Mensenrechten en Pluraliteit
Samenvatti ngen verplichte literatuur, case-law & opdrachten (NL)
Minor Mensenrechten in de moderne samenleving (UvA)
Collegejaar 2022 – 2023
Week 1
Table of Contents
WEEK 1: LITERATUUR.................................................................................................................................... 2
JOHN LOCKE: A LETTER CONCERNING TOLERATION......................................................................................................2
W. KYMLICKA: CONTEMPORARY POLITICAL PHILOSOPHY...............................................................................................4
A. PINTO: RELIGION AND HUMAN RIGHTS: AN EMPIRICAL INVESTIGATION OF THE USE OF LIMITATIONS................................6
D. VENEMA & M. DE WILDE: HUMOR, GELOOF EN RECHT – EEN ONMOGELIJKE COMBINATIE..............................................7
T. WOLFF: COGENCY, SERIOUSNESS, COHESION AND IMPORTANCE: ASSESSING THE STRASBOURG CASE LAW ON RELIGION OR
BELIEF................................................................................................................................................................. 9
C. LABORDE: LIBERALISM’S RELIGION......................................................................................................................18
N.S. CHAPMAN: ADJUDICATING RELIGIOUS SINCERITY................................................................................................21
D. MILLER: MAJORITIES AND MINARETS: RELIGIOUS FREEDOM AND PUBLIC SPACE.........................................................23
T. WOLFF: TRUE BELIEVERS? SINCERITY AND ARTICLE 9 OF THE EUROPEAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS.....................25
WEEK 1: JURISPRUDENTIE........................................................................................................................... 26
WANNEER IS ER SPRAKE VAN EEN GODSDIENST OF LEVENSOVERTUIGING ONDER ART. 9 EVRM..........................................26
WANNEER IS ER SPRAKE VAN EEN MANIFESTATIE VAN EEN GODSDIENST OF LEVENSOVERTUIGING ONDER ART. 9 EVRM..........30
WEEK 1: OPDRACHTEN................................................................................................................................ 37
,Week 1: Literatuur
John Locke: A Letter Concerning Toleration
De overheid moet door middel van wetten het bezit beschermen van burgerbelangen en -
goederen (komt neer op burgerrechten: vrijheid, geld, lichamelijke integriteit, land, etc.). Dit
is het enige waar volgens Locke de overheid over moet gaan, op geen enkele wijze of moet
deze macht worden uitgebreid tot “the salvation of souls” (religie).
De volgende dingen vallen op m.b.t. scheiding overheid/kerk:
1. De overheid heeft niet de macht gekregen van God, want God heeft nooit iemand
zoveel macht gegeven dat diegene anderen kan dwingen tot zijn godsdienst.
Deze macht kan ook niet worden toegezegd door het volk, want niemand laat het
blindelings aan de keuze van een ander over om voor te schrijven welke religie
diegene aan moet hangen.
Niemand kan (al zou die willen) ervoor kiezen om iemand anders te laten beslissen
welke religie aan te hangen – een geloof is geen geloof zonder te geloven.
2. De macht van de overheid bestaat alleen maar uit “outward force”. Het veranderen
van religie moet echter van binnen gebeuren, daar is de overheid niet toe in staat.
De overheid zou wel straffen kunnen opleggen voor het aanhangen van een
verboden religie, maar straffen zorgen tevens niet voor een verandering van geloof:
straffen hebben ook niet de kracht om de “mind” te veranderen.
3. Als een overheid wel in staat zou zijn om haar burgers van geloof te laten
veranderen, zou het dus afhankelijk zijn van waar iemand geboren is, of diegene
naar de hemel of hel gaat. Dit is dus een derde reden waarom religies niet kunnen
worden opgelegd door overheden.
Dus, een overheid moet zich bezighouden met burgerzaken in deze wereld (en niet de
volgende wereld, oftewel religie).
Een kerk is volgens Locke een vrijwillige genootschap van mensen die zich uit eigen
beweging verenigen om God in het openbaar te aanbidden.
, Hope of salvation (verlossing) is de enige oorzaak van intrede in de genootschap en de
enige oorzaak van het verblijf. Als iemand iets ontdekt in de leer of in de genootschap waar
hij het niet mee eens is, zou diegene dus vrij moeten zijn om de kerk te verlaten.
Hoe ver strekt de plicht van toleration (verdraagzaamheid)? Wat wordt daarvoor van
iedereen verlangd?
1. Kerken zijn niet verplicht om door de plicht van toleration iemand te houden die
blijft zondigen. Echter, mag degene die zondigt alleen verbannen worden van dingen
waar hij recht op heeft door de gemeenschap/kerk, dus geen burgerlijke belangen,
want dat hoort bij de overheid.
Duidelijke scheiding staat/kerk.
2. Niemand heeft het recht om iemands burgerrechten aan te tasten omdat diegene
tot een andere kerk behoort. Alle rechten die hem als mens toekomen moeten
onaantastbaar behouden blijven en staan los van religie.
, W. Kymlicka: Contemporary Political Philosophy
Individual rights and the common good
Kritiek communitarians op liberalisme te veel nadruk op individualisme.
Belangen van mensen worden bevorderd door hen zelf te laten kiezen wat voor leven ze
willen leiden zelfbeschikking.
Zelfbeschikking is volgens liberalen vanzelfsprekend. Sommige mensen zijn echter niet goed
in staat om moeilijke beslissingen te nemen en maken fouten. Waarom deze mensen niet
hiervoor behoeden?
Liberalisme laat ruimte voor paternalisme (bijv. demente mensen, kinderen), maar
dringen erop aan dat iedere competente volwassene een ruimte van zelfbeschikking
geboden moet worden die door anderen moet worden gerespecteerd.
Een competente volwassene is echter geen garantie voor het maken van de juiste
beslissingen en een waardevol leven leiden. Waarom zou de overheid dan niet mogen
beslissen wat voor soort leven het beste is voor haar burgers?
Dan kom je bij marxistisch perfectionalisme, hetgeen verbiedt mensen te kiezen voor
slechte keuzes.
Echter, als mensen fouten maken (“slechte keuzes”), dan doet de overheid dat ook. De
overheid is feilbaar.
Zelfbeschikking is voor een groot deel de taak van het maken van moeilijke en mogelijk
feilbare afwegingen. Onze politieke theorie moet rekening houden met deze moeilijkheid en
feilbaarheid. Moeten we daarom kiezen voor marxistisch perfectionalisme? Nee, want:
1. Ik ken mijn welzijn het beste. Mill beweert bijvoorbeeld dat ieder mens een unieke
persoonlijkheid heeft, wiens goed verschilt van ieder ander. Dit is tegenovergesteld
aan het marxistisch perfectionisme, dat juist zegt dat het goede van ieder mens ligt
in een eigenschap die gedeeld wordt met alle anderen.
Samenvatti ngen verplichte literatuur, case-law & opdrachten (NL)
Minor Mensenrechten in de moderne samenleving (UvA)
Collegejaar 2022 – 2023
Week 1
Table of Contents
WEEK 1: LITERATUUR.................................................................................................................................... 2
JOHN LOCKE: A LETTER CONCERNING TOLERATION......................................................................................................2
W. KYMLICKA: CONTEMPORARY POLITICAL PHILOSOPHY...............................................................................................4
A. PINTO: RELIGION AND HUMAN RIGHTS: AN EMPIRICAL INVESTIGATION OF THE USE OF LIMITATIONS................................6
D. VENEMA & M. DE WILDE: HUMOR, GELOOF EN RECHT – EEN ONMOGELIJKE COMBINATIE..............................................7
T. WOLFF: COGENCY, SERIOUSNESS, COHESION AND IMPORTANCE: ASSESSING THE STRASBOURG CASE LAW ON RELIGION OR
BELIEF................................................................................................................................................................. 9
C. LABORDE: LIBERALISM’S RELIGION......................................................................................................................18
N.S. CHAPMAN: ADJUDICATING RELIGIOUS SINCERITY................................................................................................21
D. MILLER: MAJORITIES AND MINARETS: RELIGIOUS FREEDOM AND PUBLIC SPACE.........................................................23
T. WOLFF: TRUE BELIEVERS? SINCERITY AND ARTICLE 9 OF THE EUROPEAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS.....................25
WEEK 1: JURISPRUDENTIE........................................................................................................................... 26
WANNEER IS ER SPRAKE VAN EEN GODSDIENST OF LEVENSOVERTUIGING ONDER ART. 9 EVRM..........................................26
WANNEER IS ER SPRAKE VAN EEN MANIFESTATIE VAN EEN GODSDIENST OF LEVENSOVERTUIGING ONDER ART. 9 EVRM..........30
WEEK 1: OPDRACHTEN................................................................................................................................ 37
,Week 1: Literatuur
John Locke: A Letter Concerning Toleration
De overheid moet door middel van wetten het bezit beschermen van burgerbelangen en -
goederen (komt neer op burgerrechten: vrijheid, geld, lichamelijke integriteit, land, etc.). Dit
is het enige waar volgens Locke de overheid over moet gaan, op geen enkele wijze of moet
deze macht worden uitgebreid tot “the salvation of souls” (religie).
De volgende dingen vallen op m.b.t. scheiding overheid/kerk:
1. De overheid heeft niet de macht gekregen van God, want God heeft nooit iemand
zoveel macht gegeven dat diegene anderen kan dwingen tot zijn godsdienst.
Deze macht kan ook niet worden toegezegd door het volk, want niemand laat het
blindelings aan de keuze van een ander over om voor te schrijven welke religie
diegene aan moet hangen.
Niemand kan (al zou die willen) ervoor kiezen om iemand anders te laten beslissen
welke religie aan te hangen – een geloof is geen geloof zonder te geloven.
2. De macht van de overheid bestaat alleen maar uit “outward force”. Het veranderen
van religie moet echter van binnen gebeuren, daar is de overheid niet toe in staat.
De overheid zou wel straffen kunnen opleggen voor het aanhangen van een
verboden religie, maar straffen zorgen tevens niet voor een verandering van geloof:
straffen hebben ook niet de kracht om de “mind” te veranderen.
3. Als een overheid wel in staat zou zijn om haar burgers van geloof te laten
veranderen, zou het dus afhankelijk zijn van waar iemand geboren is, of diegene
naar de hemel of hel gaat. Dit is dus een derde reden waarom religies niet kunnen
worden opgelegd door overheden.
Dus, een overheid moet zich bezighouden met burgerzaken in deze wereld (en niet de
volgende wereld, oftewel religie).
Een kerk is volgens Locke een vrijwillige genootschap van mensen die zich uit eigen
beweging verenigen om God in het openbaar te aanbidden.
, Hope of salvation (verlossing) is de enige oorzaak van intrede in de genootschap en de
enige oorzaak van het verblijf. Als iemand iets ontdekt in de leer of in de genootschap waar
hij het niet mee eens is, zou diegene dus vrij moeten zijn om de kerk te verlaten.
Hoe ver strekt de plicht van toleration (verdraagzaamheid)? Wat wordt daarvoor van
iedereen verlangd?
1. Kerken zijn niet verplicht om door de plicht van toleration iemand te houden die
blijft zondigen. Echter, mag degene die zondigt alleen verbannen worden van dingen
waar hij recht op heeft door de gemeenschap/kerk, dus geen burgerlijke belangen,
want dat hoort bij de overheid.
Duidelijke scheiding staat/kerk.
2. Niemand heeft het recht om iemands burgerrechten aan te tasten omdat diegene
tot een andere kerk behoort. Alle rechten die hem als mens toekomen moeten
onaantastbaar behouden blijven en staan los van religie.
, W. Kymlicka: Contemporary Political Philosophy
Individual rights and the common good
Kritiek communitarians op liberalisme te veel nadruk op individualisme.
Belangen van mensen worden bevorderd door hen zelf te laten kiezen wat voor leven ze
willen leiden zelfbeschikking.
Zelfbeschikking is volgens liberalen vanzelfsprekend. Sommige mensen zijn echter niet goed
in staat om moeilijke beslissingen te nemen en maken fouten. Waarom deze mensen niet
hiervoor behoeden?
Liberalisme laat ruimte voor paternalisme (bijv. demente mensen, kinderen), maar
dringen erop aan dat iedere competente volwassene een ruimte van zelfbeschikking
geboden moet worden die door anderen moet worden gerespecteerd.
Een competente volwassene is echter geen garantie voor het maken van de juiste
beslissingen en een waardevol leven leiden. Waarom zou de overheid dan niet mogen
beslissen wat voor soort leven het beste is voor haar burgers?
Dan kom je bij marxistisch perfectionalisme, hetgeen verbiedt mensen te kiezen voor
slechte keuzes.
Echter, als mensen fouten maken (“slechte keuzes”), dan doet de overheid dat ook. De
overheid is feilbaar.
Zelfbeschikking is voor een groot deel de taak van het maken van moeilijke en mogelijk
feilbare afwegingen. Onze politieke theorie moet rekening houden met deze moeilijkheid en
feilbaarheid. Moeten we daarom kiezen voor marxistisch perfectionalisme? Nee, want:
1. Ik ken mijn welzijn het beste. Mill beweert bijvoorbeeld dat ieder mens een unieke
persoonlijkheid heeft, wiens goed verschilt van ieder ander. Dit is tegenovergesteld
aan het marxistisch perfectionisme, dat juist zegt dat het goede van ieder mens ligt
in een eigenschap die gedeeld wordt met alle anderen.
