samenvatting sociale psychologie (14/20)

Sociale psychologie
H1: wat is SP?
 Er is altijd een invloed v anderen
o Watzlawick: je kan niet niet communiceren
o Dus: alle gedrag is sociaal

1.1 studieobject & definitie
 Materiële object
o Bewust of onbewust
 Vb onbewust: docent & gedrag vd leerlingen wnr hij links of rechts staat
(onrustig vs kalm)  prof gaat onbewust meer links gaan staan
o Expliciet of impliciet
 Formele object
o De wetmatigheden ih gedrag: hierdoor zouden we gedrag kunnen voorspellen
 Er zijn altijd uitzonderingen: mens heeft eigen keuze

1.4 Werkwijze (examenvraag!!)
3 dimensies
 3 belangrijke dimensies (=fundamentele denkwijzen) worden onderscheiden ih onderzoek & de
onderzoeksmethode vd sociale psychologie (J.A.A van Leent)
o Breedte-dimensie
 Zo breed mogelijk onderzoek voeren, met een zo veelzijdig mogelijke
theorievorming
 Zoveel mogelijk aspecten vd SP moeten onderzocht worden (vb. attitudes,
waarneming, opvattingen…)
 Zo’n breed mogelijke onderzoeksgroep/steekproef: de totale populatie zo dicht
mogelijk benaderen (alle lagen, leeftijden, geslachten…)
 Moeilijk: slechts een schatting, geen 2 mensen zijn dezelfde
 Ideale steekproef= gehele populatie
 Steekproef niet toevallig, men gebruikt liefst goedkope of onbetaalde
Ppn: geen goeie weergave voor populatie, want deze mensen hebben
geld nodig of worden verplicht  niet representatief (te beperkt: vaak
enkel studenten) en niet (intrinsiek) gemotiveerd
o Diepte-dimensie
 Eerder filosofische benadering dat wil doordringen ih diepste vd mens
 Sociale geaardheid vd mens beschouwen &van daaruit de bestudeerde
verschijnselen en wetmatigheden verklaren & begrijpen
 Moeilijk want het gaat hier over de black box
 Hypothetische constructen: kwaliteiten die we niet zien maar waarvan
we veronderstellen dat ze er zijn
 Dieptepsychologie v Freud probeert de sociale gedragingen vanuit deze
dimensies te begrijpen
o Hoogte-dimensie
 Theorieën moeten worden opgebouwd (theorie op theorie)
 Basis voor deze hoogbouw wordt gevormd door empirische vaststellingen die
deze theorieën ondersteunen

1

,  Men werkt hypothetisch-deductief: vanuit theorie evidentie proberen vinden in
empirie
 Je kan enkel zeker zijn van je theorie indien deze fout is (Popper)
 Metafoor zwarte zwaan: je ziet 12 zwanen ih park & denkt dat alle
zwanen wit zijn. Steeds meer zie je witte, dus je gelooft meer in je
theorie. Deze theorie kan je echter niet bewijzen. Je kan pas 100%
zekerheid hebben wnr je een zwarte zwaan ziet en dus fout bent.

Het experiment als methode
 Experiment= meest gehanteerde methode
 Socius= de ander id sociale situatie
 Pspp : doen alsof je een deelnemer bent of opdracht hebben een gedrag te stellen
o Is dus ook een rolspeleer: socius die niet doet alsof hij een Pp is, maar wel opdracht heeft
o Pspp is soms ‘naïve Pp’
 Experimentele conditie: situatie waarin de Ppn obv hypothese manipulatie ondergaan
 Controleconditie: nulmeting wordt gehouden om na te gaan wat het gedrag is ve Pp zonder de
exp manipulatie
o Vaak kan er pas een conclusie gemaakt worden wnr experimentele condities hiermee
vgl’en worden
 Jukconditie: 2 Pp ondergaan zelfde onaangename prikkel (ze moeten hetzelfde ‘juk dragen’)
o Verschil zit id factoren die invloed hebben
 Voordelen exp methode:
o Men kan tot ontegensprekelijke conclusies komen
 Labosituatie wordt gecreëerd
 Onafhankelijke variabelen zijn de veranderingen die je aanbrengt id omgeving, je
manipulaties id proefopstelling
 Afhankelijke variabele= factor die wijzigt door onafh variabelen
 Storende factoren: omgevingssituatie of persoonseigenschappen die niet
algemeen geldend zijn & het resultaat vertekenen
o Herhaalbaar (wnr vorige zaken onder controle worden gehouden): zelfde exp uitvoeren
onder zelfde omstandigheden zorgt voor zelfde resultaat
o Door de kwantificeerbaarheid (werken met cijfermateriaal) worden conclusies objectief
& eenduidig
o Cijfermateriaal maakt statistische bepalingen & correcties mogelijk
 Nadelen exp methode:
o Moeilijk praktisch uitvoerbaar
 Storende factoren bedwingen is omslachtig
o Deontologie/juridische klachten: exp vaak onaangenaam & belastend
 Pp inlichten is echter ook nadelig: er kan reactief gedrag optreden (wordt
uitgelokt door feit dat het een exp betreft)
 Demand characteristics: Pp gedraagt zich hoe hij verwacht zich te
moeten gedragen
o Geen externe validiteit: wnr storende factoren onder controle worden gehouden, zal
situatie anders zijn dan ‘natuurlijke’ situatie waar deze wel aanwezig zijn
o Proefleider/onderzoeker kan storend element zijn: pers verwachting beïnvloedt
onbewust diens observatie/interpretatie
 Selffulfilling prophecy: dat wat verwacht wordt zal ook optreden, omdat het
verwacht wordt (ook wel Pygmalion-effect genoemd)

2

, o Nadelen kunnen opgelost worden
 Coverstory: Pp wordt met list naar gecamoufleerd labo gelokt
 Lang op voorhand toestemming geven voor deelname in onderzoek, geen idee
over plaats en tijd
 Onopvallende metingen
 Dubbelblind exp: proefleider weet zelf niet of Pp tot controlegroep of exp groep
behoort

H2: hulpverlenend gedrag
 We zullen niet spreken v altruïsme in deze lessen, maar v hulpverlenend gedrag (om discussie te
vermijden)
 Plato:
o Mensen zoeken enkel sociaal contact om er voordeel uit te halen, niet uit behoefte aan
anderen  egoïstisch
o Omgekeerde= altruïsme: ander centraal stellen, gedrag waar je geen voordeel uit haalt
 Bestaat dit wel? Vb: schuldgevoel vermijden, zelf goed voelen, id hemel terecht
komen, karma…  is weer uit eigenbelang
 Conclusie Plato: geen enkel gedrag is altruïstich
 Beter spreken van hulpverlenend gedrag
 Ofwel de empathie-altruïsme-hypothese toepassen
 Daniel Batson
o empathie-altruïsmehypothese: je kan iem helpen vanuit 2 versch. instellingen
 empathische bezorgdheid (vb oud vrouwtje helpen, want je leeft je in)
 persoonlijke bezorgdheid (vb oud vrouwtje helpen, want je wilt gn schuldgevoel)




 de hulpverlener kan het hulpverlenend gedrag stopzetten of ontlopen indien hij
het lijden van de ander kan negeren of ontkennen

2.1 Kitty Genovese
 3x aangevallen, ca 40 getuigen, niet geholpen
o Angst om zelf aangevallen te worden
o Omstaanderseffect/bystander effect: “iemand anders zal wel helpen”

2.2 diffusie vd verantwoordelijkheid
 Darley & Latané (veel vd exp. In H2 bouwt verder op theorieën v deze 2)
o Bystander apathy
 Verklaring: diffusie van de verantwoordelijkheid

3