Sociale zekerheid
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Sociale zekerheid is bestuursrecht.................................................................................2
Hoofdstuk 2 De beschikking...............................................................................................................4
Hoofdstuk 3 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur................................................................5
Hoofdstuk 4 Nederlanders en vreemdelingen....................................................................................6
Hoofdstuk 5 asielzoekers..................................................................................................................10
Hoofdstuk 6 de omgang met persoonsgegevens..............................................................................12
Hoofdstuk 7 Sociale verzekeringen en sociale voorzieningen..........................................................15
Hoofdstuk 8 uitvoeringsorganen van de sociale zekerheid..............................................................19
Hoofdstuk 9 drie volksverzekeringen: AOW, ANW en AKW.............................................................21
Hoofdstuk 10 Verzekeringen tegen ziektekosten: ZVW, WLZ en WMO............................................25
Hoofdstuk 11 Werkloosheidswet.....................................................................................................28
Hoofdstuk 12 ziektewet en Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen......................................32
Hoofdstuk 13 Participatiewet (Bijstand)...........................................................................................36
Hoofdstuk 14 participatiewet, wajong en WSW...............................................................................39
Hoofdstuk 15 Toeslagenwet.............................................................................................................41
Hoofdstuk 16 boeten, maatregelen en terugvordering....................................................................42
Hoofdstuk 17 Bezwaar en beroep....................................................................................................45
Hoofdstuk 18 Financiering van de sociale zekerheid........................................................................47
Hoofdstuk 19 Huurtoeslag, zorgtoeslag en kinderopvangtoeslag....................................................48
Hoofdstuk 20 Studiefinanciering......................................................................................................51
Sociale zekerheid
1 | Sociale zekerheid
,Hoofdstuk 1 Sociale zekerheid is bestuursrecht
De wettelijke regels van de Sociale Zekerheid kun je vinden in het Bestuursrecht.
Het bestuursrecht geeft regels voor de manier waarop de overheid haar bestuurstaak moet
uitvoeren.
Wetgeving
de overheid heeft 3 kerntaken
Kerntaken van de overheid Rechtspraak
Bestuur
Besturen is zorgen voor een goede gang van zaken in het land.
Bestuurstaak = aanleggen van wegen, bouwen van huizen, zorgen voor goed onderwijs.
Het uitvoeren van de sociale zekerheid, beslissen over uitkeringen en voorzieningen, valt onder de
bestuurstaak van de overheid.
Ieder gedeelte van het bestuurstaak wordt geregeld in 1 of meer aparte wetten.
Denk aan, vreemdelingenwet, Wabo.
Daarnaast is er de Algemene Wet Bestuursrecht (Awb). Deze wet geeft definities, begrippen,
zorgvuldigheidsregels en procedures die in principe voor alle verschillende onderdelen van het
bestuursrecht gelden.
Ons land wordt ook wel een verzorgingsstaat genoemd.
Dit wil zeggen dat de overheid de taak heeft om de burger op verschillende terreinen een
bestaansminimum te bieden als hij daar zelf niet voor kan zorgen.
De overheid gebruikt de term participatiesamenleving om aan te geven dat binnen de
verzorgingsstaat een actieve opstelling van de burgers wordt verwacht. Dat de burger dus zoveel
mogelijk zelf doet om zichzelf te redden en pas een beroep doet op de overheid als dat echt niet
meer lukt.
In het Bestuursrecht is er sprake van een Bestuursorgaan.
Bestuursorganen voeren een deel van de bestuurstaken uit.
Ook is er sprake van een belanghebbende. In art. 1 Awb is een belanghebbende diegene wiens
belang rechtstreeks is betrokken bij een besluit van een bestuursorgaan.
2 | Sociale zekerheid
,Belanghebbenden moeten zich wel aan een voorwaarde houden.
De voorwaarde is dat een burger een eigen belang heeft dat door het besluit wordt geraakt. Het
belang moet hem zelf raken en dat het anders is dan een belang van burgers of bedrijven in het
algemeen.
Bestuursorganen nemen ook besluiten.
De SVB neemt besluiten over het AOW-Pensioen en de kinderbijslag
Het college van B&W neemt besluiten over bijstandsuitkeringen
DUO neemt besluiten over studiefinanciering
Volgens Art. 1:3 Awb is een besluit:
- Schriftelijk beslissing
- Afkomstig van bestuursorgaan
- Een publiekrechtelijke rechtshandeling bevat
Er zij 2 soorten besluiten:
1. Besluiten met algemene strekking
2. Beschikkingen
Besluiten met algemene strekking hebben een algemene werking.
Ze richten zich op een grote groep burgers.
Voorbeeld: bestemmingsplan voor bepaald deel van een gemeente
Gemeente verordening over het huisvuil.
Beschikkingen zijn besluiten gericht op een individuele persoon of op een concrete zaak.
Voorbeeld: beslissing over het AOW-Pensioen
Legaliteitsbeginsel:
Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de bevoegdheden van bestuursorganen altijd hun basis moeten
vinden in de wet.
Specialiteitsbeginsel:
Een bestuursorgaan mag zijn bevoegdheid alleen gebruiken voor het doel waarvoor het deze
bevoegdheid heeft gekregen.
Sociale zekerheid
3 | Sociale zekerheid
, Hoofdstuk 2 De beschikking
Beschikkingen zijn in de sociale zekerheid inhoudelijk heel verschillend, ze hebben een aantal
kenmerken gemeen.
Toekennen van recht
De inhoud van de beschikking in de sociale zekerheid bestaat vaak uit het toekennen van een recht.
Voorbeeld: recht op toeslag
Recht op uitkering
Recht op studiefinanciering
Op aanvraag
De meeste beschikkingen in de sociale zekerheid komen er alleen als de burger of het bedrijf daarom
vraagt. Voorbeeld is dat een gemeente alleen een bijstandsuitkering toekent in reactie op een
aanvraagformulier. Dit zijn beschikkingen op aanvraag.
Besluiten die bestuursorganen die ze op eigen initiatief nemen zijn ambtshalve beschikkingen.
Voorbeeld hiervan is dat een uitvoeringsorgaan een boete oplegt vanwege uitkeringsfraude.
Gebonden beschikking
We spreken van een vrije beschikking als een bestuursorgaan veel eigen ruimte heeft. In dit geval
biedt de wet alleen een kader. Binnen dit kader mag het bestuursorgaan zijn eigen afwegingen
maken.
Als de wet weinig beleidsruimte biedt is er sprake van een gebonden beschikking.
Voorbeeld is kinderbijslag, de AKW geeft precies aan in welke gevallen ouders in aanmerking komen
voor kinderbijslag.
Het bestuursorgaan is verplicht een aanvraag in behandeling te nemen, binnen de beslistermijn een
beschikking te nemen en deze beschikking bekend te maken. Er wordt ook gekeken of het aanvraag
juist is ingevuld, mocht dit niet zo zijn, moet het uitvoeringsorgaan de aanvrager laten weten wat er
ontbreekt en hem daarvoor een termijn geven.
Als het uitvoeringsorgaan er niet in slaagt om binnen de geldende beslistermijn een besluit te
vormen, moet het dit aan de aanvrager laten weten en wanneer het wel besloten kan worden.
Gegevens aanvrager en bestuursorgaan
Aanleiding voor de beschikking
4 | Sociale zekerheid
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Sociale zekerheid is bestuursrecht.................................................................................2
Hoofdstuk 2 De beschikking...............................................................................................................4
Hoofdstuk 3 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur................................................................5
Hoofdstuk 4 Nederlanders en vreemdelingen....................................................................................6
Hoofdstuk 5 asielzoekers..................................................................................................................10
Hoofdstuk 6 de omgang met persoonsgegevens..............................................................................12
Hoofdstuk 7 Sociale verzekeringen en sociale voorzieningen..........................................................15
Hoofdstuk 8 uitvoeringsorganen van de sociale zekerheid..............................................................19
Hoofdstuk 9 drie volksverzekeringen: AOW, ANW en AKW.............................................................21
Hoofdstuk 10 Verzekeringen tegen ziektekosten: ZVW, WLZ en WMO............................................25
Hoofdstuk 11 Werkloosheidswet.....................................................................................................28
Hoofdstuk 12 ziektewet en Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen......................................32
Hoofdstuk 13 Participatiewet (Bijstand)...........................................................................................36
Hoofdstuk 14 participatiewet, wajong en WSW...............................................................................39
Hoofdstuk 15 Toeslagenwet.............................................................................................................41
Hoofdstuk 16 boeten, maatregelen en terugvordering....................................................................42
Hoofdstuk 17 Bezwaar en beroep....................................................................................................45
Hoofdstuk 18 Financiering van de sociale zekerheid........................................................................47
Hoofdstuk 19 Huurtoeslag, zorgtoeslag en kinderopvangtoeslag....................................................48
Hoofdstuk 20 Studiefinanciering......................................................................................................51
Sociale zekerheid
1 | Sociale zekerheid
,Hoofdstuk 1 Sociale zekerheid is bestuursrecht
De wettelijke regels van de Sociale Zekerheid kun je vinden in het Bestuursrecht.
Het bestuursrecht geeft regels voor de manier waarop de overheid haar bestuurstaak moet
uitvoeren.
Wetgeving
de overheid heeft 3 kerntaken
Kerntaken van de overheid Rechtspraak
Bestuur
Besturen is zorgen voor een goede gang van zaken in het land.
Bestuurstaak = aanleggen van wegen, bouwen van huizen, zorgen voor goed onderwijs.
Het uitvoeren van de sociale zekerheid, beslissen over uitkeringen en voorzieningen, valt onder de
bestuurstaak van de overheid.
Ieder gedeelte van het bestuurstaak wordt geregeld in 1 of meer aparte wetten.
Denk aan, vreemdelingenwet, Wabo.
Daarnaast is er de Algemene Wet Bestuursrecht (Awb). Deze wet geeft definities, begrippen,
zorgvuldigheidsregels en procedures die in principe voor alle verschillende onderdelen van het
bestuursrecht gelden.
Ons land wordt ook wel een verzorgingsstaat genoemd.
Dit wil zeggen dat de overheid de taak heeft om de burger op verschillende terreinen een
bestaansminimum te bieden als hij daar zelf niet voor kan zorgen.
De overheid gebruikt de term participatiesamenleving om aan te geven dat binnen de
verzorgingsstaat een actieve opstelling van de burgers wordt verwacht. Dat de burger dus zoveel
mogelijk zelf doet om zichzelf te redden en pas een beroep doet op de overheid als dat echt niet
meer lukt.
In het Bestuursrecht is er sprake van een Bestuursorgaan.
Bestuursorganen voeren een deel van de bestuurstaken uit.
Ook is er sprake van een belanghebbende. In art. 1 Awb is een belanghebbende diegene wiens
belang rechtstreeks is betrokken bij een besluit van een bestuursorgaan.
2 | Sociale zekerheid
,Belanghebbenden moeten zich wel aan een voorwaarde houden.
De voorwaarde is dat een burger een eigen belang heeft dat door het besluit wordt geraakt. Het
belang moet hem zelf raken en dat het anders is dan een belang van burgers of bedrijven in het
algemeen.
Bestuursorganen nemen ook besluiten.
De SVB neemt besluiten over het AOW-Pensioen en de kinderbijslag
Het college van B&W neemt besluiten over bijstandsuitkeringen
DUO neemt besluiten over studiefinanciering
Volgens Art. 1:3 Awb is een besluit:
- Schriftelijk beslissing
- Afkomstig van bestuursorgaan
- Een publiekrechtelijke rechtshandeling bevat
Er zij 2 soorten besluiten:
1. Besluiten met algemene strekking
2. Beschikkingen
Besluiten met algemene strekking hebben een algemene werking.
Ze richten zich op een grote groep burgers.
Voorbeeld: bestemmingsplan voor bepaald deel van een gemeente
Gemeente verordening over het huisvuil.
Beschikkingen zijn besluiten gericht op een individuele persoon of op een concrete zaak.
Voorbeeld: beslissing over het AOW-Pensioen
Legaliteitsbeginsel:
Het legaliteitsbeginsel houdt in dat de bevoegdheden van bestuursorganen altijd hun basis moeten
vinden in de wet.
Specialiteitsbeginsel:
Een bestuursorgaan mag zijn bevoegdheid alleen gebruiken voor het doel waarvoor het deze
bevoegdheid heeft gekregen.
Sociale zekerheid
3 | Sociale zekerheid
, Hoofdstuk 2 De beschikking
Beschikkingen zijn in de sociale zekerheid inhoudelijk heel verschillend, ze hebben een aantal
kenmerken gemeen.
Toekennen van recht
De inhoud van de beschikking in de sociale zekerheid bestaat vaak uit het toekennen van een recht.
Voorbeeld: recht op toeslag
Recht op uitkering
Recht op studiefinanciering
Op aanvraag
De meeste beschikkingen in de sociale zekerheid komen er alleen als de burger of het bedrijf daarom
vraagt. Voorbeeld is dat een gemeente alleen een bijstandsuitkering toekent in reactie op een
aanvraagformulier. Dit zijn beschikkingen op aanvraag.
Besluiten die bestuursorganen die ze op eigen initiatief nemen zijn ambtshalve beschikkingen.
Voorbeeld hiervan is dat een uitvoeringsorgaan een boete oplegt vanwege uitkeringsfraude.
Gebonden beschikking
We spreken van een vrije beschikking als een bestuursorgaan veel eigen ruimte heeft. In dit geval
biedt de wet alleen een kader. Binnen dit kader mag het bestuursorgaan zijn eigen afwegingen
maken.
Als de wet weinig beleidsruimte biedt is er sprake van een gebonden beschikking.
Voorbeeld is kinderbijslag, de AKW geeft precies aan in welke gevallen ouders in aanmerking komen
voor kinderbijslag.
Het bestuursorgaan is verplicht een aanvraag in behandeling te nemen, binnen de beslistermijn een
beschikking te nemen en deze beschikking bekend te maken. Er wordt ook gekeken of het aanvraag
juist is ingevuld, mocht dit niet zo zijn, moet het uitvoeringsorgaan de aanvrager laten weten wat er
ontbreekt en hem daarvoor een termijn geven.
Als het uitvoeringsorgaan er niet in slaagt om binnen de geldende beslistermijn een besluit te
vormen, moet het dit aan de aanvrager laten weten en wanneer het wel besloten kan worden.
Gegevens aanvrager en bestuursorgaan
Aanleiding voor de beschikking
4 | Sociale zekerheid
