psychopathologie leerdoelen hoorcollege 1 & 2

Psychopathologie jaar 2 leerdoelen
HC 1 persoonlijkheidstoornissen cluster A, B en C (m.u.v. borderline en antisociaal) en
comorbiditeit.
1. De verschijnselen en DSM-diagnose uitleggen en de overeenkomsten en verschillen
noemen voor de volgende persoonlijkheidsstoornissen:
DSM 5 persoonlijheidsstoornis
A. Duurzaam patroon van innterlijke ervaringen en gedragingen dat binnen de cultuur van de
betrokkene duidelijk afwijkt van de verwachting. Dit patroon wordt zichtbaar op 2 (of meer)
van de volgende terreinen:
1. Cognities: de wijze van waarnemen en interpreteren van zichzelf, anderen en
gebeurtenissen.
2. Affecten: de variatie, intensiteit, labiliteit en adequaatheid van emotionele reacties.
3. Interpersoonlijk functioneren: contacten met anderen
4. Impulsbeheersing.
B. Het duurzame patroon is star/inflexibel en uit zich op een breed terrein van persoonlijke en
sociale situaties.
C. Het duurzame patroon veroorzaakt in belangrijke mate lijden en beperkingen in het sociale
en beroepsmatig functioneren of het functioneren op andere belangrijke terreinen.
D. Het patroon is stabiel en van lange duur, het begin kan worden teruggevoerd op ten minste
de adolescentie of vroege volwassenheid.

2. De diagnostische criteria volgens het leerboek psychiatrie in een casusbeschrijving of
afbeelding van het ziektebeeld herkennen.

Cluster A
Algemeen:
 Vreemd excentriek, en zonderling
 Vaak cognitieve en perceptuele stoornissen
 Beperkte emotionele expressie
 Terugtrekken uit sociale contacten
 Sociaal vaak ‘onhandig’ en overgevoelig
 Geen helder zelfbeeld/doel
Pranoide
 Wantrouwen en achterdocht staat op de voorgrond
 Interpreteren anderen als kwaadwillend
 Vastomlijnde, rigide manier van denken
 Komt emotieloos of boos/vijandig over, maar dat komt voort uit angst en kwetsbaar voelen.
Schizotypische
 ‘vreemd’ en excentriek gedrag (vanuit eigenaardige overtuigingen/waarnemingen)
 Vaar paranoide en wantrouwend in contact met anderen
 Buitensporige sociale angst, ook in vertrouwde omgeving
 Verminderd vermogen om (intieme) relaties met anderen aan te gaan
 Inadequaat of beperkt affect
 Egodystoon: zich anders voelen, gevoel niet erbij te horen
 Lijkt op schizofrenie, maar minder ernstige symptomen
Schizoide
 Voorkeur voor solistische bezigheden
 Weinig plezier beleven aan activiteiten
 Geen verlangen naar intieme (en seksuele) relaties
 Ongeoelig voor lof of kritiek
 Gevoelsarmoede (beperkte expressie)

,  Komt kil en afstandelijk over
 Egosyntoon: wordt ervaren als bij persoon passend
 Geen hulpvraag, redelijk functioneren, weinig in GGZ

Cluster B
Algemeen:
 Duidelijk zichtbaar gedrag: dramatisch, emotioneel, impulsief, extravert
 Conflicten met anderen
 Anderen als oorzaak van eigen problemen zien.
Histrionische (theatrale persoonlijkheid)
 Excessief emotioneel en aandacht vragen
 Voelt zich ongemakkelijk als hij niet in het middelpunt van de belangstelling staat.
 Vaak ongepast seksueel verleidelijk of uitdagend in contact.
 Snel wisselende , oppervlakkige emotionele uitingen.
 Voortdurend gebruik van uiterlijk om de aandacht te trekken.
 Vage manier van spreken zonder details (impressionistisch)
 Zelfdramatiserend
 Suggestibel: gemakkelijk beinvloedbaar
 Beschouwt relaties als intiemer dan ze zijn.
Narcistische
 Grootheidsgevoelens (grandiositeit)
 Zichzelf belangrijk vinden (overdrijven prestaties/ talenten/ macht en erkenning ervoor
verwachten) arrogant.
 Geloven ‘speciaal’ en ‘uniek’ te zijn
 Behoefte aan buitensporige bewondering
 Gebrek aan empathie voor anderen
 Afgunstig naar anderen (of denken dat de ander dit is)
 Gevoel bijzondere rechten te hebben
 Exploiteert anderen.

Cluster C
Algemeen:
 Angst staat centraal
 Geen opvallend gedrag, introvert
 Oorzaak van problemen bij zichzelf zoeken (slachtofferrol)
 In staat tot zelfreflectie
Afhankelijke
 Gaat tot het uiterste voor verzorging en steun
 Overdreven veel advies/geruststelling nodig bij alledaagse beslissingen
 Anderen nodig voor overnemen belangrijke verantwoordelijkheden
 Moeite met het uiten van mening, uit angst voor afkeuring
 Moeite ergens alleen aan te beginnen, door gebrek aan zelfvertrouwen
 Voelt zich hulpeloos als zij alleen is
 Zoekt hardnekkig naar nieuwe relatie als bron van steun, bij beëindiging van intieme relatie
 Continue onrealistische angst aan zichzelf te worden overgelaten
Vermijdende
 Voortdurende angst om bekritiseerd of afgewezen te worden
 Vermijding van intermenselijke contacten (ook op werk), maar er wel naar verlangen
 Geremd in gezelschap
 Gereserveerd opstellen in intieme relaties
 Onwil om bij mensen betrokken te raken