Samenvatting geen herexamen voor verklaringsmodellen 1

2021 – 2022


SAMENVATTING VERKLARINGSMODELLEN 1

Inhoud
Kapstok met 4 haken..............................................................................................................................2
Dimensie 1: De objectiveerbare feiten..................................................................................................2
1.1 Theoretische toelichting...............................................................................................................2
1.1.1 Opsomming...........................................................................................................................3
1.1.2 Vorige generaties...................................................................................................................4
1.1.3 Onrecht in de feiten...............................................................................................................4
1.2 Methodieken en interventies bij dimensie 1................................................................................4
1.2.1 Genogram..............................................................................................................................4
1.2.2 Levenslijn...............................................................................................................................7
1.2.3 Andere methodieken.............................................................................................................7
1.3 Tips bij dimensie 1........................................................................................................................7
Dimensie 2: Psychologie.........................................................................................................................7
2.1 Theoretische toelichting...............................................................................................................7
2.2 Methodieken en interventies bij dimensie 2..............................................................................10
2.3 Tips bij dimensie 2......................................................................................................................10
Dimensie 3: Interacties.........................................................................................................................11
3.1 Theoretische toelichting.............................................................................................................11
3.1.1 Basisuitgangspunt: van lineair oorzaak-gevolgdenken naar een circulaire kijk....................11
3.1.2 Basisbegrippen in het systeemdenken................................................................................12
3.2 Methodieken en interventies bij dimensie 3..............................................................................16
3.3 Tips bij dimensie 3......................................................................................................................17
3.4 Systeemtheoretische modellen en perspectieven......................................................................17
3.4.1 Het communicatief perspectief van Watzlawick..................................................................17
3.4.2 Het structureel perspectief van Minuchin...........................................................................23
3.4.3 Het oplossingsgericht perspectief van De Shazer en Berg...................................................27
3.4.4 Het narratief perspectief.....................................................................................................29
Dimensie 4: De relationele ethiek........................................................................................................30
4.1 Theoretische toelichting.............................................................................................................30
4.1.1 De samenhang tussen de 4 dimensies.................................................................................31
4.1.2 De context...........................................................................................................................32
4.1.3 De relationele ethiek: de balans van geven en ontvangen..................................................33
4.1.4 Transgenerationeel perspectief...........................................................................................34

1

, 2021 – 2022


4.1.5 Relationele betrouwbaarheid, zelfafbakening en zelfvalidatie............................................35
4.1.6 Loyaliteit..............................................................................................................................36
4.1.7 Legaat en delegaat...............................................................................................................40
4.1.8 Destructief recht en de roulerende rekening.......................................................................41
4.1.9 Parentificatie........................................................................................................................43
4.2 Contextuele basisattitude...........................................................................................................52
4.2.1 Inleiding...............................................................................................................................52
4.2.2 Meerzijdige partijdigheid.....................................................................................................52
4.2.3 Verbindend werken.............................................................................................................54
4.2.4 Erkennen..............................................................................................................................55
4.2.5 Oriëntatie op hulpbronnen..................................................................................................56
4.2.6 Het belang van actie............................................................................................................57
4.3 Methodieken en interventies bij dimensie 4..............................................................................57


Kapstok met 4 haken
De relatie:

 Onzichtbaar, maar toch zoveel verschillende vormen
 Iets tastbaar van maken

Iván Böszörményi-Nagy

 Kijken naar menselijke relaties
 We worden in alle opzichten bepaald door relaties
 Elke theorie van het menselijk functioneren past hier in
 Respect voor heel cliëntensysteem
o minimum 3 generaties terug
 Elke relatie heeft 4 lagen, 4 invalshoeken, 4 dimensies:
o Dimensie 1: feitelijke gegevens
o Dimensie 2: psyche
o Dimensie 3: interacties
o Dimensie 4: relationele ethiek
 Overzicht maken van de totale situatie van de hulpvrager in zijn context
 Volgorde is geen rangorde, constant met elkaar verweven




Dimensie 1: De objectiveerbare feiten
1.1 Theoretische toelichting
 we stellen ons aanbod af op hulpvraag van cliëntsysteem
o ontmoeting aan gaan met het gezin en samen taal geven aan de
ondersteuningsbehoefte

2

, 2021 – 2022


 We moeten zich hebben op feiten die iemand zijn leven kleuren om relaties goed te kunnen
begrijpen
 Wat kunnen we zwart op wit vaststellen?
o Wat zijn objectieve gegevens?
o Geen belevingsaspecten, interpretaties, waardering, afkeuring, hypothesen

1.1.1Opsomming
Biologisch en medisch kader:
o Geslacht
o Leeftijd
o Geboorte
o Dood
o Zwangerschap
o Ras
o Genetische kaart
o Erfelijke ziekten
o Lichamelijke ziekten
o Fysisch gestel
o Huidig lichamelijke toestand
o Invloed van geneeskunde
o (Para)-medische hulpverlening
o Een diagnose of psychopathologie is geen feit! Blijft een veronderstelling (2e
dimensie)

Financieel/ materieel kader:
o (Gezins-)inkomen en schulden
o Onderwijs
o Arbeid en tewerkstelling
o Armoede
o Huisvesting
o Mobiliteitsmogelijkheden

Wettelijk/ juridisch kader:
o Burgerlijk statuut
o Kinderen ten laste (volgens de wet)
o Ouderlijk gezag/ voogdijschap/ ...
o Nationaliteit
o Veroordelingen

Economisch/ ecologisch kader:
o Hoog/ laagconjunctuur
o Socio-economische status
o Milieuomstandigheden
o Natuurrampen

Sociologisch/ cultureel kader:
o Relatie- en samenlevingsvormen
o Klasse
3

, 2021 – 2022


o Gender en manier waarop dit cultureel en maatschappelijk geduid wordt
o Huidskleur

Historisch kader:
o Feiten, gebeurtenissen die voortvloeien uit vroegere, huidige en toekomstige
toestand van samenleving, ras, nationaliteit
o Het betreft tijdvak, stroming waarin maatschappij functioneert
o Geen privé gebeurtenissen uit het verleden

Religieus/ spiritueel kader:
o Geloof
o Godsdienst
o Levensfilosofie

1.1.2Vorige generaties
 niet alleen feiten uit huidige leefsituatie, ook gegevens uit de voorgaande generaties

1.1.3Onrecht in de feiten
 Sommige feiten/ gebeurtenissen overkomen je
o Hebben een beschadigend effect
o Zijn onveranderlijk
o Feiten van buitenaf
 onrecht:
o Verdelend onrecht: het lot, niemand is verantwoordelijk
 Kan makkelijk vergeldend onrecht worden (als bv. Hulp te laat komt)
 Ziekte, overleiden, werkloosheid
o Vergeldend onrecht: door mensen elkaar aangedaan (bewust of onbewust)
 Bv. Misbruik, oorlog, mishandeling
 Client bevragen hoe zij onrecht zien hangt af hoe je naar de dingen kijkt of je iets als
verdelend of vergeld of helemaal niet als onrecht ziet

1.2 Methodieken en interventies bij dimensie 1
1.2.1Genogram
Genogram = manier om alle feiten (existentiële feiten, feiten over het leven, bestaan van mensen) te
verzamelen op een overzichtelijke manier

 Letterlijke betekenis: stamboom
 Schematisch overzicht van verwantschappen, feitelijke samenstelling van gezin en ruimere
familie van herkomst over meerdere generaties
 Stafkaart van familierelaties, focus op:
o Breuken, veranderingen of gebeurtenissen in de familie, over generaties heen (bv.
familieruzies, erfeniskwesties, verlies, …)
o Mentale en fysieke ziekten, zoals depressie, bipolaire stoornis, kanker en andere
genetische ziekten
o Behoren tot een bepaalde samenlevingsvorm of subsysteem
o De bijzondere aard van relaties: ongewone verwantschappen en afstammingen
o Bijzondere samenlevingsvormen van vruchtbaarheidsmogelijkheden
o Behoren tot een bepaalde generatie, klasse, streek, etnische groep, cultuur

4