SAMENVATTING DE PLANEET
AARDE: EEN DYNAMISCH
GEOLOGISCH SYSTEEM
,Inhoudsopgave
Hoe leer ik het ................................................................................................................................................ 3
Inleiding ......................................................................................................................................................... 4
Basisbegrippen ................................................................................................................................................... 4
Kennismaking met de planeet aarde.................................................................................................................. 4
Samenstellende delen vd aardbol ................................................................................................................. 4
De lithosfeer: gesteenten & mineralen ......................................................................................................... 5
De hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer ................................................................................................ 5
Het ontstaan van de aarde................................................................................................................................. 5
Het ontstaan vd aardbol ................................................................................................................................ 5
Het ontstaan vd hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer ........................................................................... 5
Invloed vd zon & maan op de aarde.............................................................................................................. 5
Geologische systemen ........................................................................................................................................ 6
Wat is een geologisch systeem?.................................................................................................................... 6
Gesteentecyclus ............................................................................................................................................ 6
Het hydrologisch systeem ............................................................................................................................. 7
Geologische tijd .................................................................................................................................................. 7
Stratigrafie ..................................................................................................................................................... 7
Relatieve ouderdom ...................................................................................................................................... 7
Absolute ouderdom ...................................................................................................................................... 8
1. Mineralen................................................................................................................................................... 9
Kennismaking & definities .................................................................................................................................. 9
Scheikundige samenstelling ............................................................................................................................... 9
Fysische eigenschappen ..................................................................................................................................... 9
Gesteentevormende mineralen ........................................................................................................................ 10
2. Magmatische gesteenten ......................................................................................................................... 11
Magma ............................................................................................................................................................. 11
Textuur ............................................................................................................................................................. 12
Classificatie ...................................................................................................................................................... 12
Voorkomen v magmatische gesteenten ........................................................................................................... 13
Vulkanisme & milieu ........................................................................................................................................ 13
3. Sedimentaire gesteenten.......................................................................................................................... 14
Verwering ......................................................................................................................................................... 14
Transport & afzetting ....................................................................................................................................... 15
Samenstelling van sedimenten......................................................................................................................... 15
Indeling van sedimenten & sedimentgesteenten ............................................................................................. 15
Facies ............................................................................................................................................................... 16
4. Metamorfe gesteenten............................................................................................................................. 17
Metamorfose ................................................................................................................................................... 17
Metamorfe processen ...................................................................................................................................... 17
, Soorten metamorfose ...................................................................................................................................... 17
Classificatie vd metamorfe gesteenten ............................................................................................................ 17
5. Platentektoniek ........................................................................................................................................ 18
Platen & drijvende continenten – kennismaking .............................................................................................. 18
Continentendrift & platentektoniek ................................................................................................................. 18
Paleografische evolutie id laatste 200 miljoen jaren ....................................................................................... 20
Platentektoniek vanaf het ontstaan vd aardkorst............................................................................................ 20
Enkele technologisceh doorbraken .................................................................................................................. 21
6. Biochemische systeem.............................................................................................................................. 22
De scheikundige samenstelling vd aardkorst ................................................................................................... 22
De scheikundige fabreik ................................................................................................................................... 22
7. Atmosfeer – oceaansysteem ..................................................................................................................... 24
Het huidige klimaat als referentie .................................................................................................................... 25
Reconstructie van het klimaat.......................................................................................................................... 26
Icehouse & greenhouse condities ..................................................................................................................... 26
Van extreme warmte ih Mesozoïcum tot de ijstijden vh Quartair ................................................................... 27
Icehouse periode: ijstijden ih Quartair ............................................................................................................. 27
Gevolgen vd klimaatswijzigingen op het milieu ............................................................................................... 28
Besluiten klimaatveranderingen ...................................................................................................................... 28
8. Ertsen & delfstoffen ................................................................................................................................. 29
Inleiding............................................................................................................................................................ 29
Ferrometalen.................................................................................................................................................... 29
Non-ferrometalen ............................................................................................................................................ 30
Energie delfstoffen ........................................................................................................................................... 31
9. Leven........................................................................................................................................................ 33
Ontstaan van leven in het precambrium .......................................................................................................... 33
Ontwikkeling van leven vanaf het cambrium ................................................................................................... 33
Leven en de dynamiek van de aarde ................................................................................................................ 33
Werkzittingen .............................................................................................................................................. 35
,Hoe leer ik het
Documenten:
• Ppt’s + notities
• Samenvatting
• Cursustekst
• Alle extra doc vd werkzittingen
Studiepunten: 4
,Inleiding
Basisbegrippen
• Geologie = wetenschap met als doel de materie id aarde begrijpen & beschrijven, en
de processen in de aarde & ah opp ih verleden & heden te bestuderen.
• Aardwetenschappen = wetenschappelijke diciplines gekoppelt ad geologie
o Geofysica & geochemie
• Biologie & ecologie & biogeochemie
• Milieu
• Geologie belangrijk voor :
o Natuurlijke rijkdommen
o Verklaring, opvolging & voorspelling v natuurlijke fenomenen
Kennismaking met de planeet aarde
Samenstellende delen vd aardbol
3 delige opbouw:
• Kern
• Mantel
• Korst
De kern:
• Vooral Fe
• Vaste interne kern & externe vloeibare kern
• Aardmagnetisch veld = dipoolveld ≈ geografische
polen
• Convectiestromingen è diverse omkeringen vh
aardmagnetisch veld
De mantel:
• Silicaten & oxiden (Mg, Fe, Al, Si, O)
• Rigide, kristallijne onderste mantel & bovenste
mantel
De korst:
• Rigide, breekbaar & zeer dun
Andere indeling (vr mantel en korst):
• Lithosfeer
o Gesteenten v korst & bovenste mantel
• Asthenosfeer
o Meer buigzaam gedeelte vd boven mantel
• Mesosfeer
o Rest vd mantel
,De lithosfeer: gesteenten & mineralen
Mineralen:
• Nat. voorkomend
• Interne roosterstruct.
• °Anorganische processen
• Meestal met elementen uit aardkorst
Gesteenten:
• Aggregaten v mineralen
• Groepen:
o Magmatische gesteenten
§ ° Stollen v magma
§ Intrusieve/extrusieve gesteenten
o Sedimentaire gesteenten
§ ° Afgebroken/opgelost materiaal v andere gesteenten
o Metamorfe gesteenten
§ ° Hoge temperatuur,druk of migrerende vloeistoffen
De hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer
Hydrosfeer: alle water op aarde
Biosfeer: al het aardse leven
Atmosfeer: gaslaag rond de aarde
Het ontstaan van de aarde
Het ontstaan vd aardbol
• Oerknal (13,8 miljard jr geleden)
• Sterren è grote stofwolken (samengetrokken dr Fz)
• ° opsmelten aarde è materie beweegt è zwaar naar kern (Fe & Ni) è buitenkant
afkoeling è harde aardkorst
Het ontstaan vd hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer
Aarde heel veel E è dinoachtige omstandigheden è platentektoniek è ontgassing vd
aarde è vorming sluier (CO2 & waterdamp) è afkoeling è condenseren è oceanen è
hydrologische cyclus start è leven è fotosynthese… è O2 rijke atmosfeer
Invloed vd zon & maan op de aarde
Maan ° door botsing
• Seizoenen
• Getijden
• Klimaat
• Kosmische straling
• Atmosfeer
• …
,Geologische systemen
Wat is een geologisch systeem?
• Gesloten systeem è enkel E uitgewisseld
• Open systeem è E & materie uitgewisseld
Gesteentecyclus
Processen:
• Verwering (fysische & chemisch)
• Erosie (wind, water & ijs verplaatsen de deeltjes)
• Transport
• Afzetting
• Opheffing
• Gebergtevorming
, Het hydrologisch systeem
Geologische tijd
Stratigrafie
Relatieve ouderdom
= Sequentie vd gebeurtenissen (wat 1st, daarna, …)
• Superpositie
• Laterale continuïteit
• Oorspronkelijke horizontale afzetting
• Doorsnijdingsrelaties
AARDE: EEN DYNAMISCH
GEOLOGISCH SYSTEEM
,Inhoudsopgave
Hoe leer ik het ................................................................................................................................................ 3
Inleiding ......................................................................................................................................................... 4
Basisbegrippen ................................................................................................................................................... 4
Kennismaking met de planeet aarde.................................................................................................................. 4
Samenstellende delen vd aardbol ................................................................................................................. 4
De lithosfeer: gesteenten & mineralen ......................................................................................................... 5
De hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer ................................................................................................ 5
Het ontstaan van de aarde................................................................................................................................. 5
Het ontstaan vd aardbol ................................................................................................................................ 5
Het ontstaan vd hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer ........................................................................... 5
Invloed vd zon & maan op de aarde.............................................................................................................. 5
Geologische systemen ........................................................................................................................................ 6
Wat is een geologisch systeem?.................................................................................................................... 6
Gesteentecyclus ............................................................................................................................................ 6
Het hydrologisch systeem ............................................................................................................................. 7
Geologische tijd .................................................................................................................................................. 7
Stratigrafie ..................................................................................................................................................... 7
Relatieve ouderdom ...................................................................................................................................... 7
Absolute ouderdom ...................................................................................................................................... 8
1. Mineralen................................................................................................................................................... 9
Kennismaking & definities .................................................................................................................................. 9
Scheikundige samenstelling ............................................................................................................................... 9
Fysische eigenschappen ..................................................................................................................................... 9
Gesteentevormende mineralen ........................................................................................................................ 10
2. Magmatische gesteenten ......................................................................................................................... 11
Magma ............................................................................................................................................................. 11
Textuur ............................................................................................................................................................. 12
Classificatie ...................................................................................................................................................... 12
Voorkomen v magmatische gesteenten ........................................................................................................... 13
Vulkanisme & milieu ........................................................................................................................................ 13
3. Sedimentaire gesteenten.......................................................................................................................... 14
Verwering ......................................................................................................................................................... 14
Transport & afzetting ....................................................................................................................................... 15
Samenstelling van sedimenten......................................................................................................................... 15
Indeling van sedimenten & sedimentgesteenten ............................................................................................. 15
Facies ............................................................................................................................................................... 16
4. Metamorfe gesteenten............................................................................................................................. 17
Metamorfose ................................................................................................................................................... 17
Metamorfe processen ...................................................................................................................................... 17
, Soorten metamorfose ...................................................................................................................................... 17
Classificatie vd metamorfe gesteenten ............................................................................................................ 17
5. Platentektoniek ........................................................................................................................................ 18
Platen & drijvende continenten – kennismaking .............................................................................................. 18
Continentendrift & platentektoniek ................................................................................................................. 18
Paleografische evolutie id laatste 200 miljoen jaren ....................................................................................... 20
Platentektoniek vanaf het ontstaan vd aardkorst............................................................................................ 20
Enkele technologisceh doorbraken .................................................................................................................. 21
6. Biochemische systeem.............................................................................................................................. 22
De scheikundige samenstelling vd aardkorst ................................................................................................... 22
De scheikundige fabreik ................................................................................................................................... 22
7. Atmosfeer – oceaansysteem ..................................................................................................................... 24
Het huidige klimaat als referentie .................................................................................................................... 25
Reconstructie van het klimaat.......................................................................................................................... 26
Icehouse & greenhouse condities ..................................................................................................................... 26
Van extreme warmte ih Mesozoïcum tot de ijstijden vh Quartair ................................................................... 27
Icehouse periode: ijstijden ih Quartair ............................................................................................................. 27
Gevolgen vd klimaatswijzigingen op het milieu ............................................................................................... 28
Besluiten klimaatveranderingen ...................................................................................................................... 28
8. Ertsen & delfstoffen ................................................................................................................................. 29
Inleiding............................................................................................................................................................ 29
Ferrometalen.................................................................................................................................................... 29
Non-ferrometalen ............................................................................................................................................ 30
Energie delfstoffen ........................................................................................................................................... 31
9. Leven........................................................................................................................................................ 33
Ontstaan van leven in het precambrium .......................................................................................................... 33
Ontwikkeling van leven vanaf het cambrium ................................................................................................... 33
Leven en de dynamiek van de aarde ................................................................................................................ 33
Werkzittingen .............................................................................................................................................. 35
,Hoe leer ik het
Documenten:
• Ppt’s + notities
• Samenvatting
• Cursustekst
• Alle extra doc vd werkzittingen
Studiepunten: 4
,Inleiding
Basisbegrippen
• Geologie = wetenschap met als doel de materie id aarde begrijpen & beschrijven, en
de processen in de aarde & ah opp ih verleden & heden te bestuderen.
• Aardwetenschappen = wetenschappelijke diciplines gekoppelt ad geologie
o Geofysica & geochemie
• Biologie & ecologie & biogeochemie
• Milieu
• Geologie belangrijk voor :
o Natuurlijke rijkdommen
o Verklaring, opvolging & voorspelling v natuurlijke fenomenen
Kennismaking met de planeet aarde
Samenstellende delen vd aardbol
3 delige opbouw:
• Kern
• Mantel
• Korst
De kern:
• Vooral Fe
• Vaste interne kern & externe vloeibare kern
• Aardmagnetisch veld = dipoolveld ≈ geografische
polen
• Convectiestromingen è diverse omkeringen vh
aardmagnetisch veld
De mantel:
• Silicaten & oxiden (Mg, Fe, Al, Si, O)
• Rigide, kristallijne onderste mantel & bovenste
mantel
De korst:
• Rigide, breekbaar & zeer dun
Andere indeling (vr mantel en korst):
• Lithosfeer
o Gesteenten v korst & bovenste mantel
• Asthenosfeer
o Meer buigzaam gedeelte vd boven mantel
• Mesosfeer
o Rest vd mantel
,De lithosfeer: gesteenten & mineralen
Mineralen:
• Nat. voorkomend
• Interne roosterstruct.
• °Anorganische processen
• Meestal met elementen uit aardkorst
Gesteenten:
• Aggregaten v mineralen
• Groepen:
o Magmatische gesteenten
§ ° Stollen v magma
§ Intrusieve/extrusieve gesteenten
o Sedimentaire gesteenten
§ ° Afgebroken/opgelost materiaal v andere gesteenten
o Metamorfe gesteenten
§ ° Hoge temperatuur,druk of migrerende vloeistoffen
De hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer
Hydrosfeer: alle water op aarde
Biosfeer: al het aardse leven
Atmosfeer: gaslaag rond de aarde
Het ontstaan van de aarde
Het ontstaan vd aardbol
• Oerknal (13,8 miljard jr geleden)
• Sterren è grote stofwolken (samengetrokken dr Fz)
• ° opsmelten aarde è materie beweegt è zwaar naar kern (Fe & Ni) è buitenkant
afkoeling è harde aardkorst
Het ontstaan vd hydrosfeer, de biosfeer en de atmosfeer
Aarde heel veel E è dinoachtige omstandigheden è platentektoniek è ontgassing vd
aarde è vorming sluier (CO2 & waterdamp) è afkoeling è condenseren è oceanen è
hydrologische cyclus start è leven è fotosynthese… è O2 rijke atmosfeer
Invloed vd zon & maan op de aarde
Maan ° door botsing
• Seizoenen
• Getijden
• Klimaat
• Kosmische straling
• Atmosfeer
• …
,Geologische systemen
Wat is een geologisch systeem?
• Gesloten systeem è enkel E uitgewisseld
• Open systeem è E & materie uitgewisseld
Gesteentecyclus
Processen:
• Verwering (fysische & chemisch)
• Erosie (wind, water & ijs verplaatsen de deeltjes)
• Transport
• Afzetting
• Opheffing
• Gebergtevorming
, Het hydrologisch systeem
Geologische tijd
Stratigrafie
Relatieve ouderdom
= Sequentie vd gebeurtenissen (wat 1st, daarna, …)
• Superpositie
• Laterale continuïteit
• Oorspronkelijke horizontale afzetting
• Doorsnijdingsrelaties
