Ontwikkelings- en Gedragsstoornissen: samenvatting

ONTWIKKELINGS- EN
GEDRAGSSTOORNISSEN:
PSYCHOLOGISCHE
DIAGNOSTIEK
Lessen + slides




3DE BACHELOR ORTHOPEDAGOGIEK
ACADEMIEJAAR: 2020-2021

,Les 1: Inleiding


INLEIDING


ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Classificatiesystemen:

 DSM-III-R (1987): meest gebruikt
- Mentale retardatie
- Pervasieve ontwikkelingsstoornissen: diep, doordringend
· Bepaalde basisfuncties zijn verstoord zoals sociale interactie en communicatie (heet nu ASS)
- Specifieke ontwikkelingsstoornissen: op 1 gebied, bv. motorisch
 DSM-IV (1994) * DSM-IV-TR (2000)
- Term ‘ontwikkelingsstoornissen’ wordt niet meer gebruikt ( “disorders usually first diagnosed in infancy,
childhood, or adolescence”)
 ICD-10 (1992)
- F80 - F89: stoornissen in de psychologische ontwikkeling
 DSM- 5 (mei 2013, NL versie 2014)
- Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (neurodevelopmental disorders)
· Bv. verstandelijke beperking, communicatiestoornis, ASS, ADHD, motorische stoornis, …
- Meer overkoepelende termen (subtypes verdwenen)
- Meer dimensioneel



Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen:

 Neurobiologisch: oorsprong in hersenontwikkeling
 Aanvang in (vroege) kinderjaren
 Verstoorde en/of vertraagde verwerving van taal, communicatieve, cognitieve, motorische of sociale
vaardigheden (of een combinatie hiervan).
 Klinische presentatie omvat ook ‘excessieve’ symptomen:
- Niet alleen tekorten, maar ook ‘te veel’ (excessief), bv. hyperactiviteit of buitensporige agressie
 Tamelijk stabiel verloop met progressieve verbetering (maar vaak blijven symptomen en problemen in
volwassenheid).
 Leidt tot (vaak levenslange) beperkingen in persoonlijk, sociaal, schools of beroepsmatig functioneren
 Meestal hogere prevalentie bij jongens
 Etiologie vaak onbekend (er zijn meerdere factoren die het ontstaan van die stoornis bepalen), vaak
sterke genetische factor (en interactie met omgevingsfactoren)



GEDRAGSSTOORNISSEN
Classificatiesystemen:

 DSM-III-R (1987) en DSM-IV(-TR; 1994, 2000):
- Disruptive behavior disorders (gedragsstoornissen)
· ADHD: nu valt dit niet meer onder de gedragsstoornissen
· Oppositional Defiant Disorder (ODD: oppositioneel-opstandige gedragsstoornis)
· Conduct Disorder (CD: antisociale gedragsstoornis): nu normoverschrijdend-gedragsstoornis

2

,Les 1: Inleiding


 DSM-5:
- Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen: ADHD
- Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen: ODD, CD
· ODD: oppositioneel-opstandige stoornis
· CD: normoverschrijdend-gedragsstoornis



Gedragsstoornissen:

 Problemen in de zelfcontrole van emoties en gedrag, leiden tot:
- Schending v.d. rechten van anderen (bv. agressie, eigendom vernielen)
- En/of ernstig conflict met maatschappelijke normen of (personen met) autoriteit
 Symptomen komen in beperktere mate ook voor bij normaal/typisch ontwikkelende personen
- Belang van frequentie, intensiteit, hardnekkigheid, pervasiviteit over situaties, beperking
 Vaak complexe problematiek waarbij ook leerstoornissen, sociale- en gezinsproblemen voorkomen.
 Vrij hoge prevalentie (gemiddeld 3-5%), meer bij jongens
 Slechte prognose, zeker bij aanvang in (vroege) kindertijd
 Etiologie grotendeels onbekend, samenspel van biologische en omgevingsfactoren
- Omgevingsfactoren wegen hier wat meer door dan bij ontwikkelingsstoornissen



IN DIT OPLEIDINGSONDERDEEL
Ontwikkelings- en gedragsstoornissen in dit opleidingsonderdeel:

 (Genetische stoornissen): maar gaan we niet zo diep op in
 Autismespectrumstoornis (ASS)
 ADHD: attention deficit hyperactivity disorder
 ODD/CD
 Stoornis van Gilles de la Tourette
 Motorische stoornissen: coördinatie ontwikkelingsstoornis (DCD)
 Communicatiestoornissen (gedeeltelijk)
 NLD: niet verbale leerstoornis
- Geen officiële DSM-diagnose, maar wordt wel veel gegeven door een aantal centra
- Kan overlappend zijn met andere diagnoses, afhankelijk van wie de diagnose stelt



Wat gaan we zien dit semester?

 Diagnostische criteria (DSM-5): voorwaarden waaraan voldaan moet worden om tot een bepaalde
diagnose te komen. Het gaat dus niet alleen over een lijst van symptomen.
 Diagnostisch proces: hoe verloopt het? Wat moet er gedaan worden om tot een diagnose te komen?
 Instrumenten (practica)
 Klinisch beeld (ook videomateriaal): alle observeerbare kenmerken v.e. stoornis
 Etiologie en psychologische theorievorming: wat weten we over de oorzaken? Welke psychologische
processen kunnen een verklaring bieden voor de symptomen?
 Beeldmateriaal
 Interventies pas volgend jaar: dus overslaan in de syllabus



3

, Les 1: Inleiding




DIAGNOSTIEK


VERSCHILLENDE VORMEN
 Beschrijvende of onderkennende diagnose (DSM-5)
- Het toewijzen v.e. individu aan een categorie o.b.v. een bepaald aantal observeerbare kenmerken/
symptomen.
· Leidt vaak tot een classificatie
- Wat is er met dit individu aan de hand?
- Geeft geen verklaring over onderliggende factoren
 Etiologische of verklarende diagnose
- Waarom is dit aan de hand met dit individu?
- De stoornis kan multifactorieel bepaald zijn: het heeft verschillende oorzaken.
 Assessment, indicerende of handelings-gerichte diagnose
- Heeft betrekking op individuele sterktes en zwaktes v.e. individu (bv. IQ-test). Daarop kunnen
interventies zich dan richten.



Focus: onderkennende diagnostiek

 Beschrijven en inventariseren van probleemgedrag: relevant, volledig, ‘objectief
- Multi-methodisch, multi-informant, multidisciplinair
 Ordenen van probleemgedrag
- Empirisch classificatiesysteem  dimensionele benadering: bv. CBCL
· Waar bevindt een individu zich op een bepaalde schaal?
- Klinisch classificatiesysteem  categorische of typologische benadering: bv. DSM-IV-TR
· Ja of nee
- Combinatie: bv. DSM-5
 Evaluatie van beperking en/of ondersteuningsbehoefte (impairment, ernst)



Rekening houden bij diagnostiek met:

 Stoornissen zien tegen achtergrond van normale/typische ontwikkeling.
 ‘Normaal/typisch gedrag’ verschilt naar gelang: cultuur, leeftijd, cognitief niveau, sekse.
- Bv. In sommige culturen zijn kinderen drukker dan in andere (zelfs al verschil tussen Nederland en
Vlaanderen).



Instrumenten:

 Screening: geven een verhoogd risico aan
 Diagnose
 Assessment: brengen sterktes en zwaktes in kaart



4