
Daardoor wordt de huid koud, wit en droog. Bij warmte verwijden de bloedvaten zich en
wordt de huid roder. Bij koude vernauwen de bloedvaten zich.
Het effect van een warmte of koude behandeling is afhankelijk van de temperatuur van
de warmte of koude bron. Daarnaast is van invloed:
o hoe lang de warmte of koude wordt toegediend
o hoe groot de huidoppervlakte is die wordt verwarmd of gekoeld
o hoe groot de afstand is van de warmte of koude bron tot de huid
Methodisch werken
Bij het toepassen van warmte en koude houd je rekening met de leeftijd en aandoening van
de zorgvrager en ga je in op de manier waarop de zorgvrager de behandeling ervaart. Stem
je beroepshouding af op de ervaringen en gevoelens van de zorgvrager. Stem je begeleiding
af op de levensfase van de zorgvrager.
Nauwkeurige rapportage is van groot belang om de continuïteit van zorg te waarborgen en
de andere disciplines te informeren. Op grond van jouw rapportage stelt de arts bijvoorbeeld
zijn diagnose en/of behandeling bij.
Baby’s hebben een relatief groter huidoppervlak, waardoor ze sneller afkoelen of warmer
worden. Daarbij komt dat ene baby niet kan aangeven dat hij het te koud of te warm heeft.
Daarom kan het toepassen van warmte of koude een extra risico vormen voor baby’s.
Oververhitting wordt vaak met wiegendoor in verband gebracht. Bij het gebruik van
bijvoorbeeld een kruik controleer je dan ook regelmatig de toestand van de baby. Geef
ouders goede voorlichting.
Hoe ga je om met een kindje dat oververhit is geraakt?
Koel het kindje niet ineens af, want dan is de overgang te groot. Doe dit geleidelijk door het
bad eerst met water op lichaamstemperatuur te vullen. Leg het kindje in dit water. Voeg af en
toe kouder water toe tot het kindje voldoende is afgekoeld.
Risicogroepen
Bij een warmte of koude behandeling moet je extra voorzichtig zijn bij zorgvragers die
stoornissen in de gevoelszin hebben of die niet kunnen praten.
o zorgvragers in coma
o bewusteloze zorgvragers
o zorgvragers die pijnstilling gebruiken
o zorgvragers die een verdoving hebben gekregen
o zorgvragers met een verlamming
o jonge kinderen
o zorgvragers met een ernstige verstandelijke handicap of dementie
Deze zorgvragers kunnen geen van allen ongewenste effecten van een warmte of koude
behandeling op tijd signaleren en hiervoor waarschuwen.
, Begeleiding van de zorgvrager
o Observeer reacties
o Houd rekening met gewenning
o Zorg voor een comfortabele houding
o Voorkom tocht
Toepassing van warmte of koude
Voorbereiding
o verzamel gegevens uit het zorgplan
o informeer de zorgvrager over de behandeling
o sluit ramen en deuren om tocht te voorkomen
o verwijder bij elektrische warmtebronnen metalen voorwerpen en brandbare stoffen
o was je handen om kruisinfectie te voorkomen
o zet alle benodigdheden klaar
o controleer de warmte of koude bron op deugdelijkheid en veiligheid
o breng het bed zo nodig op juiste werkhoogte
Uitvoering
o help de zorgvrager in een gemakkelijke houding
o controleer temperatuur, pols en ademhaling
o vraag de zorgvrager het te behandelen deel te ontkleden, help eventueel
o leg de voorgeschreven warmte of koude bron aan
o geef de zorgvrager de alarmbel binnen handbereik
o controleer regelmatig de huid op zwelling, kleur en irritatie
o vraag de zorgvrager regelmatig hoe het ervaart en zich voelt
o verwijder de warmte of koude bron op de voorgeschreven tijd
Nazorg
o vraag hoe de zorgvrager het ervaren heeft
o help de zorgvrager in gewenste houding
o ruim de gebruikte materialen op
o was je handen
o noteer in het dossier welke behandeling je hebt gebruikt, temperatuur, hoe lang…
Indicaties voor het toepassen van warmte
o verminderen van pijn of stijfheid
o verminderen van krampen bij menstruatiepijn
o onderkoeling
Mogelijke schadelijke gevolgen van warmtetoediening
o ziektekiemen vanuit een infectiehaard kunnen zich verspreiden
o vergroot de kans op bloedingen
o bij ontwrichting neemt pijn en zwelling toe door verwijding bloedvat
o pijn en verbranding
o duizeligheid en flauwvallen van de zorgvrager
Er zijn verschillende manieren en materialen om warmte toe te dienen.
o stralingswarmte
o droge geleidingswarmte
o vochtige geleidingswarmte
