Samenvatting Biologie - thema 5 - Ecologie

5.1 Ecologie op alle organisatieniveaus
Ecologie = de wetenschap waarbij de wisselwerking tussen organisme en hun omgeving wordt
bestudeerd

Ecologisch onderzoek vindt plaats op verschillende organisatieniveaus (van klein naar groot):
 Molecuul, vooral het environmental DNA (eDNA) speelt een belangrijke rol. Alle moleculen
samen vormen het genoom, ecogenomica is de wetenschap die met behulp van het genoom
bepaalt welke soorten er in een gebied voorkomen
 Cel
 Weefsel
 Organen
 Organismen/individuen, een levend wezen
 Populatie, groep organismen van dezelfde soort die een voortplantingsgemeenschap vormen
 Levensgemeenschap, alle organismen in een bepaald gebied
 Ecosysteem, levensgemeenschap met biotische factoren en abiotische factoren (meer, bos)
 Biosfeer/systeem aarde, alle ecosystemen samen

Biotische factoren = de organismen van een levensgemeenschap en de
invloed die ze op hun omgeving uitoefenen
Abiotische factoren = invloeden vanuit de levenloze omgeving

Op elk niveau waarop ze onderzoek doen hebben ecologen te maken met
emergente eigenschappen (eigenschappen die specifiek zijn voor dat niveau)

5.2 organismen
Het klimaat is een combinatie van abiotische factoren (temperatuur, wind, licht en water)
Macroklimaat = grote gebieden waar hetzelfde klimaat heerst
Microklimaat = binnen een macroklimaat kunnen door de abiotische factoren microklimaten
ontstaan

Bodem:
 Bestaat uit een mengsel van bodemdeeltjes die omgeven zijn door een dun
watervliesje
 De hoeveelheid humus, zuurgraad, de grondwaterstand en de concentratie
mineralen hebben invloed op de soortensamenstelling van een ecosysteem

Licht:
 Licht is nodig voor fotosynthese van planten
 Zon/schaduwplanten
 Daglengte heeft invloed op de voortplanting bij planten en dieren

Water:
 Planten zijn aangepast aan de beschikbare hoeveelheid water
 Planten in een vochtig gebied hebben veel huidmondjes, een dunne cuticula en kleine
wortels
 Planten in een droog gebied hebben weinig huidmondjes, een dikke cuticula en lange
wortels
 Voor waterdieren zijn het zuurstof en waterstofgehalte van belang


Temperatuur:

,  Chemische processen in organismen worden geregeld door enzymen die afhankelijk zijn van
temperatuur
o Lage temperatuur  kleine enzymactiviteit
o Hoge temperatuur  grote enzymactiviteit
o Te hoge temperatuur  enzymen gaan kapot
 Planten/dieren hebben een wisselende lichaamstemperatuur (poikilotherme dieren) leven
tussen de 0 en 45 graden
 Dieren met een constante lichaamstemperatuur (vogels/zoogdieren) kunnen ook
temperaturen onder de 0 graden verdragen (homoiotherme dieren)

Tolerantie:
 Het vermogen van organismen om schommelingen in een abiotische factor te verdragen
 Soorten hebben een eigen verspreidingsgebied (areaal), wanneer planten/dieren zich buiten
hun eigen gebied niet kunnen handhaven is er van tenminste 1 abiotische factor de
tolerantiegrens overschreden  beperkende factor




5.3 populaties
In een populatie kunnen de relaties tussen organismen gericht zijn op concurrentie of coöperatie
(samenwerking)

Concurrentie
 beschikbare voedsel, partners, beschikbare ruimte, beschikbare hoeveelheid licht
 Territorium afbakenen  een eigen gebied waaruit soortgenoten weren
 Niche  de rol van een bepaalde populatie in het geheel van relaties in een ecosysteem (vb:
zwaluw & vleermuis, de ene overdag actief ander ’s nachts)

Coöperatie (balts en paring)
 Het samenleven in groepen kan voordelen hebben voor de verdediging en het zoeken naar
voedsel
 Symbiose  langdurig samenleven van organismen van verschillende soorten
o Mutualisme  beide soorten hebben voordeel van de samenleving (bijen en bloem)
o Commensalisme  als één voordeel heeft en de ander neutraal (boomalgen)
o Parasitisme  de parasiet onttrekt voedsel aan de gastheer (luizen, vlooien)

Er zijn relaties tussen verschillende soorten (interspecifiek) en er zijn relaties tussen organismen van
dezelfde soort (intraspecifiek).