Architectuurgeschiedenis_final_samenvatting

Architectuur Geschiedenis
Karolingische Architectuur
Het erfgoed van Rome (4e – 8e Eeuw)
5e E n.C.: val vh West-Romeinse Rijk
- Val vd technische kennis vd constructies
- Bouwen: Kleinschaliger + Ambachtelijker + Primitiever
- Continuïteitsfactor: de Christelijke kerk
o Staatsgodsdienst sinds 4e E
o Belangrijkste bouwheer
o Bleef als enige grensoverschrijdende, goed georganiseerde structuur over
- Basistypes officiële architectuur christelijke kerk:
o Basilica
o Baptiserium Middenbeuk
o Masoleum Zijbeuk
o Martyrium
Lichtbeuk
Basilica Apsis
Narthex
- Functie
Atrium
o Plaats van bijeenkomst (vergaderzaal/rechtzaal)
- Opbouw Arcade
o Lange rechthoekige zaal opgedeeld in beuken door zuilenrijen (longitudinaal plan)
o Arcade (boog met zuilen)
o Halfronde apsis aan Oostzijde
o Lichtbeuk: vensterzone boven dak van de zijbeuken
o Eventuele voorhal (Narthex) en voorhof (Atrium)
Baptisterium
Dwerggalerij
- Functie
o Doopkerk
Spaarnis
- Opbouw
o Centraalbouw (centraalsymmetrisch plan) Apsis
 2 (haakse) symmetrieassen
o Overdekt met koepel Ambulatorium
o Nissen
 In muurdikte: spaarnissen
 Halfronde/rechthoekige uitstulpingen: apsissen
o Soms ambulatoria (omgangen)
- Oorsprong
o Mausolea (Grafkerk)
 Doopsel: symbolische dood vh oude, zondige leven  wederopstanding
 Achthoekig: 8= cijfer van verlossing van zonde en wedergeboorte (oneindigheid)

,Dubbele kathedralen/kathedraalgroepen
- 2 basilica’s (H. Stefaan + H. Maria) + Baptisterium (St. Jan-de-Doper)
o Basilica’s symboliseren oude en nieuwe testament
 Maria: Winterkerk (Advent – Pasen)
 Stefaan: Zomerkerk (Pasen – Advent)
o Baptisterium
 Dopen: Pasen, nieuwe bekeerlingen worden tot zomerkerk toegelaten
- Wissel van kerk tijdens eredienst
- Kleiner bidplaatsen (oratoria)
Martyrium (martelarenkerk)
- Functie: Graf ve martelaar + bewaarplaats relieken (aalmoezen Pelgrims)
- Opbouw: Centraalbouw
- Combinatie basilica – martyrium
o Graf heilige onder altaar op scheidingslijn tss apsis en dwarsbeuk (transept)
- Combinatie basilica – coemeterium (begraafplaats)
o Uitbreiding met Crypta (overwelfde ruimte), in Basilica in nabijheid koor (Pelgrims)

Tendensen van de karolingische architectuur (8e-9e Eeuw)
De Karolingische Renaissance
- Algemene heropbloei
o Politiek + economisch
o Literair + beeldende kunsten
 Grijpen terug naar het antieke verleden (vroegchristelijke architectuur van Rome)
- Christelijke Renaissance
o Christelijke motivatie, Constantijn als middelpunt
o Kenmerken
 Toenemende gerichtheid op Rome
 Het ideaal van de christelijke keizer: Constantijn
• Karel de Grote beschouwt zichzelf als rechtstreekse erfgenaam vd Romeinse keizers
• Architectuur heeft propagandafunctie
 Paus tegen keizer
• Wil en leidende rol in politiek + Eigenen figuur van Constantijn ook toe
o Paleis Constantijn door hem geschonken aan bisschop v Rome, geloven daarmee wereldlijke
macht gekregen te hebben. (vervalsing: schenking v Constantijn)
 Overleving vh enige volledig bekende architectuurtraktaat: Vitruvius
- Voorbeelden
o Abdijkerk van Fulda
 751, Sturmi leerling van H. Bonifatius (stichter)
 819, Baugulf
• Relieken H. Bonifatius (apostel vd Germanen)
 Opbouw
• Driebeukig + oostelijke en westelijke (martyrium) apsis
• transept met ver uitspringende transeptarmen opgedeeld door zuilenscherm
 verwijzing
• Sint-Pietersbasiliek in Rome
o Doorlopend transept met lange armen
o Altaar H. in westelijke apsis (SP is W georiënteerd)

, o Pfalz te Aken, 792 - 805
 Paleiscomplex Karel de Grote
 Opbouw
• Rechthoek (200m)
• Pfalzkapel met voorhof verbonden aan aula/troonzaal via portiek
 Verwijzing
• Paleis keizer Constantijn (4e E)
o Analoge schatten (Bronzen wolvin, Ruitersstandbeeld)
o Poortgebouw van Lorsch, 784 - 804
 Ingang atrium abdijkerk
 Opbouw
• Onderaan: 3 bogen op pijlers gescheiden door halfzuilen met klassieke
kapitelen
• Bovenaan: gecanneleerd pilasters + baksteen in ruitverband
 Verwijzing
• Romeinse triomfboog
o Overwinning Karel de Grote op de heidense volksstammen
o 3 bogen  triomfboog Constantijn (christelijke overwinnning)
 Overwinning met hulp van God (inscriptie: fout: Godheid)
De nieuwe basilica
- Westwerk
o Vroegchristelijk: afgesloten door eenvoudig muur
o 6e – 7e E: gebruik van torens (Syrische kerkarchitectuur)
o 8e – 9e E (Karolingisch): Zelfstandig, monumentaal torencomplex
 Keizerlijke context
• Tribune in Westwerk (thronus imperialis)
 Liturgische functie
• Overwelfde Ruimte benden (Cryptae) met altaren en relieken (zie Martyrium)
• Tribune vaak aan de Verlosser gewijd
- Koorpartijen met cryptae
o 8e -10e E
o Oostpartij wordt uitgebreid met cryptae (overwelfde ruimten)
 Verschil ende verdiepingen
• Koor met hoofdaltaar (bovenste niveau)
• Overwelfde krocht (beneden niveau)
 Ideaalplan: Crypta met ambulatorium errond onder het verhoogde koor (820)
 Later: toevoeging zijruimtes
• Straalkappelen (vierkant (cryptae) of rond (koor))
o Verwijzing naar Sint-Pietersbasiliek te Rome
o Functie
 Toenemend belang vd reliekenverering
• Opvang grote menigten Pelgrims, belangrijke bron inkomsten
• Niveauverschil zodat Pelgrims mis niet storen
 Liturgisch: messa privata (stil gelezen mis, zonder publiek)
• Herdenken overledenen wordt steeds belangrijker  meer altaren
o 9e E: tendens naar concentratie altaren id Oostpartij (voorbehouden vr Monniken)
o Begrafenis id kerk een kostbaar voorrecht
 Belangrijke bron inkomsten
• Professionele liturgie: het rondgaan id kerk

, - Karolingische kloosterkerk
o Samenvoegsel v onderling verbonden en hiërarchisch geordende ruimten
o Liturgische functies komen samen in 1 monumentaal ruimtecomplex
o Oostpartij en Westwerk zijn in evenwicht, verbonden door schip.
Karolingische centraalbouw
- Paltskapel te Aken
o Opbouw
 Centrale octagonale ruimte
 Zestienkantige ommegang op het gelijkvloers overwelfd met
kruis- of granaatgewelven
 Gelijkaardige tribune op 1e verdieping overwelfd met hellende
tongewelven
 Centrale ruimte overwelfd met een achthoekig kloostergewelf/koepel
 Zuilenschermen uit antiek marmer
 Rechthoekig koor
 Westwerk met monumentale nis en 2 traptorens
o Betekenis en bronnen
 Byzantijnse paleiskapel (veelhoekige centraalbouw + ambulatorium + tribunes + koepel)
 Functies
• Troon voor keizer tijdens eredienst
• Plaats voor geestelijken vh hof
• Plaats voor de reliekenschat vd keizer
 Gewijd aan de H. maagd en Christus, tribune aan de Verlosser
o ‘Kopieën’
 Gelijkend qua vorm + functie
• Paleiskapel vd graven van Vlaanderen in Brugge ( begin10e E) :Algemene opzet + wijding
• Paleiskapel prinsbisschop Notger van Luik (972-1008) :Afmeting + opzet + functie
 Gelijkend qua vorm en ruimte
• Ottmarsheim : Opgetrokken kloosterkerk met wijding aan Maria
• Collegiale kerk te Essen : gelijkend westkoor
 Zelfde functie + wijding
• Germigny-les-prés (806): Grieks kruis (vierkant opgedeeld in 9) keizerlijk vb.
o = ideale prototype paleiskapel
- Het Heilige graf
o = De Anastasis te Jeruzalem (340-350)
o !pelgrimsverslagen met tekeningen v belangrijke elementen!
o Opbouw
 Centraalbouw
 ronde centrale ruimte afgebakend m 8 pijlers per 2 od hoofdassen + 12 zuilen od diagonaalassen (drie per drie)
 Omgeven door (inwendig) ambulatorium en een 2e uitwendig ambulatorium aan de buitenkant
 Boven: tribune of galerij
 7e E: 3 apsissen op de hoofdas
o ‘Kopieën’
 Sankt Michael te Fulda (820-822) gewijd ah H. Graf + gelijkende opbouw
 Neuvy Saint-Sépulcre (1042): centrale ruimte + ambulatorium + 11 pijlers ( 8 + 3 )
• Heilig land is onbereikbaar
 Santo Stefano, Bologna (11e E): gewijd ah H. Graf + twaalfhoekig + 12 pijlers + ambulatorium + tribune
• Meerdere heilige plekken  symbolische pelgrimstocht
• Tempeliers ontfermen zich over pelgrims
 Tempelierskerken: altijd centraalbouw gewijd ah H. Graf