2021-2022
Samenvatting
sociaal recht
Sociaal recht in essentie
,DEEL 1: Inleiding
HOOFDSTUK 1: WAT IS ‘SOCIALE WETGEVING’
EIGENLIJK?
De sociale wetgeving vertrekt van het beginsel dat in de verhouding tussen
werkgever en werknemer, de werknemer de zwakste partij is. De werknemer
heeft als enige bron van inkomen zijn loon of wedde, die hij door zijn arbeid
verdient. Hierdoor is de werknemer afhankelijk van de werkgever.
De sociale wetgeving wil de werknemer beschermen tegen de willekeur van het
mogelijk misbruik van de werkgever. Daarom spreekt men dan ook van
‘beschermingswetten’.
Tot de ‘beschermingswetten’ rekenen wij bv:
De Loonsbeschermingswet;
De wet op het arbeidsreglement;
De wet op de arbeidsovereenkomsten;
De Arbeidswet (kinderarbeid, moederschapsbescherming, arbeidstijd en
rusttijden, …).
Naast de bescherming van de werknemer zijn er een reeks wetten tot stand
gekomen die de werknemer waarborgen willen geven om een menswaardig
bestaan te verzekeren als hij zijn inkomen verliest omdat hij om een of andere
reden niet kan werken, of als hij een onvoldoende inkomen heeft om bepaalde
kosten te dragen.
Men spreekt in dit geval over ‘socialeverzekeringswetten’, bv:
De wet op de arbeidsongevallen;
De Algemene Kinderbijslagwet;
De wet inzake ziekte- e invaliditeitsverzekering;
De werkloosheidsreglementering;
De pensioenwet enz.
De sociale wetgeving omvat het arbeidsrecht en het socialezekerheidsrecht. Ook
de wetgeving inzake diverse minimumvoorzieningen (gewaarborgd inkomen voor
mindervaliden, leefloon, enz.) behoort tot de sociale wetgeving.
Het arbeidsrecht is het geheel van rechtsregels (= wetten, koninklijke
besluiten, collectieve arbeidsovereenkomsten enz.) dat de verhoudingen regelt
tussen werkgevers en werknemers, zowel individueel als collectief.
De sociale zekerheid is het geheel van sociale voorzieningen dat erop gericht is
aan degenen die tijdelijk of definitief niet meer kunnen of mogen werken, een
vervangingsinkomen te verschaffen, waardoor ze een behoorlijke
levensstandaard kunnen behouden, of tegemoet te komen in bijkomende
onkosten aan degenen van wie het beroepsinkomen onvoldoende is om deze te
dragen. Het socialezekerheidsrecht is dan het geheel van rechtsregels tot
organisatie en uitvoering van de sociale zekerheid.
Naast de eigenlijke wetgeving (wetten en koninklijke besluiten) zijn er tal van
(collectieve) overeenkomsten, die al dan niet wettelijk bekrachtigd worden,
waarmee men rekening moet houden in de verhouding tussen werknemers en
werkgevers. Al deze overeenkomsten vullen het op zich al rijke arsenaal van
1
,wettelijke bepalingen nog eens aan. Van een overzichtelijk en gecoördineerd
geheel is er dan ook vandaag geen sprake.
SOCIALE WETGEVING =
1. Individuele relaties tussen werkgever en werknemer
- Algemene regels over de diverse soorten arbeidsovereenkomsten
- Het sluiten van de arbeidsovereenkomst
- De uitvoering van de arbeidsovereenkomst en de mogelijke schorsing
ervan
- Het beëindigen van de overeenkomst
2. Collectieve relaties tussen werkgevers en werknemers
- Vakorganisaties en vakbondsafvaardiging
- Bedrijfsorganisatie en sociale verkiezingen
- Collectieve arbeidsovereenkomsten
- Collectieve geschillen
3. Beschermingsmaatregelen voor werknemers
- Het arbeidsreglement
- Loonregeling en loonbescherming
- Arbeidstijden, feestdagen, jaarlijkse vakantie
- Veiligheid, gezondheid en welzijn van werknemers
- Sociale promotie, educatief verlof enz.
- Sluiting van ondernemingen
4. Arbeidsvoorziening
- Arbeidsbemiddeling
- Beroepsopleiding
- Tewerkstellingsmaatregelen
5. Sociale zekerheid
- Gezinsbijslagen
- Ziekteverzekering
- Werkloosheidsverzekering
- Pensioenen
- Arbeidsongevallen en beroepsziekten
- Bestaanszekerheid
6. Minimumvoorzieningen
- Diverse tegemoetkomingen voor mindervaliden
- Leefloon
- Diverse gewaarborgde minimumregelingen (kinderbijslagen, bejaarden, …)
- OCMW-dienstverlening
7. Geschillen van sociaal recht
2
, - Sociaal procesrecht
- Bijzondere procedures voor beschermde werknemers
HOOFDSTUK 2: BRONNEN VAN SOCIALE WETGEVING
1 INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN
Internationale rechtsbronnen zijn de verdragen die België met andere landen
sluit. Indien dit verdragen zijn tussen België en één ander land, noemt men dit
bilaterale verdragen. Indien méér dan twee landen een verdrag sluiten, noemt
men dit een multilateraal verdrag.
1.1 BILATERALE VERDRAGEN
Voor het sociaal recht zijn vooreerst heel wat bilaterale verdragen van belang
tussen België en andere landen, waarbij onder meer de regels worden
vastgesteld die van toepassing zijn op de burgers afkomstig uit dat andere land
of omgekeerd op de Belgen die naar het buitenland vertrekken.
1.2 MULTILATERALE VERDRAGEN EN INSTELLINGEN
Meer dan twee landen sluiten een verdrag.
1.2.1 DE INTERNATIONALE ARBEIDSORGANISATIE (IAO)
Het vredesverdrag van Versailles, dat na de Eerste Wereldoorlog werd gesloten,
voorziet in zijn deel XXXI in de oprichting van de Internationale
Arbeidsorganisatie, een instelling die nog steeds een belangrijkste rol speelt in de
ontwikkeling van het sociaal recht over heel de wereld.
De IAO bestaat in feite uit een algemene vergadering (de Internationale
Arbeidsconferentie), een beheerraad en een vast secretariaat (het Internationaal
Arbeidsbureau) en huldigt het principe van de drieledigheid: regeringen,
werkgevers en werknemers zijn erin vertegenwoordigd.
De IAO stelt in het bijzonder twee soorten normen op: conventies en
aanbevelingen. Het uitvaardigen van een conventie loopt meestal over vijf fasen:
de studie, de raadpleging van de regeringen, de bespreking tijdens de
conferentie een nieuwe raadpleging van de regeringen en de uiteindelijke
beslissing.
In België worden de conventies van de IAO normaal geratificeerd door de
regering en vervolgens eventueel goedgekeurd door de wetgevende macht. De
principes van de conventies worden dan opgenomen in de reglementaire teksten,
als ze dat al niet zijn alvorens de conventies worden aangenomen. De conventies
en aanbevelingen van de IAO hebben een zekere internationale harmonisatie van
het arbeidsrecht tot gevolg, omdat elk land dat een conventie goedkeurt, de
minimumnormen ervan moet eerbiedigen.
Zie voorbeelden conventies p.10
3
Samenvatting
sociaal recht
Sociaal recht in essentie
,DEEL 1: Inleiding
HOOFDSTUK 1: WAT IS ‘SOCIALE WETGEVING’
EIGENLIJK?
De sociale wetgeving vertrekt van het beginsel dat in de verhouding tussen
werkgever en werknemer, de werknemer de zwakste partij is. De werknemer
heeft als enige bron van inkomen zijn loon of wedde, die hij door zijn arbeid
verdient. Hierdoor is de werknemer afhankelijk van de werkgever.
De sociale wetgeving wil de werknemer beschermen tegen de willekeur van het
mogelijk misbruik van de werkgever. Daarom spreekt men dan ook van
‘beschermingswetten’.
Tot de ‘beschermingswetten’ rekenen wij bv:
De Loonsbeschermingswet;
De wet op het arbeidsreglement;
De wet op de arbeidsovereenkomsten;
De Arbeidswet (kinderarbeid, moederschapsbescherming, arbeidstijd en
rusttijden, …).
Naast de bescherming van de werknemer zijn er een reeks wetten tot stand
gekomen die de werknemer waarborgen willen geven om een menswaardig
bestaan te verzekeren als hij zijn inkomen verliest omdat hij om een of andere
reden niet kan werken, of als hij een onvoldoende inkomen heeft om bepaalde
kosten te dragen.
Men spreekt in dit geval over ‘socialeverzekeringswetten’, bv:
De wet op de arbeidsongevallen;
De Algemene Kinderbijslagwet;
De wet inzake ziekte- e invaliditeitsverzekering;
De werkloosheidsreglementering;
De pensioenwet enz.
De sociale wetgeving omvat het arbeidsrecht en het socialezekerheidsrecht. Ook
de wetgeving inzake diverse minimumvoorzieningen (gewaarborgd inkomen voor
mindervaliden, leefloon, enz.) behoort tot de sociale wetgeving.
Het arbeidsrecht is het geheel van rechtsregels (= wetten, koninklijke
besluiten, collectieve arbeidsovereenkomsten enz.) dat de verhoudingen regelt
tussen werkgevers en werknemers, zowel individueel als collectief.
De sociale zekerheid is het geheel van sociale voorzieningen dat erop gericht is
aan degenen die tijdelijk of definitief niet meer kunnen of mogen werken, een
vervangingsinkomen te verschaffen, waardoor ze een behoorlijke
levensstandaard kunnen behouden, of tegemoet te komen in bijkomende
onkosten aan degenen van wie het beroepsinkomen onvoldoende is om deze te
dragen. Het socialezekerheidsrecht is dan het geheel van rechtsregels tot
organisatie en uitvoering van de sociale zekerheid.
Naast de eigenlijke wetgeving (wetten en koninklijke besluiten) zijn er tal van
(collectieve) overeenkomsten, die al dan niet wettelijk bekrachtigd worden,
waarmee men rekening moet houden in de verhouding tussen werknemers en
werkgevers. Al deze overeenkomsten vullen het op zich al rijke arsenaal van
1
,wettelijke bepalingen nog eens aan. Van een overzichtelijk en gecoördineerd
geheel is er dan ook vandaag geen sprake.
SOCIALE WETGEVING =
1. Individuele relaties tussen werkgever en werknemer
- Algemene regels over de diverse soorten arbeidsovereenkomsten
- Het sluiten van de arbeidsovereenkomst
- De uitvoering van de arbeidsovereenkomst en de mogelijke schorsing
ervan
- Het beëindigen van de overeenkomst
2. Collectieve relaties tussen werkgevers en werknemers
- Vakorganisaties en vakbondsafvaardiging
- Bedrijfsorganisatie en sociale verkiezingen
- Collectieve arbeidsovereenkomsten
- Collectieve geschillen
3. Beschermingsmaatregelen voor werknemers
- Het arbeidsreglement
- Loonregeling en loonbescherming
- Arbeidstijden, feestdagen, jaarlijkse vakantie
- Veiligheid, gezondheid en welzijn van werknemers
- Sociale promotie, educatief verlof enz.
- Sluiting van ondernemingen
4. Arbeidsvoorziening
- Arbeidsbemiddeling
- Beroepsopleiding
- Tewerkstellingsmaatregelen
5. Sociale zekerheid
- Gezinsbijslagen
- Ziekteverzekering
- Werkloosheidsverzekering
- Pensioenen
- Arbeidsongevallen en beroepsziekten
- Bestaanszekerheid
6. Minimumvoorzieningen
- Diverse tegemoetkomingen voor mindervaliden
- Leefloon
- Diverse gewaarborgde minimumregelingen (kinderbijslagen, bejaarden, …)
- OCMW-dienstverlening
7. Geschillen van sociaal recht
2
, - Sociaal procesrecht
- Bijzondere procedures voor beschermde werknemers
HOOFDSTUK 2: BRONNEN VAN SOCIALE WETGEVING
1 INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN
Internationale rechtsbronnen zijn de verdragen die België met andere landen
sluit. Indien dit verdragen zijn tussen België en één ander land, noemt men dit
bilaterale verdragen. Indien méér dan twee landen een verdrag sluiten, noemt
men dit een multilateraal verdrag.
1.1 BILATERALE VERDRAGEN
Voor het sociaal recht zijn vooreerst heel wat bilaterale verdragen van belang
tussen België en andere landen, waarbij onder meer de regels worden
vastgesteld die van toepassing zijn op de burgers afkomstig uit dat andere land
of omgekeerd op de Belgen die naar het buitenland vertrekken.
1.2 MULTILATERALE VERDRAGEN EN INSTELLINGEN
Meer dan twee landen sluiten een verdrag.
1.2.1 DE INTERNATIONALE ARBEIDSORGANISATIE (IAO)
Het vredesverdrag van Versailles, dat na de Eerste Wereldoorlog werd gesloten,
voorziet in zijn deel XXXI in de oprichting van de Internationale
Arbeidsorganisatie, een instelling die nog steeds een belangrijkste rol speelt in de
ontwikkeling van het sociaal recht over heel de wereld.
De IAO bestaat in feite uit een algemene vergadering (de Internationale
Arbeidsconferentie), een beheerraad en een vast secretariaat (het Internationaal
Arbeidsbureau) en huldigt het principe van de drieledigheid: regeringen,
werkgevers en werknemers zijn erin vertegenwoordigd.
De IAO stelt in het bijzonder twee soorten normen op: conventies en
aanbevelingen. Het uitvaardigen van een conventie loopt meestal over vijf fasen:
de studie, de raadpleging van de regeringen, de bespreking tijdens de
conferentie een nieuwe raadpleging van de regeringen en de uiteindelijke
beslissing.
In België worden de conventies van de IAO normaal geratificeerd door de
regering en vervolgens eventueel goedgekeurd door de wetgevende macht. De
principes van de conventies worden dan opgenomen in de reglementaire teksten,
als ze dat al niet zijn alvorens de conventies worden aangenomen. De conventies
en aanbevelingen van de IAO hebben een zekere internationale harmonisatie van
het arbeidsrecht tot gevolg, omdat elk land dat een conventie goedkeurt, de
minimumnormen ervan moet eerbiedigen.
Zie voorbeelden conventies p.10
3
