INHOUD
DEEL 1: INLEIDING IN DE PSYCHOMOTORIEK .........................................................................................................7
HOOFDSTUK 1: HET BEGRIP PSYCHOMOTORIEK .................................................................................................................7
1. DEFINITIE PSYCHOMOTORIEK ............................................................................................................................................. 7
1.1. Voorbeeld: oefenen met een ballon ....................................................................................................................... 7
2. UITGANGSPUNTEN PSYCHOMOTORIEK ................................................................................................................................. 8
2.1. Eenheid geest – lichaam .......................................................................................................................................... 8
2.2. Eenheid geest – lichaam – omgeving ...................................................................................................................... 8
2.3. Leer van het menselijk bewegen ............................................................................................................................. 9
3. THEMATISCHE GEBIEDEN ................................................................................................................................................... 9
4. LEEFTIJDSGROEPEN ........................................................................................................................................................ 10
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 10
HOOFDSTUK 2: THEORETISCHE PERSPECTIEVEN ............................................................................................................... 11
1. INLEIDING .................................................................................................................................................................... 11
1.1. Psychodynamisch perspectief ............................................................................................................................... 11
1.2. Behaviorischtisch perspectief ................................................................................................................................ 13
1.3. Cognitief perspectief ............................................................................................................................................. 14
1.4. Systemisch perspectief .......................................................................................................................................... 15
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 15
DEEL 2: HET BEGIN VAN HET LEVEN ..................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3: DE PASGEBORENE ................................................................................................................................ 16
1. REFLEXEN ..................................................................................................................................................................... 16
2. FYSIEKE VAARDIGHEDEN ................................................................................................................................................. 16
2.1. Zintuigen ................................................................................................................................................................ 16
3. LEERVERMOGEN ............................................................................................................................................................ 17
4. SOCIALE VAARDIGHEDEN ................................................................................................................................................. 17
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 17
HOOFDSTUK 4: DE FYSIEKE ONTWIKKELING IN DE BABYTIJD ................................................................................................ 18
1. GROEI EN ONTWIKKELING ................................................................................................................................................ 18
1.1. Fysieke groei .......................................................................................................................................................... 18
1.2. Ontwikkeling .......................................................................................................................................................... 19
2. REFLEXEN: ONZE AANGEBOREN FYSIEKE VAARDIGHEDEN ....................................................................................................... 21
3. MOTORISCHE ONTWIKKELING: FYSIEKE MIJLPALEN ............................................................................................................... 22
4. DYNAMISCHE SYSTEEMTHEORIE: HOE DE MOTORISCHE ONTWIKKELING WORDT GECOÖRDINEERD ................................................ 22
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 22
HOOFDSTUK 5: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING IN DE BABYTIJD ........................................................................................... 23
1. COGNITIEVE ONTWIKKELING VOLGENS PIAGET..................................................................................................................... 23
1.1. Belangrijke elementen........................................................................................................................................... 23
2. TAALONTWIKKELING ...................................................................................................................................................... 23
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 23
1
,DEEL 4: PEUTER- EN KLEUTERTIJD ........................................................................................................................ 24
HOOFDSTUK 6: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................... 24
1. FYSIEKE GROEI ............................................................................................................................................................... 24
1.1. Het groeiend lichaam ............................................................................................................................................ 24
1.2. Individuele verschillen in lengte en gewicht ......................................................................................................... 24
1.3. Veranderingen in lichaamsvorm en -structuur ..................................................................................................... 24
1.4. Groeiende hersenen .............................................................................................................................................. 25
1.5. Zintuigen ................................................................................................................................................................ 25
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 25
HOOFDSTUK 7: MOTORISCHE ONTWIKKELING ................................................................................................................. 26
1. INLEIDEND – STELLINGEN ................................................................................................................................................ 26
2. INHOUD BEWEEGSESSIES ................................................................................................................................................. 26
3. BEOOGD PROCES VAN MOTORISCHE VAARDIGHEIDSTRAINING ................................................................................................ 26
4. BELANG VAN INZICHT VERWERVEN IN MOTORISCHE VAARDIGHEDEN ....................................................................................... 26
5. GROVE VS FIJNE MOTORIEK.............................................................................................................................................. 26
5.1. Grove motoriek...................................................................................................................................................... 27
5.2. Fijne motoriek........................................................................................................................................................ 28
6. MULTIMOVE ZIE EXTRA DOCUMENT LEHO .......................................................................................................................... 29
7. TESTBATTERIJ ................................................................................................................................................................ 29
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 29
HOOFDSTUK 8: DE COGNITIEVE OTNWIKKELING ............................................................................................................... 30
1. PIAGETS STADIUM VAN PREOPERATIONEEL DENKEN ............................................................................................................. 30
2. CENTRATIE: WAT JE ZIET IS WAT JE DENKT .......................................................................................................................... 30
3. CONSERVATIE................................................................................................................................................................ 30
4. EGOCENTRISME ............................................................................................................................................................. 30
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 30
HOOFDSTUK 9: DE SOCIALE EN PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING ....................................................................................... 31
1. SOCIALE ONTWIKKELING ................................................................................................................................................. 31
1.1. ‘Wie ben ik?’: het zelfbeeld ................................................................................................................................... 31
1.2. Het sociale leven van peuters en kleuters: het ontstaan van vriendschappen..................................................... 31
1.3. Het sociale leven van peuters en kleuters: de regels van het spel ....................................................................... 31
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 31
2
,DEEL 5: SCHOOLTIJD............................................................................................................................................ 32
HOOFDSTUK 10: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................. 32
1. HET GROEIEND LICHAAM ................................................................................................................................................. 32
2. KINDEROBESITAS ........................................................................................................................................................... 32
2.1. Hoe houd je kinderen fit? – aanbevelingen .......................................................................................................... 32
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 32
HOOFDSTUK 11: DE MOTORISCHE ONTWIKKELING ........................................................................................................... 33
1. GROVE MOTORIEK ......................................................................................................................................................... 33
2. FIJNE MOTORIEK ............................................................................................................................................................ 33
3. SOCIALE VOORDELEN VAN FYSIEKE COMPETENTIES ............................................................................................................... 33
4. ANALYSEREN VAN MOTORISCHE VAARDIGHEDEN ................................................................................................................. 34
4.1. Diagnostiek: analyseren van motorische vaardigheden ....................................................................................... 35
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 42
HOOFDSTUK 12: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................. 43
1. VOLGENS PIAGET ........................................................................................................................................................... 43
1.1. Concreet-operationeel denken volgens piaget ..................................................................................................... 43
2. SCHOOLRIJPHEID ........................................................................................................................................................... 43
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 44
HOOFDSTUK 13: DE SOCIALE EN PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING ..................................................................................... 45
1. SOCIALE ONTWIKKELING ................................................................................................................................................. 45
1.1. Psychosociale ontwikkeling: ontwikkeling van het ik ............................................................................................ 45
1.2. Vriendschappen in de schooltijd ........................................................................................................................... 45
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 45
DEEL 6: ADOLESCENTIE........................................................................................................................................ 46
HOOFDSTUK 14: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................. 46
1. FYSIEKE RIJPING: PUBERTAIRE GROEISPURT ......................................................................................................................... 46
1.1. Groeipatronen ....................................................................................................................................................... 46
2. PUBERTEIT.................................................................................................................................................................... 46
3. GROEISNELHEIDSCURVE: PEAK HEIGHT VELOCITY ................................................................................................................. 47
3.1. Vroeg-, gemiddelde- en laatrijpers ........................................................................................................................ 47
3.2. Groeiberekening: berekenen van de phv .............................................................................................................. 49
4. EVOLUTIE LICHAAMSGEWICHT .......................................................................................................................................... 50
5. LCIHAAMSLENGTE EN GEWICHT ........................................................................................................................................ 50
5.1. Relevantie voor de trainingspraktijk ..................................................................................................................... 50
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 50
3
, HOOFDSTUK 15: DE MOTORISCHE ONTWIKKELING ........................................................................................................... 51
1. CONDITIONELE EVOLUTIE VAN DE KLEUTER TOT EN MET DE ADOLESCENTIE ............................................................................... 51
1.1. Spierkracht............................................................................................................................................................. 51
1.2. Lenigheid ............................................................................................................................................................... 52
1.3. Snelheid ................................................................................................................................................................. 53
1.4. Uithouding ............................................................................................................................................................. 54
1.5. Evenwicht .............................................................................................................................................................. 55
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 55
HOOFDSTUK 16: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................. 56
1. VOLGENS PIAGET: FORMEEL-OPERATIONEEL STADIUM .......................................................................................................... 56
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 56
HOOFDSTUK 17: DE SOCIALE EN PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING ..................................................................................... 57
1. SOCIALE ONTWIKKELING ................................................................................................................................................. 57
1.1. Zelfbeeld ................................................................................................................................................................ 57
1.2. Psychosociale ontwikkeling: identiteitsvorming ................................................................................................... 57
1.3. Relaties met leeftijdsgenoten: het belang van ‘erbij horen’ ................................................................................. 57
1.4. Populariteit en druk van leeftijdsgenoten in de adolescentie .............................................................................. 57
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 57
DEEL 7: JONGVOLWASSENHEID ........................................................................................................................... 58
HOOFDSTUK 18: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................. 58
1. LICHAMELIJKE ONTWIKKELING .......................................................................................................................................... 58
1.1. Gezond blijven ....................................................................................................................................................... 58
2. MOTORIEK, FITHEID EN WELZIJN ....................................................................................................................................... 58
2.1. Zintuigen ................................................................................................................................................................ 58
2.2. Lichamelijke fitheid................................................................................................................................................ 59
2.3. Gezondheid............................................................................................................................................................ 60
3. ETEN, VOEDING EN OVERGEWICHT .................................................................................................................................... 60
3.1. Goede voeding....................................................................................................................................................... 60
3.2. Obesitas ................................................................................................................................................................. 61
4. STRESS EN COPING ......................................................................................................................................................... 61
4.1. Omgaan met de uitdagingen van het leven .......................................................................................................... 61
4.2. Perceptie + mate van stress .................................................................................................................................. 62
4.3. Stress hanteren...................................................................................................................................................... 62
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 62
HOOFDSTUK 19: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................. 63
1. INTELLECTUELE GROEI..................................................................................................................................................... 63
1.1. Postformeel denken .............................................................................................................................................. 63
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 63
4
DEEL 1: INLEIDING IN DE PSYCHOMOTORIEK .........................................................................................................7
HOOFDSTUK 1: HET BEGRIP PSYCHOMOTORIEK .................................................................................................................7
1. DEFINITIE PSYCHOMOTORIEK ............................................................................................................................................. 7
1.1. Voorbeeld: oefenen met een ballon ....................................................................................................................... 7
2. UITGANGSPUNTEN PSYCHOMOTORIEK ................................................................................................................................. 8
2.1. Eenheid geest – lichaam .......................................................................................................................................... 8
2.2. Eenheid geest – lichaam – omgeving ...................................................................................................................... 8
2.3. Leer van het menselijk bewegen ............................................................................................................................. 9
3. THEMATISCHE GEBIEDEN ................................................................................................................................................... 9
4. LEEFTIJDSGROEPEN ........................................................................................................................................................ 10
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 10
HOOFDSTUK 2: THEORETISCHE PERSPECTIEVEN ............................................................................................................... 11
1. INLEIDING .................................................................................................................................................................... 11
1.1. Psychodynamisch perspectief ............................................................................................................................... 11
1.2. Behaviorischtisch perspectief ................................................................................................................................ 13
1.3. Cognitief perspectief ............................................................................................................................................. 14
1.4. Systemisch perspectief .......................................................................................................................................... 15
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 15
DEEL 2: HET BEGIN VAN HET LEVEN ..................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 3: DE PASGEBORENE ................................................................................................................................ 16
1. REFLEXEN ..................................................................................................................................................................... 16
2. FYSIEKE VAARDIGHEDEN ................................................................................................................................................. 16
2.1. Zintuigen ................................................................................................................................................................ 16
3. LEERVERMOGEN ............................................................................................................................................................ 17
4. SOCIALE VAARDIGHEDEN ................................................................................................................................................. 17
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 17
HOOFDSTUK 4: DE FYSIEKE ONTWIKKELING IN DE BABYTIJD ................................................................................................ 18
1. GROEI EN ONTWIKKELING ................................................................................................................................................ 18
1.1. Fysieke groei .......................................................................................................................................................... 18
1.2. Ontwikkeling .......................................................................................................................................................... 19
2. REFLEXEN: ONZE AANGEBOREN FYSIEKE VAARDIGHEDEN ....................................................................................................... 21
3. MOTORISCHE ONTWIKKELING: FYSIEKE MIJLPALEN ............................................................................................................... 22
4. DYNAMISCHE SYSTEEMTHEORIE: HOE DE MOTORISCHE ONTWIKKELING WORDT GECOÖRDINEERD ................................................ 22
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 22
HOOFDSTUK 5: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING IN DE BABYTIJD ........................................................................................... 23
1. COGNITIEVE ONTWIKKELING VOLGENS PIAGET..................................................................................................................... 23
1.1. Belangrijke elementen........................................................................................................................................... 23
2. TAALONTWIKKELING ...................................................................................................................................................... 23
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 23
1
,DEEL 4: PEUTER- EN KLEUTERTIJD ........................................................................................................................ 24
HOOFDSTUK 6: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................... 24
1. FYSIEKE GROEI ............................................................................................................................................................... 24
1.1. Het groeiend lichaam ............................................................................................................................................ 24
1.2. Individuele verschillen in lengte en gewicht ......................................................................................................... 24
1.3. Veranderingen in lichaamsvorm en -structuur ..................................................................................................... 24
1.4. Groeiende hersenen .............................................................................................................................................. 25
1.5. Zintuigen ................................................................................................................................................................ 25
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 25
HOOFDSTUK 7: MOTORISCHE ONTWIKKELING ................................................................................................................. 26
1. INLEIDEND – STELLINGEN ................................................................................................................................................ 26
2. INHOUD BEWEEGSESSIES ................................................................................................................................................. 26
3. BEOOGD PROCES VAN MOTORISCHE VAARDIGHEIDSTRAINING ................................................................................................ 26
4. BELANG VAN INZICHT VERWERVEN IN MOTORISCHE VAARDIGHEDEN ....................................................................................... 26
5. GROVE VS FIJNE MOTORIEK.............................................................................................................................................. 26
5.1. Grove motoriek...................................................................................................................................................... 27
5.2. Fijne motoriek........................................................................................................................................................ 28
6. MULTIMOVE ZIE EXTRA DOCUMENT LEHO .......................................................................................................................... 29
7. TESTBATTERIJ ................................................................................................................................................................ 29
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 29
HOOFDSTUK 8: DE COGNITIEVE OTNWIKKELING ............................................................................................................... 30
1. PIAGETS STADIUM VAN PREOPERATIONEEL DENKEN ............................................................................................................. 30
2. CENTRATIE: WAT JE ZIET IS WAT JE DENKT .......................................................................................................................... 30
3. CONSERVATIE................................................................................................................................................................ 30
4. EGOCENTRISME ............................................................................................................................................................. 30
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 30
HOOFDSTUK 9: DE SOCIALE EN PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING ....................................................................................... 31
1. SOCIALE ONTWIKKELING ................................................................................................................................................. 31
1.1. ‘Wie ben ik?’: het zelfbeeld ................................................................................................................................... 31
1.2. Het sociale leven van peuters en kleuters: het ontstaan van vriendschappen..................................................... 31
1.3. Het sociale leven van peuters en kleuters: de regels van het spel ....................................................................... 31
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 31
2
,DEEL 5: SCHOOLTIJD............................................................................................................................................ 32
HOOFDSTUK 10: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................. 32
1. HET GROEIEND LICHAAM ................................................................................................................................................. 32
2. KINDEROBESITAS ........................................................................................................................................................... 32
2.1. Hoe houd je kinderen fit? – aanbevelingen .......................................................................................................... 32
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 32
HOOFDSTUK 11: DE MOTORISCHE ONTWIKKELING ........................................................................................................... 33
1. GROVE MOTORIEK ......................................................................................................................................................... 33
2. FIJNE MOTORIEK ............................................................................................................................................................ 33
3. SOCIALE VOORDELEN VAN FYSIEKE COMPETENTIES ............................................................................................................... 33
4. ANALYSEREN VAN MOTORISCHE VAARDIGHEDEN ................................................................................................................. 34
4.1. Diagnostiek: analyseren van motorische vaardigheden ....................................................................................... 35
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 42
HOOFDSTUK 12: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................. 43
1. VOLGENS PIAGET ........................................................................................................................................................... 43
1.1. Concreet-operationeel denken volgens piaget ..................................................................................................... 43
2. SCHOOLRIJPHEID ........................................................................................................................................................... 43
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 44
HOOFDSTUK 13: DE SOCIALE EN PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING ..................................................................................... 45
1. SOCIALE ONTWIKKELING ................................................................................................................................................. 45
1.1. Psychosociale ontwikkeling: ontwikkeling van het ik ............................................................................................ 45
1.2. Vriendschappen in de schooltijd ........................................................................................................................... 45
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 45
DEEL 6: ADOLESCENTIE........................................................................................................................................ 46
HOOFDSTUK 14: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................. 46
1. FYSIEKE RIJPING: PUBERTAIRE GROEISPURT ......................................................................................................................... 46
1.1. Groeipatronen ....................................................................................................................................................... 46
2. PUBERTEIT.................................................................................................................................................................... 46
3. GROEISNELHEIDSCURVE: PEAK HEIGHT VELOCITY ................................................................................................................. 47
3.1. Vroeg-, gemiddelde- en laatrijpers ........................................................................................................................ 47
3.2. Groeiberekening: berekenen van de phv .............................................................................................................. 49
4. EVOLUTIE LICHAAMSGEWICHT .......................................................................................................................................... 50
5. LCIHAAMSLENGTE EN GEWICHT ........................................................................................................................................ 50
5.1. Relevantie voor de trainingspraktijk ..................................................................................................................... 50
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 50
3
, HOOFDSTUK 15: DE MOTORISCHE ONTWIKKELING ........................................................................................................... 51
1. CONDITIONELE EVOLUTIE VAN DE KLEUTER TOT EN MET DE ADOLESCENTIE ............................................................................... 51
1.1. Spierkracht............................................................................................................................................................. 51
1.2. Lenigheid ............................................................................................................................................................... 52
1.3. Snelheid ................................................................................................................................................................. 53
1.4. Uithouding ............................................................................................................................................................. 54
1.5. Evenwicht .............................................................................................................................................................. 55
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 55
HOOFDSTUK 16: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................. 56
1. VOLGENS PIAGET: FORMEEL-OPERATIONEEL STADIUM .......................................................................................................... 56
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 56
HOOFDSTUK 17: DE SOCIALE EN PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING ..................................................................................... 57
1. SOCIALE ONTWIKKELING ................................................................................................................................................. 57
1.1. Zelfbeeld ................................................................................................................................................................ 57
1.2. Psychosociale ontwikkeling: identiteitsvorming ................................................................................................... 57
1.3. Relaties met leeftijdsgenoten: het belang van ‘erbij horen’ ................................................................................. 57
1.4. Populariteit en druk van leeftijdsgenoten in de adolescentie .............................................................................. 57
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 57
DEEL 7: JONGVOLWASSENHEID ........................................................................................................................... 58
HOOFDSTUK 18: DE FYSIEKE ONTWIKKELING .................................................................................................................. 58
1. LICHAMELIJKE ONTWIKKELING .......................................................................................................................................... 58
1.1. Gezond blijven ....................................................................................................................................................... 58
2. MOTORIEK, FITHEID EN WELZIJN ....................................................................................................................................... 58
2.1. Zintuigen ................................................................................................................................................................ 58
2.2. Lichamelijke fitheid................................................................................................................................................ 59
2.3. Gezondheid............................................................................................................................................................ 60
3. ETEN, VOEDING EN OVERGEWICHT .................................................................................................................................... 60
3.1. Goede voeding....................................................................................................................................................... 60
3.2. Obesitas ................................................................................................................................................................. 61
4. STRESS EN COPING ......................................................................................................................................................... 61
4.1. Omgaan met de uitdagingen van het leven .......................................................................................................... 61
4.2. Perceptie + mate van stress .................................................................................................................................. 62
4.3. Stress hanteren...................................................................................................................................................... 62
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 62
HOOFDSTUK 19: DE COGNITIEVE ONTWIKKELING ............................................................................................................. 63
1. INTELLECTUELE GROEI..................................................................................................................................................... 63
1.1. Postformeel denken .............................................................................................................................................. 63
AAN HET EINDE VAN HET HOOFDSTUK IN STAAT ZIJN OM … ................................................................................................ 63
4
