Samenvatting tentamen
Oriëntatie op de samenleving
H1 Sociologie
= Onderzoeken, beschrijven en verklaren van de manier waarop mensen samenleven
(Auguste Comte introduceerde in 1838 de term sociologie)
Sociologisch perspectief = Laat zien hoeveel invloed de samenleving op het leven van
individuen heeft. Het hanteren van het sociologisch perspectief is zinvol:
1. Het speelt een belangrijke rol in het tot stand komen van wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven beïnvloeden
2. Op individueel niveau bevordert het sociologisch perspectief onze persoonlijke groei en
bewustwording
3. Een studie van de sociologie is een uitstekende voorbereiding op de arbeidsmarkt
De sociologie heeft 4 positieve aspecten:
1. We kunnen nagaan wat wel en niet klopt aan het ‘alledaagse denken’
2. Geeft een beter inzicht in de mogelijkheden en de hindernissen die we in ons dagelijks
leven tegenkomen
3. Geeft de mogelijkheid om een actieve rol te spelen in de samenleving waarvan we deel
uitmaken
4. Helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door diversiteit
Sociale veranderingen hebben de ontwikkeling van de sociologie gestimuleerd:
- De industrialisering
Mensen die normaal werk in een kleine hechte groep verrichtten, werden opgenomen in
een groot leger van arbeidskrachten dat gecontroleerd werd door de eigenaren van
fabrieken. Dit kwam door de nieuwe energiebronnen, de grote machines.
- De explosieve groei van steden
Voor vele, kleine pachters die geen land meer hadden zat er niets anders op dan naar de
steden te trekken om naar werk (in een fabriek) te zoeken
- Nieuwe politieke ideeën
Begrippen als ‘vrijheid’ en ‘rechten van het individu’ kwamen. Locke stelde dat iedere
burger het recht op leven, vrijheid en eigen geluk na te streven heeft
Theologische fase (circa 1350) Mensen gingen ervan uit dat de samenleving Gods
wil tot uitdrukking bracht
Metafysische fase (15e eeuw) De samenleving werd als natuurlijk en niet als een
bovennatuurlijk verschijnsel beschouwd
Comte zorgde ervoor dat de wetenschappelijke benadering, die aanvankelijk voor het
analyseren van de fysieke wereld werd gevolgd, nu ook voor het bestuderen van de
samenleving gebruikt zou gaan worden. Deze benadering wordt positivisme genoemd
Positivisme = Inzicht verwerven op basis van wetenschappelijke onderzoek
C. Wright Mills illustreerde aan de hand van de crisis uit de jaren dertig dat perioden
waarin de samenleving veel verandering ondergaat of in een crisis verkeert, ons uit
evenwicht kunnen brengen en ons tot het aannemen van de sociologische visie bewegen
Anomie = Een situatie waarin een samenleving het individu weinig morele
richtlijnen te bieden heeft
,Moderniteit en sociologie
Moderniteit = Sociale gevolgen van de industrialisering, zoals het verdwijnen
van traditionele gemeenschappen, persoonlijke keuze
mogelijkheden, sociale diversiteit en toekomstgerichtheid
Modernisering = Het sociale veranderingsproces dat in gang is gezet door de
industrialisering
Peter Berger onderscheidde vier belangrijke kenmerken van modernisering:
1. Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen
2. De uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden
3. Grotere sociale diversiteit
4. Oriëntatie op de toekomst en een groeiend bewustzijn
Volgens Durkheim werd de modernisering gekenmerkt door toenemende
arbeidsverdeling:
Een gespecialiseerde economische activiteit
Leden van een traditionele samenleving verrichten min of meer dezelfde
werkzaamheden, in een moderne samenleving hebben mensen zeer gespecialiseerde
rollen
Mechanische solidariteit
Leden van de samenleving zien elkaar als gelijken, verrichten dezelfde werkzaamheden
en horen bij elkaar
Organische solidariteit
Moderne samenlevingen worden niet door overeenkomsten maar door verschillen
bijeengehouden
Volgens Max Weber hield het begrip moderniteit in dat een traditioneel wereldbeeld
vervangen wordt door een meer rationele denkwijze. Het rationele denken heeft mensen
aan het twijfelen gebracht over vaststaande waarheden.
Volgens Karl Marx staat de moderne samenleving gelijk aan kapitalisme. Marx geloofde
dat sociale conflicten in kapitalistische samenlevingen uiteindelijk tot revolutionaire
veranderingen en maatschappelijke gelijkheid leiden
Volgens Tonnies houdt de traditionele gemeenschapszin in dat mensen, ondanks factoren
die mensen verdelen, toch een hechte eenheid vormen. Maar de moderniteit keert de
samenleving binnenstebuiten: ondanks factoren die hen verenigen, vormen mensen in
wezen geen eenheid
Mondiale visie
Mondiaal perspectief = Het bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats
die onze samenleving daarin inneemt. Een mondiaal
bewustzijn is een logisch verlengstuk van het sociologisch
perspectief
Hoge inkomenslanden = Landen met de hoogste algemene levensstandaard.
Gezamenlijk leveren deze landen de meeste goederen en
diensten en hun inwoners bezitten het merendeel van de
rijkdommen die de wereld te bieden heeft (ong. 50 landen)
Midden inkomenslanden = Landen met een levensstandaard, die we als we de wereld
in zijn geheel bekijken, gemiddeld kunnen noemen. In de
meeste midden inkomenslanden bestaat een grote sociale
ongelijkheid, sommige mensen zijn extreem rijk maar de
meeste leven onder slechte omstandigheden (ong. 80
landen)
, Lage inkomenslanden = Landen met een lagere levensstandaard, waarvan de
meeste inwoners arm zijn. Sommige mensen zijn extreem
rijk, maar de meeste leven onder vreselijke omstandigheden
leven en weinig mogelijkheden hebben om hun situaties te
verbeteren
H2 Sociologische theorieën en methoden
Theoretische benadering = Een fundamenteel beeld van de samenleving dat als
richtsnoer dient voor theorie en onderzoek
Structureel functionalisme
= Gaat na hoe sociale structuren het functioneren van de samenleving bevorderen
(Macroniveau)
Sociale structuur = Richt zich op relatief stabiele sociale gedragspatronen
Sociale functies = De gevolgen van een sociaal patroon voor het functioneren
van de totale samenleving
Merton heeft het inzicht in de sociale functies vergroot. Elke structuur kent waarschijnlijk
vele functies, waarvan sommige meer in het oog springen dan anderen
Manifeste functies De onderkende en beoogde gevolgen van een sociaal patroon
Latente functies De niet-onderkende en niet-beoogde gevolgen van een sociaal
patroon
Sociale disfunctie Sociaal patroon dat het functioneren van de samenleving kan
verstaan
Bijdragers aan het structureel functionalisme:
- Auguste Comte
- Emile Durkheim
- Herbet Spencer
Conflictbenadering
= Laat zien hoe ongelijkheid conflicten en verandering veroorzaakt. Zij richt zich op een
wijze waarop een sociaal patroon voor sommige mensen positieve en voor anderen
negatieve gevolgen heeft. Ze willen de samenleving niet alleen beter begrijpen, maar ook
bestaande ongelijkheid verminderen (Macroniveau)
Twee belangrijke vormen van conflictanalyse:
- Sekseconflictbenadering
Deze benadering richt zich op de ongelijkheid en de conflicten tussen mannen en
vrouwen en is nauw gerelateerd aan het feminisme dat naar sociale gelijkheid tussen
vrouwen en mannen streeft. Martinieau wordt als de eerste vrouwelijke socioloog
beschouwd
- Rasconflictbenadering
Richt zich op de ongelijkheid en conflicten tussen mensen met een verschillende radicale
en etnische achtergrond. Du Bios heeft bijgedragen aan het inzicht in het rassenprobleem
in de VS
Bijdragers aan de conflictbenadering:
- Karl Marx (Klassenstrijd)
Symbolisch interactionisme
= Onderzoekt hoe mensen in hun interacties in het dagelijks leven de werkelijkheid
creëren (Microniveau)
Oriëntatie op de samenleving
H1 Sociologie
= Onderzoeken, beschrijven en verklaren van de manier waarop mensen samenleven
(Auguste Comte introduceerde in 1838 de term sociologie)
Sociologisch perspectief = Laat zien hoeveel invloed de samenleving op het leven van
individuen heeft. Het hanteren van het sociologisch perspectief is zinvol:
1. Het speelt een belangrijke rol in het tot stand komen van wetten en
overheidsmaatregelen die ons leven beïnvloeden
2. Op individueel niveau bevordert het sociologisch perspectief onze persoonlijke groei en
bewustwording
3. Een studie van de sociologie is een uitstekende voorbereiding op de arbeidsmarkt
De sociologie heeft 4 positieve aspecten:
1. We kunnen nagaan wat wel en niet klopt aan het ‘alledaagse denken’
2. Geeft een beter inzicht in de mogelijkheden en de hindernissen die we in ons dagelijks
leven tegenkomen
3. Geeft de mogelijkheid om een actieve rol te spelen in de samenleving waarvan we deel
uitmaken
4. Helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door diversiteit
Sociale veranderingen hebben de ontwikkeling van de sociologie gestimuleerd:
- De industrialisering
Mensen die normaal werk in een kleine hechte groep verrichtten, werden opgenomen in
een groot leger van arbeidskrachten dat gecontroleerd werd door de eigenaren van
fabrieken. Dit kwam door de nieuwe energiebronnen, de grote machines.
- De explosieve groei van steden
Voor vele, kleine pachters die geen land meer hadden zat er niets anders op dan naar de
steden te trekken om naar werk (in een fabriek) te zoeken
- Nieuwe politieke ideeën
Begrippen als ‘vrijheid’ en ‘rechten van het individu’ kwamen. Locke stelde dat iedere
burger het recht op leven, vrijheid en eigen geluk na te streven heeft
Theologische fase (circa 1350) Mensen gingen ervan uit dat de samenleving Gods
wil tot uitdrukking bracht
Metafysische fase (15e eeuw) De samenleving werd als natuurlijk en niet als een
bovennatuurlijk verschijnsel beschouwd
Comte zorgde ervoor dat de wetenschappelijke benadering, die aanvankelijk voor het
analyseren van de fysieke wereld werd gevolgd, nu ook voor het bestuderen van de
samenleving gebruikt zou gaan worden. Deze benadering wordt positivisme genoemd
Positivisme = Inzicht verwerven op basis van wetenschappelijke onderzoek
C. Wright Mills illustreerde aan de hand van de crisis uit de jaren dertig dat perioden
waarin de samenleving veel verandering ondergaat of in een crisis verkeert, ons uit
evenwicht kunnen brengen en ons tot het aannemen van de sociologische visie bewegen
Anomie = Een situatie waarin een samenleving het individu weinig morele
richtlijnen te bieden heeft
,Moderniteit en sociologie
Moderniteit = Sociale gevolgen van de industrialisering, zoals het verdwijnen
van traditionele gemeenschappen, persoonlijke keuze
mogelijkheden, sociale diversiteit en toekomstgerichtheid
Modernisering = Het sociale veranderingsproces dat in gang is gezet door de
industrialisering
Peter Berger onderscheidde vier belangrijke kenmerken van modernisering:
1. Het verdwijnen van kleine, traditionele gemeenschappen
2. De uitbreiding van persoonlijke keuzemogelijkheden
3. Grotere sociale diversiteit
4. Oriëntatie op de toekomst en een groeiend bewustzijn
Volgens Durkheim werd de modernisering gekenmerkt door toenemende
arbeidsverdeling:
Een gespecialiseerde economische activiteit
Leden van een traditionele samenleving verrichten min of meer dezelfde
werkzaamheden, in een moderne samenleving hebben mensen zeer gespecialiseerde
rollen
Mechanische solidariteit
Leden van de samenleving zien elkaar als gelijken, verrichten dezelfde werkzaamheden
en horen bij elkaar
Organische solidariteit
Moderne samenlevingen worden niet door overeenkomsten maar door verschillen
bijeengehouden
Volgens Max Weber hield het begrip moderniteit in dat een traditioneel wereldbeeld
vervangen wordt door een meer rationele denkwijze. Het rationele denken heeft mensen
aan het twijfelen gebracht over vaststaande waarheden.
Volgens Karl Marx staat de moderne samenleving gelijk aan kapitalisme. Marx geloofde
dat sociale conflicten in kapitalistische samenlevingen uiteindelijk tot revolutionaire
veranderingen en maatschappelijke gelijkheid leiden
Volgens Tonnies houdt de traditionele gemeenschapszin in dat mensen, ondanks factoren
die mensen verdelen, toch een hechte eenheid vormen. Maar de moderniteit keert de
samenleving binnenstebuiten: ondanks factoren die hen verenigen, vormen mensen in
wezen geen eenheid
Mondiale visie
Mondiaal perspectief = Het bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats
die onze samenleving daarin inneemt. Een mondiaal
bewustzijn is een logisch verlengstuk van het sociologisch
perspectief
Hoge inkomenslanden = Landen met de hoogste algemene levensstandaard.
Gezamenlijk leveren deze landen de meeste goederen en
diensten en hun inwoners bezitten het merendeel van de
rijkdommen die de wereld te bieden heeft (ong. 50 landen)
Midden inkomenslanden = Landen met een levensstandaard, die we als we de wereld
in zijn geheel bekijken, gemiddeld kunnen noemen. In de
meeste midden inkomenslanden bestaat een grote sociale
ongelijkheid, sommige mensen zijn extreem rijk maar de
meeste leven onder slechte omstandigheden (ong. 80
landen)
, Lage inkomenslanden = Landen met een lagere levensstandaard, waarvan de
meeste inwoners arm zijn. Sommige mensen zijn extreem
rijk, maar de meeste leven onder vreselijke omstandigheden
leven en weinig mogelijkheden hebben om hun situaties te
verbeteren
H2 Sociologische theorieën en methoden
Theoretische benadering = Een fundamenteel beeld van de samenleving dat als
richtsnoer dient voor theorie en onderzoek
Structureel functionalisme
= Gaat na hoe sociale structuren het functioneren van de samenleving bevorderen
(Macroniveau)
Sociale structuur = Richt zich op relatief stabiele sociale gedragspatronen
Sociale functies = De gevolgen van een sociaal patroon voor het functioneren
van de totale samenleving
Merton heeft het inzicht in de sociale functies vergroot. Elke structuur kent waarschijnlijk
vele functies, waarvan sommige meer in het oog springen dan anderen
Manifeste functies De onderkende en beoogde gevolgen van een sociaal patroon
Latente functies De niet-onderkende en niet-beoogde gevolgen van een sociaal
patroon
Sociale disfunctie Sociaal patroon dat het functioneren van de samenleving kan
verstaan
Bijdragers aan het structureel functionalisme:
- Auguste Comte
- Emile Durkheim
- Herbet Spencer
Conflictbenadering
= Laat zien hoe ongelijkheid conflicten en verandering veroorzaakt. Zij richt zich op een
wijze waarop een sociaal patroon voor sommige mensen positieve en voor anderen
negatieve gevolgen heeft. Ze willen de samenleving niet alleen beter begrijpen, maar ook
bestaande ongelijkheid verminderen (Macroniveau)
Twee belangrijke vormen van conflictanalyse:
- Sekseconflictbenadering
Deze benadering richt zich op de ongelijkheid en de conflicten tussen mannen en
vrouwen en is nauw gerelateerd aan het feminisme dat naar sociale gelijkheid tussen
vrouwen en mannen streeft. Martinieau wordt als de eerste vrouwelijke socioloog
beschouwd
- Rasconflictbenadering
Richt zich op de ongelijkheid en conflicten tussen mensen met een verschillende radicale
en etnische achtergrond. Du Bios heeft bijgedragen aan het inzicht in het rassenprobleem
in de VS
Bijdragers aan de conflictbenadering:
- Karl Marx (Klassenstrijd)
Symbolisch interactionisme
= Onderzoekt hoe mensen in hun interacties in het dagelijks leven de werkelijkheid
creëren (Microniveau)
