Samenvatting Biologie - thema 1 - Regeling

1.1 regeling en homeostase

Normwaarde  de normale waarde van lichaamsfactoren zoals temperatuur, zuurstofconcentratie
en osmotische waarde, de normwaarde worden steeds beïnvloed door de omgeving en activiteiten
 dynamisch evenwicht, dit gebeurd door regelkringen.

Homeostase  in stand houden van dynamisch evenwicht in het inwendig milieu van organismen
door middel van regelkringen (zelfregulatie op niveau van het organismen)

Negatieve terugkoppeling  een toename van het resultaat vormt een remming van het proces (het
ene daalt en het ander stijgt) (+ -)
Positieve terugkoppeling  een toename van het resultaat versterkt het proces (+ +)

1.2 hormonale regulatie
Communicatie tussen cellen is nodig voor homeostase, dit gebeurd via
signaalmoleculen/signaalstoffen

Een voorbeeld van signaalmoleculen zijn hormonen, deze worden afgegeven aan het bloed door
hormoonklieren (endocriene klieren), dit heet secretie.
Klieren met een afvoerbuis heten exocriene klieren (zweet/speekselklieren), dit heet excretie

De hormonen zijn alleen werkzaam in organen waarvan de cellen specifieke receptoren hebben
(doelwitorgaan). De mate waarin dit doelwitorgaan reageert wordt beïnvloed door de
hormoonconcentratie/hormoonspiegel en het aantal receptoren op de celmembranen.
Hormonen blijven lang in je lichaam en regelen geleidelijke processen zoals groei, ontwikkeling en
voortplanting

Sommige hormonen worden door de cellen van een doelwitorgaan opgenomen en bind zich aan een
receptoreiwit in het cytoplasma  dit vormt in het kernplasma een hormoon-receptorcomplex dat
bepaalde genen aan of uit kan zetten

Andere hormonen binden zich aan een receptoreiwit op het celmembraan. Aan de binnenkant van
de cel wordt dan de second messenger geactiveerd die een signaal doorgeeft om een reactie op gang
te brengen
Wanneer een signaal via meerdere schakels in de cel wordt doorgegeven spreek je van een
signaalcascade

Het hormoonstelsel (wordt aangestuurd door de hypothalamus door
neurohormonen te produceren en af te geven) bestaat uit een aantal
hormoonklieren:
 De hypofyse  produceert verschillende hormonen die de werking
van andere hormoonklieren beïnvloeden.
o Neurohormonen uit de hypothalamus (inhibiting
hormonen en releasing hormonen) beïnvloeden de
endocriene cellen in de hypofysevoorkwab
 Inhibiting hormonen (IH) – zorgen ervoor dat er geen hormonen worden
geproduceerd
 Releasing hormenen (RH) – zorgen ervoor dat er extra hormonen worden
geproduceerd
Hormonen die worden aangemaakt in de voorkwab;
 Groeihormoon
 prolactine (melkstimulatie)

,  thyreoïstimulerend hormoon (TSH) – reguleert de schilklier
 FSH en LH – reguleren processen in de ovaria en testes
 Adrenocorticotroop hormoon (ACTH) – stimuleert bijnierschors tot afgifte
van cortisol
o Hypofyseachterkwab geeft neuronhormonen af die worden geproduceerd door
neuronen (zenuwcellen) in de hypothalamus. Deze neuronhormonen zijn:
 Oxytocine – stimuleert weeën bij de geboorte, bevorder verzorgend gedrag
bij de moeder, zorgt na de bevalling voor samentrekken spierweefsel
 Antidiuretisch hormoon (ADH) – regelt resorptie in de nieren bij de vorming
van urine

 De schildklier  produceert thyroxine/schildklierhormoon, dit hormoon beïnvloedt de
stofwisseling door verbranding van glucose te stimuleren en de groei/ontwikkeling bij
kinderen
o TSH uit de hypofyse stimuleert de vorming van schildklierweefsel, de opname van
jodium door schildkliercellen en de productie van thyroxine
o Teveel thyroxine > verbranding in cellen te hoog (mager, rusteloos)
o Te weinig thyroxine > verbranding in cellen te laag (groei blijft achter)
 Spijsverteringsklieren  spijsverteringshormonen worden geproduceerd door endocriene
cellen in de alvleesklier en maag- en darmwand
 Eilandjes van Langerhans (in de alvleesklier) produceren:
o Insuline – zorgt ervoor dat glucose wordt omgezet in glycogeen waardoor de
glucoseconcentratie/bloedsuikerspiegel in het bloed wordt verlaagd
o Glucagon – stimuleert de omzetting van glycogeen in glucose wat zorgt voor de
verhoging van glucoseconcentratie/bloedsuikerspiegel in het bloed
 Nieren en bijnieren  de nieren produceren het hormoon EPO (erytropoëtine) als ze
onvoldoende zuurstof krijgen, hierdoor wordt de productie van rode bloedcellen in het rode
beenmerg gestimuleerd.
De bijnieren bestaande uit:
o Bijniermerg – produceert bij stress adrenaline (fight-flighthormoon)
o Bijnierschors – produceert cortisol (stresshormoon) onder invloed van ACTH >
beïnvloed glucosegehalte, remmende werking op ontstekingsreacties

1.3 het zenuwstelsel
Het zenuwstelsel op basis van anatomie (bouw & ligging):
 Centrale zenuwstelsel  de grote hersenen, de kleine hersenen, de hersenstam en het
ruggenmerg
 Perifere zenuwstelsel  zenuwen die alle delen van het lichaam verbinden met het centrale
zenuwstelsel

Het zenuwstelsel op basis van functie:
 Animale zenuwstelsel  regelt de bewuste reacties, houding en beweging van het lichaam
 Autonome/vegetatieve zenuwstelsel  regelt de werking van inwendige organen (alles wat
vanzelf gaat)

Prikkel = een invloed uit het milieu op een organisme (lichtstraal/geur)
 Onder invloed van prikkels ontstaan in zintuigcellen impulsen (elektrische signalen), deze
worden in de hersenen verwerkt en geven weer impulsen af die naar bijvoorbeeld je
speekselklieren/armspieren gaan