Samenvatting specifieke zorgbehoeften

H1: Seksualiteit en seksuele
gezondheid
Seksualiteit, intimiteit en seksuele gezondheid
Begripsomschrijving
Seksualiteit
= centraal aspect van menszijn doorheen het leven. Houdt in het geslacht, genderidentiteit en -rollen,
seksuele oriëntatie, erotiek, plezier, intimiteit en voorplanting. Het wordt ervaren en vormgegeven in
gedachten, fantasieën, verlangens, overtuigingen, attituden, waarden, gedrag, handelingen, rollen en
relaties. Hoewel het al deze dimensies kan inhouden, hoeven ze niet altijd allemaal ervaren of geuit te
worden.

Breed begrip
1) Persoonsgebonden kenmerken: geslacht, genderidentiteit, genderrollen en seksuele oriëntatie
2) Redenen om seksualiteit te ervaren
3) Gaat over gedachten, gevoelens en fantasieën
4) Brengt waarden, overtuigingen en attitudes met zich mee
5) Contexten die mee bepalen hoe je naar seksualiteit kijkt (cultuur, religie, politiek…)

Kenmerken seksualiteit
 Het is een complex gegeven
 Kent individuele en persoonlijke invulling
 Kent grote variatie en diversiteit
 Geenszins een absoluut verhaal
 Vertoont grote correlatie met:
o Algemeen welbevinden
o Kwaliteit van leven
o Psychische en fysieke gezondheid

Seksualiteit en intimiteit vaak samen:

 Kunnen complementair aan elkaar zijn en kunnen in elkaars verlengde liggen, doch ook
perfect los van elkaar bestaan
 Je moet je niet verbonden voelen met iemand om seksualiteit te beleven

Intimiteit
= gevoel van verbondenheid, een heel vertrouwd gevoel hebben met (iets of) iemand

Kan op verschillende manieren ervaren worden:

 Relationele intimiteit: wederkerigheid/afhankelijkheid
 Emotionele intimiteit: troost en emotionele ondersteuning

Lichamelijke intimiteit: lichamelijke aanrakingen
Betekenis voor zorgontvanger
 Enkel te ontdekken in relatie tot de persoon zelf
 Vanuit gepaste bescheidenheid en professioneel interesse in gesprek gaan
 Bewust zijn van eigen barrières, opvattingen, vooroordelen, houdingen en (mis)interpretaties
 Normaliseren en erkennen dat het niet om secundair luxeprobleem gaat
 Kent persoonlijke grenzen toe in omgaan met seksueel gedrag, worden gevormd vanuit
levensgeschiedenis en waarden en normen

1

,2

,Seksuele gezondheid
= vermogen zich seksueel aan te passen en een eigen regie te voeren, in licht van fysieke, emotionele
en sociale uitdagingen van het leven

Kenmerken seksuele gezondheid
 Geen absoluut en objectief gedefinieerde ‘staat van seksueel welbevinden’ noch ‘goede
gezonde seks’
 Dynamisch proces en doet appèl op flexibiliteit, veerkracht en eigen verantwoordelijkheid
 Vereist positieve en respectvolle benadering, alsook inbedding in context inbedding in context
waar seksuele rechten gerespecteerd, beschermd en waargemaakt worden

Het belang van positieve seksualiteit
Nog onvoldoende erkend als bron van lichamelijk en psychisch welzijn. Vaker gezien als secundair
luxeprobleem en niet als primair thema  eerder enge visie op seksueel welbevinden, voornamelijk
benaderd als afwezigheid van seksuele problemen

Positieve en helende seksualiteit  af van enge, normatieve en genderstereotype invulling van
seksualiteit, verschillende verwachtingen naar mannen en vrouwen

Normale of goede seksualiteit wordt bepaald door wat diegene die seksualiteit beleeft eraan ervaart,
en niet in eerste instantie door omstaanders of maatschappij

Seksuele rechten
De seksuele rechten
 Om seksuele gezondheid te bereiken en te handhaven moeten seksuele rechten van alle mensen
worden gerespecteerd, beschermd en waargemaakt

 Om mensen te beschermen tegen dwang, discriminatie en geweld op vlak van seksualiteit

 Hoogst haalbare standaard van seksuele gezondheid, inclusief toegang tot voorzieningen
 Toegang tot en verkrijgen van betrouwbare informatie over seksualiteit
 Seksuele en relationele vorming
 Respect voor lichamelijke integriteit
 Vrije partnerkeuze
 Keuzevrijheid om wel of niet seksueel actief te zijn
 Seksuele relaties met wederzijdse instemming
 Huwelijk of partnerschap met wederzijdse instemming
 Keuzevrijheid om wel of niet kinderen te krijgen en wanneer
 Nastreven van bevredigend, veilig en plezierig seksleven

Seks onder dwang
 Zonder toestemming of vrijwilligheid van 1 van de partijen

Seks met toestemming = toestemming van elke partij én vrijwillig !!!

Seks aanvaardbaar volgens wetgeving
Vanaf 16 jaar mag dit




3

, Beoordelingscriteria seksueel gedrag
Sensoa: werkt met organisaties in verschillende sectoren aan preventie van seksueel
grensoverschrijdend gedrag (SGG)  vlaggensysteem om seksueel gedrag objectief in te schatten en
gepast te reageren

 Groene vlag: aanvaardbaar seksueel gedrag
 Gele vlag: licht grensoverschrijdend seksueel gedrag
 Rode vlag: ernstig grensoverschrijdend seksueel gedrag
 Zwarte vlag: zwaar grensoverschrijdend seksueel gedrag

6 beoordelingscriteria seksueel aanvaardbaar gedrag
1) Toestemming
2) Vrijwilligheid
3) Gelijkwaardigheid
4) Leeftijd of ontwikkeling
5) Context en zelfrespect

Seksuele ontwikkeling en levensloop
Seksuele ontwikkeling en het levensloopperspectief
 Vanuit een contextueel levensloopperspectief kent seksuele levensloop 6 uitgangspunten

De ontwikkeling is levenslang
De ontwikkeling is van de geboorte tot de dood aanwezig

 Voor de geboorte: vermogen om te genieten van seksueel contact is aanwezig
 Kindertijd: ontwikkelen genderidentiteit, seksuele responsiviteit en vermogen om intieme
relaties aan te gaan
 Adolescentie: ontwikkeling in omgaan met seksualiteit en relaties komt in stroomversnelling
 Volwassenheid: nieuwe partnerrelaties, zwangerschap en krijgen van kinderen, hebben
invloed op manier waarop seksualiteit ervaren wordt en hoe ermee om te gaan
 Ouderen: ontwikkelingsproces gaat door bv. door wegvallen noodzaak anticonceptie, meer
ruimte om eigen tijd in te delen, hormonale veranderingen, ziekte, medicijnengebruik of
verlies van partner

De ontwikkeling is contextgebonden
Context bevat alle factoren die van invloed kunnen zijn op ontwikkeling: biologische aanleg,
individuele psychologische kenmerken en sociale, historische en culturele context

Context in 3 categorieën verdelen
1) Niet normatieve invloeden  belangrijke gebeurtenissen die niet iedereen overkomen (bv.
ernstige ziekte of bekering tot ander geloof)
2) Normatieve leeftijdsgebonden invloeden  lichamelijke veranderingen aan begin van
puberteit en typische gebeurtenissen tijdens volwassenheid (bv. trouwen, kinderen krijgen)
3) Normatieve geschiedenisgebonden invloeden  belangrijkste historische veranderingen die
hele cohorten tegelijkertijd treffen, zoals oorlogen, economische crises of epidemieën




4