LES 1: ALGEMENE INLEIDING
- Na de Koude Oorlog de gangbare term
voor ontwikkelingslanden in het zuiden
- Gedeelde geschiedenis van kolonisatie
door het Westen en interconnectie tussen
verschillende plaatsen in het Zuiden zorgt
1 Globale Zuiden voor gelijkaardige trends die zich goed
lenen tot vergelijking (armoede,
onderontwikkeling, corruptie…)
- Quid Griekenland, Portugal, Spanje Italië?
- Is deze sociale constructie vandaag
relevant?
- Oude term voor het Globale Zuiden
2 Derde Wereld - Impliceert duidelijke machtsverhouding
- Na Westen (1) en Oostblok (2)
- Het idee van een universeel toepasbaar
Europees model van een liberale
democratie
- Landen die dit nog niet bereikt hebben
zijn onderontwikkeld (Europees
3 Eurocentrisme exceptionalisme)
- Vorm van Wij- Zij-denken
- Houdt geen rekening met de structurele
dynamieken in een wereldsysteem
- Verankerd door Europese
werelddominantie
- Haaks op het lineair beeld van
ontwikkeling zoals arm-rijk, sloppenwijk-
wolkenkrabbers…
- Ontwikkeling en onderontwikkeling
hangen hier samen, kunnen niet
4 Ongelijke ontwikkeling afzonderlijk gezien worden
- Contradicties: financiële crisis maar
toename aantal miljonairs, extreme
rijkdom en extreme armoede in Globale
Zuiden (bv. Brazilië)
- Alles voortdurend in vraag stellen is nodig
- Kritisch zijn is een competentie
- De wereld niet als vast gegeven
beschouwen
5 Kritisch perspectief - Feiten en cijfers spreken niet altijd voor
zich
- Bv. neutrale geschiedschrijving bestaat
niet
LES 2: DE GEBOORTE VAN EEN NIEUW WERELDSYSTEEM
6 Zijderoute - Handelsroute China – MO – MZG
- Netwerk van karavaanroutes door
Centraal-Azië
- Van Klassieke Oudheid tot Late
Middeleeuwen
- Zijde, porselein, papier, specerijen,
, buskruit …
- Dure producten door hoge
transportkosten en exploitatie door
Venetië en Genova (monopolie)
- Ook verspreiding van ideeën, ziektes,
culturen …
- Vanuit Constantinopel in de 4de eeuw
verspreiding van het Christendom
- Ook de Islam verspreidde zich zo
- Collectie beelden uit koninkrijk Benin
(Nigeria)
- Meeste geplunderd door Britten in 1897
- Nu 200 in het British Museum van Londen
- Gemaakt voor Europese aanwezigheid in
Bronzen beelden van Afrika
7
Benin - Opwaardering voor Afrikaanse cultuur en
kunst
- Bewijs van bloeiende cultuur en
beschaving in Afrika voor Europese
kolonisatie
- Recentelijk twee beelden teruggebracht
- Hoofdstad van het Aztekenrijk (Mexico)
- Gesticht in 13de eeuw op eiland in
Texcocomeer
- Grote stad, bloeiende economie,
8 Tenochtitlan aquaduct, dammen: hoog ontwikkelde
bloeiende cultuur
- 1521 verovering en verwoesting Hernan
Cortés
- Op de ruïnes werd Mexico-Stad gesticht
- Klom op onder de Chinese Mingkeizer
Yongle
- Ontdekkingsreiziger: ‘Chinese Columbus’
- Groot vlaggenschip (26 x Santa Maria)
- Verkende Aziatische kusten en Oost-
9 Zheng He Afrika
- China niet langer centrum van de wereld,
meer betrekking China en islamlanden
(zelf moslim)
- Na 1433 geen reizen meer (economische
crisis)
- Moslimheerser Koninkrijk Mali 13de-14de
eeuw
- Mogelijks rijkste persoon ooit
- Pelgrimstocht (Hadj) naar Mekka 1324
10 Mansa Moussa - Mythe: gaf zoveel goud uit in Caïro dat
goudprijs zakte en 10 jaar lang sterke
inflatie volgde
- Sterke EU interesse in Afrikaans goud
(Portugal)
11 Feodalisme - Leenstelsel in Europa vanaf val WRR tot
FR
, - Landbouwsamenleving met controle
aristocratie
- Contract leenheer (grond) en vazal
(trouw)
- Politieke macht materiële welvaart
(tribuut)
- Eerste vormen kapitalisme
(protokapitalisme)
- Economisch beleid van max export en min
import
- Handelskapitalisme vanaf de 16de eeuw
- Internationale handel is de bron van
welvaart
- Geldeconomie: goud en zilver als kapitaal
- Materiële welvaart politieke macht
- Centraal staat het verwerven van
statelijke monopolies, met concurrentie
12 Mercantilisme tussen staten
- Externe concurrentie met geweld
gecontroleerd
- Staat intervenieert om nationale
belangen in de handel te verdedigen en
creëert de markt
- Opkomst van de burgerij en natiestaat
- Zero Sum Game: de ene wint, de ander
verliest
- Bv. Spanje en Portugal > Globale Zuiden
- = primitief kapitalisme
- Bestond reeds in havens en markten
feodale tijd
13 Protokapitalisme - Nauwelijks herinvestering van de winst
- Winst door hogere verkoopprijs en niet
door uitbuiting arbeider (marxistisch
idee)
- Portugese ontdekkingsreiziger 1480-1521
- Zocht in opdracht van Spanje zeeweg
naar Azië
- Spanje wilde zelf toegang tot de dure
14 Fernando Magellaan specerijen en wilden het Portugese
monopolie doorbreken
- Reis om de wereld, maar sneuvelde op
Filipijnen
15 Cristóbal Colón - Ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus
- Zocht voor Spanje route naar Azië om zo
(Columbus) monopolie Genova en Venetië te
doorbreken en niet langs Ottomaanse
Byzanthium te passeren
- Ontdekking Amerika 1492 Hispaniola
Caraïben
- ‘Nieuwe Wereld’ keerpunt in de
geschiedenis
- EU koloniseerde de Amerikaanse
- Na de Koude Oorlog de gangbare term
voor ontwikkelingslanden in het zuiden
- Gedeelde geschiedenis van kolonisatie
door het Westen en interconnectie tussen
verschillende plaatsen in het Zuiden zorgt
1 Globale Zuiden voor gelijkaardige trends die zich goed
lenen tot vergelijking (armoede,
onderontwikkeling, corruptie…)
- Quid Griekenland, Portugal, Spanje Italië?
- Is deze sociale constructie vandaag
relevant?
- Oude term voor het Globale Zuiden
2 Derde Wereld - Impliceert duidelijke machtsverhouding
- Na Westen (1) en Oostblok (2)
- Het idee van een universeel toepasbaar
Europees model van een liberale
democratie
- Landen die dit nog niet bereikt hebben
zijn onderontwikkeld (Europees
3 Eurocentrisme exceptionalisme)
- Vorm van Wij- Zij-denken
- Houdt geen rekening met de structurele
dynamieken in een wereldsysteem
- Verankerd door Europese
werelddominantie
- Haaks op het lineair beeld van
ontwikkeling zoals arm-rijk, sloppenwijk-
wolkenkrabbers…
- Ontwikkeling en onderontwikkeling
hangen hier samen, kunnen niet
4 Ongelijke ontwikkeling afzonderlijk gezien worden
- Contradicties: financiële crisis maar
toename aantal miljonairs, extreme
rijkdom en extreme armoede in Globale
Zuiden (bv. Brazilië)
- Alles voortdurend in vraag stellen is nodig
- Kritisch zijn is een competentie
- De wereld niet als vast gegeven
beschouwen
5 Kritisch perspectief - Feiten en cijfers spreken niet altijd voor
zich
- Bv. neutrale geschiedschrijving bestaat
niet
LES 2: DE GEBOORTE VAN EEN NIEUW WERELDSYSTEEM
6 Zijderoute - Handelsroute China – MO – MZG
- Netwerk van karavaanroutes door
Centraal-Azië
- Van Klassieke Oudheid tot Late
Middeleeuwen
- Zijde, porselein, papier, specerijen,
, buskruit …
- Dure producten door hoge
transportkosten en exploitatie door
Venetië en Genova (monopolie)
- Ook verspreiding van ideeën, ziektes,
culturen …
- Vanuit Constantinopel in de 4de eeuw
verspreiding van het Christendom
- Ook de Islam verspreidde zich zo
- Collectie beelden uit koninkrijk Benin
(Nigeria)
- Meeste geplunderd door Britten in 1897
- Nu 200 in het British Museum van Londen
- Gemaakt voor Europese aanwezigheid in
Bronzen beelden van Afrika
7
Benin - Opwaardering voor Afrikaanse cultuur en
kunst
- Bewijs van bloeiende cultuur en
beschaving in Afrika voor Europese
kolonisatie
- Recentelijk twee beelden teruggebracht
- Hoofdstad van het Aztekenrijk (Mexico)
- Gesticht in 13de eeuw op eiland in
Texcocomeer
- Grote stad, bloeiende economie,
8 Tenochtitlan aquaduct, dammen: hoog ontwikkelde
bloeiende cultuur
- 1521 verovering en verwoesting Hernan
Cortés
- Op de ruïnes werd Mexico-Stad gesticht
- Klom op onder de Chinese Mingkeizer
Yongle
- Ontdekkingsreiziger: ‘Chinese Columbus’
- Groot vlaggenschip (26 x Santa Maria)
- Verkende Aziatische kusten en Oost-
9 Zheng He Afrika
- China niet langer centrum van de wereld,
meer betrekking China en islamlanden
(zelf moslim)
- Na 1433 geen reizen meer (economische
crisis)
- Moslimheerser Koninkrijk Mali 13de-14de
eeuw
- Mogelijks rijkste persoon ooit
- Pelgrimstocht (Hadj) naar Mekka 1324
10 Mansa Moussa - Mythe: gaf zoveel goud uit in Caïro dat
goudprijs zakte en 10 jaar lang sterke
inflatie volgde
- Sterke EU interesse in Afrikaans goud
(Portugal)
11 Feodalisme - Leenstelsel in Europa vanaf val WRR tot
FR
, - Landbouwsamenleving met controle
aristocratie
- Contract leenheer (grond) en vazal
(trouw)
- Politieke macht materiële welvaart
(tribuut)
- Eerste vormen kapitalisme
(protokapitalisme)
- Economisch beleid van max export en min
import
- Handelskapitalisme vanaf de 16de eeuw
- Internationale handel is de bron van
welvaart
- Geldeconomie: goud en zilver als kapitaal
- Materiële welvaart politieke macht
- Centraal staat het verwerven van
statelijke monopolies, met concurrentie
12 Mercantilisme tussen staten
- Externe concurrentie met geweld
gecontroleerd
- Staat intervenieert om nationale
belangen in de handel te verdedigen en
creëert de markt
- Opkomst van de burgerij en natiestaat
- Zero Sum Game: de ene wint, de ander
verliest
- Bv. Spanje en Portugal > Globale Zuiden
- = primitief kapitalisme
- Bestond reeds in havens en markten
feodale tijd
13 Protokapitalisme - Nauwelijks herinvestering van de winst
- Winst door hogere verkoopprijs en niet
door uitbuiting arbeider (marxistisch
idee)
- Portugese ontdekkingsreiziger 1480-1521
- Zocht in opdracht van Spanje zeeweg
naar Azië
- Spanje wilde zelf toegang tot de dure
14 Fernando Magellaan specerijen en wilden het Portugese
monopolie doorbreken
- Reis om de wereld, maar sneuvelde op
Filipijnen
15 Cristóbal Colón - Ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus
- Zocht voor Spanje route naar Azië om zo
(Columbus) monopolie Genova en Venetië te
doorbreken en niet langs Ottomaanse
Byzanthium te passeren
- Ontdekking Amerika 1492 Hispaniola
Caraïben
- ‘Nieuwe Wereld’ keerpunt in de
geschiedenis
- EU koloniseerde de Amerikaanse
