specifieke doelgroepen
Mensen met een verstandelijke beperking
Definities
American association on intellectual and developmental disorders (AAID)
Een verstandelijke beperking verwijst naar functioneringsproblemen die worden gekenmerkt door significante
beperkingen in zowel het intellectueel functioneren als in het adaptieve gedrag zoals dat tot uiting komt in
conceptuele, sociale en praktische vaardigheden. De functioneringsproblemen ontstaan voor de leeftijd van 18
jaar.
International classification of diseases (ICD-10)
Mentale retardatie is een toestand van tot stilstand gekomen of onvolledige ontwikkeling van het
verstandelijk vermogen, die vooral gekenmerkt wordt door een stoornis van vaardigheden die mede bepalend
zijn voor het algehele intelligentieniveau. De mentale retardatie verschijnt tijdens de ontwikkelingsperiode
Diagnostic ans statistical manual of mental disorders (DSM-5)
Diagnostische classificatiecriteria
Er dient voldaan te worden aan drie criteria als we spreken van een verstandelijke beperking:
1. Verstandelijk functioneren significanr beneden het gemiddelde
2. Een tekort hebben in adaptief gedrag
3. Optredend voor de leeftijd van 18 jaar én vrijblijvend
Fleur Bolle Logopedie 1
, Verstandelijk functioneren significant beneden het gemiddelde
→ Verstandelijk functioneren wordt meestal gemeten a.d.h.v. een individueel afgenomen en
psychometrisch valide, betrouwbare intelligentietest
o Wordt uitgedrukt in IQ
o IQ drukt de verhouding uit van de mentale leeftijd ten op van de chronologische leeftijd
→ IQ van 70 vormt de grens
o Gemiddeld IQ is 100
→ Bedenkingen bij IQ test
o Niet geschikt om te differentiëren in ernstige vormen van verstandelijke beperkingen
o Het is een momentop,ame
o Houden geen rekening met cultuurgebonden, raciale en etnische aspecten
o Kunnen onvoldoende informatie opleveren voor een beoordeling van het redeneervermogen
in het dagelijks leven en van de mate waarin iemand praktische taken beheerst
Een tekort hebben in adaptief gedrag
Adaptief gedrag = sociaal aanpassingsgedrag
Adaptief gedrag kan worden onderverdeeld in:
→ Conceptuele vaardigheden (lezen, schrijven….)
→ Sociale vaardigheden (communicatie, interactie…)
→ Praktische vaardigheden (eten, aankleden, schoonmaken…)
Een tekort hebben in adaptief gedrag = als iemand tekortkomt op de gebieden en niet voldoet aan dat wat op
basis van zijn kalenderleeftijd en in zijn cultuur verwacht wordt. De tekorten aan adaptief gedrag bij personen
met een verstandelijke beperking variëren met de leeftijd.
Optredend voor de leeftijd van 18 jaar én blijvend
→ De verstandelijke beperking begint in de ontwikkelingsperiode
→ De functioneringsproblemen zijn te situeren in een ontwikkelingsgeschiedenis van mensen waarbij 18
jaar als bovengrens voor de ontwikkeling van mensen werd vastgelegd
Etiologie
Er zijn verschillende factoren die kunnen leiden tot een verstandelijke beperking. Men onderscheidt zowel
contextuele als biomedische factoren. Bij veel personen met een verstandelijke beperking blijken echter
meerdere factoren die op elkaar inspelen aan de oorsprong van de verstandelijke beperking te liggen
De oorzaak ontstaan prenataal (voor de geboorte), perinataal (rondom de geboorte) of postnataal (na de
geboorte):
Fleur Bolle Logopedie 2
, Prenataal (AAID)
→ Biomedische factoren
o Afwijkingen in het genetisch materiaal
▪ Syndroom van down
o Metabole stoornissen
▪ Phenylketonurie
▪ Bij PKU zet het lichaam een stof in de hersenen niet goed om in een andere stof.
o Intra-uteriene infecties bij de moeder
▪ Toxoplasmose
o Leeftijd van de moeder
o Stoornis in de aanleg en vorming van de hersenen
▪ Cortexmalformatie
→ Sociale factoren
o Armoede
o Ondervoeding bij de moeder
o Huiselijk geweld
o Tekort aan toegang tot prenatale zorg
→ Gedragsfactoren
o Drugsgebruik/medicatiegebruik
o Alcoholgebruik bij de moeder (foetaal alcohol syndroom)
o Roken
o Ouderlijk onvolwassenheid
→ Opvoedingsfactoren
o tekort aan voorbereiding op het ouderschap
o ouders met een verstandelijke beperking die te weinig ondersteuning krijgen
Perinataal
→ Biomedische factoren
o Prematuriteit
o Geboortetrauma’s
▪ zuurstoftekort, placentadysfuncties,…
o neonatale problemen
▪ infecties
→ Sociale factoren
o Geen oegang tot zorg bij de geboorte
→ Gedragsfactoren
o Ouders willen de zorg niet opnemen
o Verlaten het kind
→ Opvoedingsfactoren
o Ontbreken van doorverwijzing naar ondersteunende diensten bij het verlaten van het
ziekenhuis
Postnataal
→ Biomedische factoren
o Hersentrauma’s
o Ondervoeding
Fleur Bolle Logopedie 3
, o Infecties
▪ Meningitis = hersenvliesontsteking
▪ Encefalitis = acute ontsteking van het hersenweefsel
o Intoxicaties
o Stoornissen samenhangend met epileptische aanvallen
o Degeneratieve aandoeningen
o Wiegendood
→ Sociale factoren
o De persoon zie zorg draagt heeft een beperking
o Tekort aan stimulatie
o Familiale armoede
o Chronische ziekte in de familie
o Institutionalisering
→ Gedragsfactoren
o Kindermisbruik en verwaarlozing
o Huiselijk geweld
o Indequate veiligheidsmaatregelen
o Sociale deprivatie
o Moeilijk gedrag van kinderen
→ Opvoedingsfactoren
o Uitgestelde diagnose
o Niet adequate begeleiding
o Inadequate familiale ondersteuning
o Inadequate specifieke ondersteuning voor persoon met een beperking en zijn/haar omgeving
o Ouders met beperkingen
Prevalentie
→ Prevalentie = 1%
→ Verhoudingsgewijs komt het meer voor bij jongens dan bij meisjes
o Te verklaren door geslachtsgebonden genetische factoren
→ Syndroom van down 15-20% van de groep
→ Afwijkingen in het DNA 15-20% van de groep
→ Prenatale ontwikkelingsstoornissen, ziekten van de moeder
tijdens de zwangerschap en perinatale problemen zijn voor 10-
15% oorzaak
→ Infecties tijdens eerste levensjaren (hersenvliesontsteking) ook
voor 5-10%
→ Ongevallen gedurende eerste levensjareb 2%
→ Bij 20% is de oorzaak onbekend of onzeker
Comorbiditeit
Een persoon met een verstandelijke beperking heeft drie tot vier keer zo veel kans om gelijktijdige andere
ontwikkelingsstoornissen, psychische stoornissen (bv.depressie, angststoornissen en of agressief en
onteregelend gedrag) en somatische aandoeningen te hebben
Fleur Bolle Logopedie 4
Mensen met een verstandelijke beperking
Definities
American association on intellectual and developmental disorders (AAID)
Een verstandelijke beperking verwijst naar functioneringsproblemen die worden gekenmerkt door significante
beperkingen in zowel het intellectueel functioneren als in het adaptieve gedrag zoals dat tot uiting komt in
conceptuele, sociale en praktische vaardigheden. De functioneringsproblemen ontstaan voor de leeftijd van 18
jaar.
International classification of diseases (ICD-10)
Mentale retardatie is een toestand van tot stilstand gekomen of onvolledige ontwikkeling van het
verstandelijk vermogen, die vooral gekenmerkt wordt door een stoornis van vaardigheden die mede bepalend
zijn voor het algehele intelligentieniveau. De mentale retardatie verschijnt tijdens de ontwikkelingsperiode
Diagnostic ans statistical manual of mental disorders (DSM-5)
Diagnostische classificatiecriteria
Er dient voldaan te worden aan drie criteria als we spreken van een verstandelijke beperking:
1. Verstandelijk functioneren significanr beneden het gemiddelde
2. Een tekort hebben in adaptief gedrag
3. Optredend voor de leeftijd van 18 jaar én vrijblijvend
Fleur Bolle Logopedie 1
, Verstandelijk functioneren significant beneden het gemiddelde
→ Verstandelijk functioneren wordt meestal gemeten a.d.h.v. een individueel afgenomen en
psychometrisch valide, betrouwbare intelligentietest
o Wordt uitgedrukt in IQ
o IQ drukt de verhouding uit van de mentale leeftijd ten op van de chronologische leeftijd
→ IQ van 70 vormt de grens
o Gemiddeld IQ is 100
→ Bedenkingen bij IQ test
o Niet geschikt om te differentiëren in ernstige vormen van verstandelijke beperkingen
o Het is een momentop,ame
o Houden geen rekening met cultuurgebonden, raciale en etnische aspecten
o Kunnen onvoldoende informatie opleveren voor een beoordeling van het redeneervermogen
in het dagelijks leven en van de mate waarin iemand praktische taken beheerst
Een tekort hebben in adaptief gedrag
Adaptief gedrag = sociaal aanpassingsgedrag
Adaptief gedrag kan worden onderverdeeld in:
→ Conceptuele vaardigheden (lezen, schrijven….)
→ Sociale vaardigheden (communicatie, interactie…)
→ Praktische vaardigheden (eten, aankleden, schoonmaken…)
Een tekort hebben in adaptief gedrag = als iemand tekortkomt op de gebieden en niet voldoet aan dat wat op
basis van zijn kalenderleeftijd en in zijn cultuur verwacht wordt. De tekorten aan adaptief gedrag bij personen
met een verstandelijke beperking variëren met de leeftijd.
Optredend voor de leeftijd van 18 jaar én blijvend
→ De verstandelijke beperking begint in de ontwikkelingsperiode
→ De functioneringsproblemen zijn te situeren in een ontwikkelingsgeschiedenis van mensen waarbij 18
jaar als bovengrens voor de ontwikkeling van mensen werd vastgelegd
Etiologie
Er zijn verschillende factoren die kunnen leiden tot een verstandelijke beperking. Men onderscheidt zowel
contextuele als biomedische factoren. Bij veel personen met een verstandelijke beperking blijken echter
meerdere factoren die op elkaar inspelen aan de oorsprong van de verstandelijke beperking te liggen
De oorzaak ontstaan prenataal (voor de geboorte), perinataal (rondom de geboorte) of postnataal (na de
geboorte):
Fleur Bolle Logopedie 2
, Prenataal (AAID)
→ Biomedische factoren
o Afwijkingen in het genetisch materiaal
▪ Syndroom van down
o Metabole stoornissen
▪ Phenylketonurie
▪ Bij PKU zet het lichaam een stof in de hersenen niet goed om in een andere stof.
o Intra-uteriene infecties bij de moeder
▪ Toxoplasmose
o Leeftijd van de moeder
o Stoornis in de aanleg en vorming van de hersenen
▪ Cortexmalformatie
→ Sociale factoren
o Armoede
o Ondervoeding bij de moeder
o Huiselijk geweld
o Tekort aan toegang tot prenatale zorg
→ Gedragsfactoren
o Drugsgebruik/medicatiegebruik
o Alcoholgebruik bij de moeder (foetaal alcohol syndroom)
o Roken
o Ouderlijk onvolwassenheid
→ Opvoedingsfactoren
o tekort aan voorbereiding op het ouderschap
o ouders met een verstandelijke beperking die te weinig ondersteuning krijgen
Perinataal
→ Biomedische factoren
o Prematuriteit
o Geboortetrauma’s
▪ zuurstoftekort, placentadysfuncties,…
o neonatale problemen
▪ infecties
→ Sociale factoren
o Geen oegang tot zorg bij de geboorte
→ Gedragsfactoren
o Ouders willen de zorg niet opnemen
o Verlaten het kind
→ Opvoedingsfactoren
o Ontbreken van doorverwijzing naar ondersteunende diensten bij het verlaten van het
ziekenhuis
Postnataal
→ Biomedische factoren
o Hersentrauma’s
o Ondervoeding
Fleur Bolle Logopedie 3
, o Infecties
▪ Meningitis = hersenvliesontsteking
▪ Encefalitis = acute ontsteking van het hersenweefsel
o Intoxicaties
o Stoornissen samenhangend met epileptische aanvallen
o Degeneratieve aandoeningen
o Wiegendood
→ Sociale factoren
o De persoon zie zorg draagt heeft een beperking
o Tekort aan stimulatie
o Familiale armoede
o Chronische ziekte in de familie
o Institutionalisering
→ Gedragsfactoren
o Kindermisbruik en verwaarlozing
o Huiselijk geweld
o Indequate veiligheidsmaatregelen
o Sociale deprivatie
o Moeilijk gedrag van kinderen
→ Opvoedingsfactoren
o Uitgestelde diagnose
o Niet adequate begeleiding
o Inadequate familiale ondersteuning
o Inadequate specifieke ondersteuning voor persoon met een beperking en zijn/haar omgeving
o Ouders met beperkingen
Prevalentie
→ Prevalentie = 1%
→ Verhoudingsgewijs komt het meer voor bij jongens dan bij meisjes
o Te verklaren door geslachtsgebonden genetische factoren
→ Syndroom van down 15-20% van de groep
→ Afwijkingen in het DNA 15-20% van de groep
→ Prenatale ontwikkelingsstoornissen, ziekten van de moeder
tijdens de zwangerschap en perinatale problemen zijn voor 10-
15% oorzaak
→ Infecties tijdens eerste levensjaren (hersenvliesontsteking) ook
voor 5-10%
→ Ongevallen gedurende eerste levensjareb 2%
→ Bij 20% is de oorzaak onbekend of onzeker
Comorbiditeit
Een persoon met een verstandelijke beperking heeft drie tot vier keer zo veel kans om gelijktijdige andere
ontwikkelingsstoornissen, psychische stoornissen (bv.depressie, angststoornissen en of agressief en
onteregelend gedrag) en somatische aandoeningen te hebben
Fleur Bolle Logopedie 4
