Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
Inhoud
Deel 1: Inleiding tot het recht
1 Inleiding ........................................................................................................................ 4
1.1 Wat is recht ............................................................................................................ 4
1.2 Kenmerken ............................................................................................................ 4
1.2.1 Geheel van regels, regelingen en instellingen ............................................ 4
1.2.2 Ordenen van de samenleving ..................................................................... 5
1.2.3 Binding tussen gezag en recht ..................................................................... 5
1.2.4 Dwingend karakter ........................................................................................ 5
1.3 Andere politieke stromingen ................................................................................ 6
2 Indeling ......................................................................................................................... 7
2.1 Privaat- publiek recht ........................................................................................... 7
2.2 Nationaal – internationaal ................................................................................... 7
2.3 Verschillende rechtstakken .................................................................................. 7
3 De bronnen .................................................................................................................10
3.1 Indeling .................................................................................................................10
3.2 Verdrag.................................................................................................................10
3.3 Wetgeving ............................................................................................................11
3.3.1 De grondwet .................................................................................................11
3.3.2 Wet/decreet/ordonnantie ...........................................................................11
1. De wetgevende macht ..........................................................................................12
2. De uitvoerende macht ...........................................................................................12
3. De rechterlijke macht..............................................................................................12
1.1.1 Koninklijk besluit en Ministerieel besluit ........................................................13
= uitvoeringsbesluiten .................................................................................................13
1.1.2 Provinciaal en Gemeentelijk regelement ...................................................13
1.2 De gewoonte .......................................................................................................13
1.3 De rechtspraak ....................................................................................................13
1.4 De rechtsleer ........................................................................................................13
1.5 Algemene rechtsbeginselen...............................................................................13
Deel 2: Instellingen
1 De internationale instellingen ....................................................................................14
1.1 De Verenigde Naties ...........................................................................................14
1.2 De Raad van Europa ..........................................................................................17
__________________________________________________________________________________
1
,Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
1.3 De Europese Unie ................................................................................................17
2 De nationale instellingen: algemeen ........................................................................18
2.1 De Belgische staatsstructuur ...............................................................................18
2.1.1 De grondwet .................................................................................................18
2.1.2 Kenmerken ....................................................................................................18
3 soorten staatsvormen: ................................................................................................19
4 De nationale instellingen: federaal parlement en regering ....................................20
4.1 Wetgevende macht = Federaal parlement ......................................................20
4.1.1 Samenstelling ................................................................................................20
4.1.2 Bevoegdheid wetgevende macht .............................................................21
4.1.3 Statuut parlementsleden..............................................................................22
4.2 Uitvoerende macht = federale regering............................................................22
4.2.1 Samenstelling ................................................................................................23
4.2.2 Bevoegdheden federale regering ..............................................................24
4.2.3 Statuut van de uitvoerende macht ............................................................24
5 De nationale instellingen: rechterlijke instellingen....................................................25
6 De nationale instellingen: gemeenschappen en gewesten (moeilijk) ..................25
6.1 Federale staat ......................................................................................................25
6.1.1 Structuur en bevoegdheden .......................................................................25
6.1.2 organen .........................................................................................................27
7 De nationale instellingen: lokale besturen ................................................................28
7.1 Provincies ..............................................................................................................28
7.1.1 Organen ........................................................................................................28
7.2 Gemeenten ..........................................................................................................29
7.2.1 Organen ........................................................................................................29
7.3 OCMW ..................................................................................................................30
7.3.1 Organen ........................................................................................................30
Deel 3: mensenrechten
1 Ontstaan ......................................................................................................................32
2 Mensenrechten in grote lijnen ...................................................................................32
2.1 Gelijkheid en non-discriminatie ..........................................................................32
2.1.1 Gelijkheidsbeginsel .......................................................................................32
2.1.2 Discriminatie ..................................................................................................32
2.2 Rechten ter bescherming van de fysieke persoon ...........................................33
2.2.1 Recht op leven..............................................................................................33
__________________________________________________________________________________
2
,Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
2.2.2 Verbod op foltering, onmenselijke en vernederende behandelingen ....33
2.2.3 De vrijheid van de persoon ..........................................................................33
2.3 Bescherming van de psychische persoon .........................................................33
2.3.1 Vrijheid van meningsuiting ...........................................................................33
2.3.2 Vrijheid van godsdienst ................................................................................34
2.3.3 Recht op privacy ..........................................................................................34
2.3.4 Vrijheid van vergadering..............................................................................34
2.3.5 Vrijheid van vereniging.................................................................................34
2.4 Overige mensenrechten .....................................................................................34
2.4.1 Sociaaleconomische rechten .....................................................................34
2.4.2 Recht op eigendom .....................................................................................35
2.4.3 Inspraakrechten ............................................................................................35
2.4.4 De rechten van het kind ..............................................................................35
__________________________________________________________________________________
3
, Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
Deel 1: inleiding tot het recht
1 Inleiding
1.1 Wat is recht
• Geheel der regels: tussen de mensen en het apparaat dat deze regels maakt
• Op een bepaald tijdstip
• In een bepaalde gemeenschap
• Op haar gezag vastgesteld
Recht ≠ moraal
• Moraal is gericht op de geestelijke vervolmaking van de mens als
individu
• Niet afdwingbaar
• Juridische regels kunnen soms moreel zijn
Recht ≠ godsdienstige regels
• Godsdienstige regels zijn regels die van een soort opperwezen
komen en de relatie tussen God en de mensen moeten regelen
• Worden soms als wet ingesteld, vb de sharia
1.2 Kenmerken
1.2.1 Geheel van regels, regelingen en instellingen
1.2.1.1 Regels
• Gebodsbepalingen = je moet
Vb.: Aangifte geboorte, kiesplicht
• Verbodsbepalingen = mag niet
Vb.: bigamie, strafrecht
• Verlofbepalingen = je mag kiezen
Vb.: huwelijksrecht
• Louter technische regels = uniformiteit
Vb.: akten burgerlijke stand, info op identiteitskaart
1.2.1.2 Regelingen en instellingen
Regelingen die geen regels of normen zijn (individuele beslissingen)
Vb.: benoemingen, rechtspraak, staatsstructuur, gerechtelijke organisatie,...
__________________________________________________________________________________
4
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
Inhoud
Deel 1: Inleiding tot het recht
1 Inleiding ........................................................................................................................ 4
1.1 Wat is recht ............................................................................................................ 4
1.2 Kenmerken ............................................................................................................ 4
1.2.1 Geheel van regels, regelingen en instellingen ............................................ 4
1.2.2 Ordenen van de samenleving ..................................................................... 5
1.2.3 Binding tussen gezag en recht ..................................................................... 5
1.2.4 Dwingend karakter ........................................................................................ 5
1.3 Andere politieke stromingen ................................................................................ 6
2 Indeling ......................................................................................................................... 7
2.1 Privaat- publiek recht ........................................................................................... 7
2.2 Nationaal – internationaal ................................................................................... 7
2.3 Verschillende rechtstakken .................................................................................. 7
3 De bronnen .................................................................................................................10
3.1 Indeling .................................................................................................................10
3.2 Verdrag.................................................................................................................10
3.3 Wetgeving ............................................................................................................11
3.3.1 De grondwet .................................................................................................11
3.3.2 Wet/decreet/ordonnantie ...........................................................................11
1. De wetgevende macht ..........................................................................................12
2. De uitvoerende macht ...........................................................................................12
3. De rechterlijke macht..............................................................................................12
1.1.1 Koninklijk besluit en Ministerieel besluit ........................................................13
= uitvoeringsbesluiten .................................................................................................13
1.1.2 Provinciaal en Gemeentelijk regelement ...................................................13
1.2 De gewoonte .......................................................................................................13
1.3 De rechtspraak ....................................................................................................13
1.4 De rechtsleer ........................................................................................................13
1.5 Algemene rechtsbeginselen...............................................................................13
Deel 2: Instellingen
1 De internationale instellingen ....................................................................................14
1.1 De Verenigde Naties ...........................................................................................14
1.2 De Raad van Europa ..........................................................................................17
__________________________________________________________________________________
1
,Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
1.3 De Europese Unie ................................................................................................17
2 De nationale instellingen: algemeen ........................................................................18
2.1 De Belgische staatsstructuur ...............................................................................18
2.1.1 De grondwet .................................................................................................18
2.1.2 Kenmerken ....................................................................................................18
3 soorten staatsvormen: ................................................................................................19
4 De nationale instellingen: federaal parlement en regering ....................................20
4.1 Wetgevende macht = Federaal parlement ......................................................20
4.1.1 Samenstelling ................................................................................................20
4.1.2 Bevoegdheid wetgevende macht .............................................................21
4.1.3 Statuut parlementsleden..............................................................................22
4.2 Uitvoerende macht = federale regering............................................................22
4.2.1 Samenstelling ................................................................................................23
4.2.2 Bevoegdheden federale regering ..............................................................24
4.2.3 Statuut van de uitvoerende macht ............................................................24
5 De nationale instellingen: rechterlijke instellingen....................................................25
6 De nationale instellingen: gemeenschappen en gewesten (moeilijk) ..................25
6.1 Federale staat ......................................................................................................25
6.1.1 Structuur en bevoegdheden .......................................................................25
6.1.2 organen .........................................................................................................27
7 De nationale instellingen: lokale besturen ................................................................28
7.1 Provincies ..............................................................................................................28
7.1.1 Organen ........................................................................................................28
7.2 Gemeenten ..........................................................................................................29
7.2.1 Organen ........................................................................................................29
7.3 OCMW ..................................................................................................................30
7.3.1 Organen ........................................................................................................30
Deel 3: mensenrechten
1 Ontstaan ......................................................................................................................32
2 Mensenrechten in grote lijnen ...................................................................................32
2.1 Gelijkheid en non-discriminatie ..........................................................................32
2.1.1 Gelijkheidsbeginsel .......................................................................................32
2.1.2 Discriminatie ..................................................................................................32
2.2 Rechten ter bescherming van de fysieke persoon ...........................................33
2.2.1 Recht op leven..............................................................................................33
__________________________________________________________________________________
2
,Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
2.2.2 Verbod op foltering, onmenselijke en vernederende behandelingen ....33
2.2.3 De vrijheid van de persoon ..........................................................................33
2.3 Bescherming van de psychische persoon .........................................................33
2.3.1 Vrijheid van meningsuiting ...........................................................................33
2.3.2 Vrijheid van godsdienst ................................................................................34
2.3.3 Recht op privacy ..........................................................................................34
2.3.4 Vrijheid van vergadering..............................................................................34
2.3.5 Vrijheid van vereniging.................................................................................34
2.4 Overige mensenrechten .....................................................................................34
2.4.1 Sociaaleconomische rechten .....................................................................34
2.4.2 Recht op eigendom .....................................................................................35
2.4.3 Inspraakrechten ............................................................................................35
2.4.4 De rechten van het kind ..............................................................................35
__________________________________________________________________________________
3
, Publiek Recht HOGent: Modeltraject 1, semester 1 Sociaal Werk
Veerle Van den Bogaerd
__________________________________________________________________________________
Deel 1: inleiding tot het recht
1 Inleiding
1.1 Wat is recht
• Geheel der regels: tussen de mensen en het apparaat dat deze regels maakt
• Op een bepaald tijdstip
• In een bepaalde gemeenschap
• Op haar gezag vastgesteld
Recht ≠ moraal
• Moraal is gericht op de geestelijke vervolmaking van de mens als
individu
• Niet afdwingbaar
• Juridische regels kunnen soms moreel zijn
Recht ≠ godsdienstige regels
• Godsdienstige regels zijn regels die van een soort opperwezen
komen en de relatie tussen God en de mensen moeten regelen
• Worden soms als wet ingesteld, vb de sharia
1.2 Kenmerken
1.2.1 Geheel van regels, regelingen en instellingen
1.2.1.1 Regels
• Gebodsbepalingen = je moet
Vb.: Aangifte geboorte, kiesplicht
• Verbodsbepalingen = mag niet
Vb.: bigamie, strafrecht
• Verlofbepalingen = je mag kiezen
Vb.: huwelijksrecht
• Louter technische regels = uniformiteit
Vb.: akten burgerlijke stand, info op identiteitskaart
1.2.1.2 Regelingen en instellingen
Regelingen die geen regels of normen zijn (individuele beslissingen)
Vb.: benoemingen, rechtspraak, staatsstructuur, gerechtelijke organisatie,...
__________________________________________________________________________________
4
