De continuïteit van het leven
Casus 1 3
Wat zijn de celorganellen en wat is hun functie? (Kijk naar de brainstorm, heb je alles) 4
Wat is het verschil tussen een prokaryotische en eukaryotische cel 9
Wat is het verschil tussen dierlijke en plantaardige cellen? 10
Wat is de celtheorie (kort antwoord) 10
Casus 2 - In den beginne was er RNA?! 10
Waaruit zijn DNA en RNA opgebouwd? 11
Waarin verschillen ze? 11
Welke soorten RNA zijn er? 11
Hoe zorgt DNA voor extra beveiliging? 11
dubbelstrengs? 11
organisatie? → histonen? (verschillende manieren omwikkelen) 11
Casus 3 - Het mooiste experiment in de biologie 12
Wat is DNA replicatie? (alle stappen) 13
Wat kan er allemaal misgaan? 15
Welke mutaties zijn er? 15
Hoe herstel je dit? (DNA repair system) 16
Leg het plaatje uit! 18
Casus 4 - Overtollige informatie? 20
Wat is een gen? (functies + onderdelen) 21
Wat is een promotor en wat is een terminator? 22
Wat is het proces van transcriptie? 23
Post transcriptionele modificatie (Hoe kom je tot mRNA?) 26
Wat is hybridisatie? 29
Casus 5 - Variatie moet er zijn. 29
Hoe werkt genexpressie? En de controle hiervan? 30
Wat zijn de verschillende soorten cellen? 34
pluripotente, multipotente etc. 34
Hoe hebben factoren buiten de cel invloed op genregulatie? 35
bv hormonen 35
Casus 6 - De steen van Rosette 36
Hoe is een ribosoom opgebouwd? 37
Hoe werkt translatie? (fasen) 37
initiatie 38
elongatie 38
terminatie 39
Wat is de impact op eiwitniveau van mutaties? 40
Casus 7 - Transport van eiwitten 40
, Hoe werkt eiwittransport in de cel? 42
Hoe komt een eiwit in het lysosoom? 45
Wat zijn de verschillende structuren van een eiwit? 45
Hoe werkt post translatie modificatie? 47
Casus 8 - celgroei en celdeling: overeenkomst gist en kanker 50
Hoe werkt de celcyclus? 52
Hoe wordt de celcyclus op gang gebracht? (CDK complex) 52
Hoe wordt de cyclus gecontroleerd? (checkpoints) 52
Hoe ontstaan fouten bij de celcyclus? 52
verschillende fasen (meiose, mitose) 52
Lectures 52
Lecture practicum voorbereiding Analysemethoden 52
Lecture DNA I 55
Lecture DNA II 59
Lecture RNA 63
Lecture RNA II 69
Lecture Eiwit 76
Lecture eiwit II 79
Bronnen: 82
Essential cell biology 82
Chapter 1 83
Chapter 2 85
Chapter 3 85
Chapter 4 85
Chapter 5 85
Chapter 6 87
Chapter 7: DNA to protein 91
Chapter 8: Control of gene expression 95
Chapter 10 98
Chapter 11 99
Chapter 12 100
Chapter 15 101
Chapter 17 cytoskeleton 105
Chapter 18 celcyclus 109
,Casus 1
Tegenwoordig lijkt het erg eenvoudig dat alle organismen op aarde zijn opgebouwd
uit cellen. Toch blijft soms moeilijk te geloven dat grote zoogdieren (waaronder de
mens), maar ook planten en bijvoorbeeld bacteriën, vele cellulaire structuren en
functies delen. Dit werd pas in 1938 door twee wetenschappers voorgesteld, en is
een van de fundamentele principes van de biologie, de cel theorie.
Een van de eerste onderzoekers die onze ogen naar de wereld van de cellen
opende was de 17de-eeuwse Britse wiskundige Robert Hooke. Met behulp van een
relatief ruwe microscoop, keek hij naar alles waar hij kon vinden. In plaats van zijn
kurk weg te gooien van zijn laatstgenoten fles rode wijn, sneed hij een stukje van de
kurk af en bekeek deze met zijn “microscoop”.
Hij zag een netwerk van kleine, doosachtige compartimenten, zoals men ziet in bij
honingraten. Hij noemde deze compartimenten "cellulae", die we nu kennen als
cellen (zie figuur).
Hooke zag natuurlijk niet echte cellen, maar de structuren die plantencellen
omringen, omdat de celbestanddelen waren verdwenen. Met name door het
verbeteren van de microscopen, weten we nu meer en meer van de cellulaire
geheimen. We weten nu bijvoorbeeld dat er structurele gelijkenissen en verschillen
zijn tussen prokaryotische cellen en eukaryotische cellen, maar ook tussen dierlijke
cellen en plantencellen.
Probleemstelling:
- Hoe zijn cellen opgebouwd?
- Wat zijn prokaryotische cellen?
- Wat zijn eukaryotische cellen?
Brainstorm
● prokaryotisch cellen →
○ zonder celkern, wel DNA in cytoplasma.
○ Geen meiose wel mitose.
○ Hebben geen compartimenten (hebben een membraan errond)/organellen
(hebben een eigen functie)?
● eukaryotisch cellen → met celkern en DNA
● dierlijke cellen
○ als druk groter wordt in cel knapt de cel.
● plantencellen
, ○ bladgroenkorrels
○ celwand
○ cellulose
○ grotere vacuole, door celwand wordt de druk (turgor) groter i.p.v bij dierlijke
cel
Organellen
● golgi apparaat
● mitochondriën → ATP door oxidatieve fosforylering, citroenzuurcyclus (hoef je niet te
kennen voor dit blok)
○ is ooit opgeslokt door andere cel daarom heeft het een eigen DNA
○ hebben eigen DNA dus kunnen delen binnen een cel (eigen mitose)
○ Gaan zelf pas delen als de mitose klaar is
○ worden (ongelijk) verdeeld over de cel
● gER/rER
○ translatie/transcriptie
○ Ribosomen zitten OP het ER (niet in)
○ in ribosomen worden eiwitten gemaakt
● celkern
○ Zit het DNA in
● celmembraan
○ Kunnen hydrofobe stoffen doorheen
○ transport van stoffen
○ kan d.m.v actief of passief transport
● peroxisomen
○ enzymen die vetzuren afbreken
○ oxidatiereacties, zijn gevaarlijk → zuurstofradicalen
● lysosomen
○ bevatten enzymen die celorganellen kunnen afbreken en voedingsstoffen
● cytoskelet
○ zorgt ervoor dat organellen kunnen bewegen binnen cel
○ rol bij celdeling
Leerdoelen:
1. Wat zijn de celorganellen en wat is hun functie? (Kijk naar
de brainstorm, heb je alles)
cel:
- bevat DNA moleculen en chemische code
- replicatie
- nucleotide
- genetische verandering en selectie
Casus 1 3
Wat zijn de celorganellen en wat is hun functie? (Kijk naar de brainstorm, heb je alles) 4
Wat is het verschil tussen een prokaryotische en eukaryotische cel 9
Wat is het verschil tussen dierlijke en plantaardige cellen? 10
Wat is de celtheorie (kort antwoord) 10
Casus 2 - In den beginne was er RNA?! 10
Waaruit zijn DNA en RNA opgebouwd? 11
Waarin verschillen ze? 11
Welke soorten RNA zijn er? 11
Hoe zorgt DNA voor extra beveiliging? 11
dubbelstrengs? 11
organisatie? → histonen? (verschillende manieren omwikkelen) 11
Casus 3 - Het mooiste experiment in de biologie 12
Wat is DNA replicatie? (alle stappen) 13
Wat kan er allemaal misgaan? 15
Welke mutaties zijn er? 15
Hoe herstel je dit? (DNA repair system) 16
Leg het plaatje uit! 18
Casus 4 - Overtollige informatie? 20
Wat is een gen? (functies + onderdelen) 21
Wat is een promotor en wat is een terminator? 22
Wat is het proces van transcriptie? 23
Post transcriptionele modificatie (Hoe kom je tot mRNA?) 26
Wat is hybridisatie? 29
Casus 5 - Variatie moet er zijn. 29
Hoe werkt genexpressie? En de controle hiervan? 30
Wat zijn de verschillende soorten cellen? 34
pluripotente, multipotente etc. 34
Hoe hebben factoren buiten de cel invloed op genregulatie? 35
bv hormonen 35
Casus 6 - De steen van Rosette 36
Hoe is een ribosoom opgebouwd? 37
Hoe werkt translatie? (fasen) 37
initiatie 38
elongatie 38
terminatie 39
Wat is de impact op eiwitniveau van mutaties? 40
Casus 7 - Transport van eiwitten 40
, Hoe werkt eiwittransport in de cel? 42
Hoe komt een eiwit in het lysosoom? 45
Wat zijn de verschillende structuren van een eiwit? 45
Hoe werkt post translatie modificatie? 47
Casus 8 - celgroei en celdeling: overeenkomst gist en kanker 50
Hoe werkt de celcyclus? 52
Hoe wordt de celcyclus op gang gebracht? (CDK complex) 52
Hoe wordt de cyclus gecontroleerd? (checkpoints) 52
Hoe ontstaan fouten bij de celcyclus? 52
verschillende fasen (meiose, mitose) 52
Lectures 52
Lecture practicum voorbereiding Analysemethoden 52
Lecture DNA I 55
Lecture DNA II 59
Lecture RNA 63
Lecture RNA II 69
Lecture Eiwit 76
Lecture eiwit II 79
Bronnen: 82
Essential cell biology 82
Chapter 1 83
Chapter 2 85
Chapter 3 85
Chapter 4 85
Chapter 5 85
Chapter 6 87
Chapter 7: DNA to protein 91
Chapter 8: Control of gene expression 95
Chapter 10 98
Chapter 11 99
Chapter 12 100
Chapter 15 101
Chapter 17 cytoskeleton 105
Chapter 18 celcyclus 109
,Casus 1
Tegenwoordig lijkt het erg eenvoudig dat alle organismen op aarde zijn opgebouwd
uit cellen. Toch blijft soms moeilijk te geloven dat grote zoogdieren (waaronder de
mens), maar ook planten en bijvoorbeeld bacteriën, vele cellulaire structuren en
functies delen. Dit werd pas in 1938 door twee wetenschappers voorgesteld, en is
een van de fundamentele principes van de biologie, de cel theorie.
Een van de eerste onderzoekers die onze ogen naar de wereld van de cellen
opende was de 17de-eeuwse Britse wiskundige Robert Hooke. Met behulp van een
relatief ruwe microscoop, keek hij naar alles waar hij kon vinden. In plaats van zijn
kurk weg te gooien van zijn laatstgenoten fles rode wijn, sneed hij een stukje van de
kurk af en bekeek deze met zijn “microscoop”.
Hij zag een netwerk van kleine, doosachtige compartimenten, zoals men ziet in bij
honingraten. Hij noemde deze compartimenten "cellulae", die we nu kennen als
cellen (zie figuur).
Hooke zag natuurlijk niet echte cellen, maar de structuren die plantencellen
omringen, omdat de celbestanddelen waren verdwenen. Met name door het
verbeteren van de microscopen, weten we nu meer en meer van de cellulaire
geheimen. We weten nu bijvoorbeeld dat er structurele gelijkenissen en verschillen
zijn tussen prokaryotische cellen en eukaryotische cellen, maar ook tussen dierlijke
cellen en plantencellen.
Probleemstelling:
- Hoe zijn cellen opgebouwd?
- Wat zijn prokaryotische cellen?
- Wat zijn eukaryotische cellen?
Brainstorm
● prokaryotisch cellen →
○ zonder celkern, wel DNA in cytoplasma.
○ Geen meiose wel mitose.
○ Hebben geen compartimenten (hebben een membraan errond)/organellen
(hebben een eigen functie)?
● eukaryotisch cellen → met celkern en DNA
● dierlijke cellen
○ als druk groter wordt in cel knapt de cel.
● plantencellen
, ○ bladgroenkorrels
○ celwand
○ cellulose
○ grotere vacuole, door celwand wordt de druk (turgor) groter i.p.v bij dierlijke
cel
Organellen
● golgi apparaat
● mitochondriën → ATP door oxidatieve fosforylering, citroenzuurcyclus (hoef je niet te
kennen voor dit blok)
○ is ooit opgeslokt door andere cel daarom heeft het een eigen DNA
○ hebben eigen DNA dus kunnen delen binnen een cel (eigen mitose)
○ Gaan zelf pas delen als de mitose klaar is
○ worden (ongelijk) verdeeld over de cel
● gER/rER
○ translatie/transcriptie
○ Ribosomen zitten OP het ER (niet in)
○ in ribosomen worden eiwitten gemaakt
● celkern
○ Zit het DNA in
● celmembraan
○ Kunnen hydrofobe stoffen doorheen
○ transport van stoffen
○ kan d.m.v actief of passief transport
● peroxisomen
○ enzymen die vetzuren afbreken
○ oxidatiereacties, zijn gevaarlijk → zuurstofradicalen
● lysosomen
○ bevatten enzymen die celorganellen kunnen afbreken en voedingsstoffen
● cytoskelet
○ zorgt ervoor dat organellen kunnen bewegen binnen cel
○ rol bij celdeling
Leerdoelen:
1. Wat zijn de celorganellen en wat is hun functie? (Kijk naar
de brainstorm, heb je alles)
cel:
- bevat DNA moleculen en chemische code
- replicatie
- nucleotide
- genetische verandering en selectie
