Samenvatting Sociaal recht voor criminologen

Intro
 Sociaal recht =
o Arbeidsrecht: vertrekt vanuit het privaatrecht maar krijgt een kader van
dwingende aard errond, wat de werknemer beschermt en het contract
gaan omkaderen
 Normeert individuele en collectieve betrekkingen tussen
werknemers en werkgevers
 Vooral arbeidsovereenkomsten: basis voor rechten en plichten
tussen werknemer en werkgever
 Kunnen zowel schriftelijk als mondeling zijn
o Mondelinge zijn wel moeilijk te bewijzen
o Schriftelijk handig voor bewijs
 Beschermend als correctie op het privaatrecht en dwingend kader
o Sociaalzekerheidsrecht: ook beschermend door publiekrecht
 Omvat stelsels die voorzien in individuele sociale prestaties,
levensstandaard te handhaven
 Middelen tot menswaardig bestaan verschaffen of kosten
opvangen
 Verlies inkomen door ziekte/ontslag/schorsing/…:
socialezekerheidsrecht neemt het dan over van arbeidsrecht en
zorgt voor vervanging van inkomen
 Redenen waarom arbeidsrecht samennemen met sociaalzekerheidsrecht onder
noemer van sociaal recht
o Bescherming maar op andere manier
 Zien werknemer als zwakke persoon, werkt onder gezag
 Bij arbeidsrecht als privaatrecht
 Bij socialezekerheidsrecht als publiekrecht
o Oorsprong in eerste industriële revolutie: veel uitbuiting van arbeiders
 Arbeidsrecht bescherming binnen arbeidscontract en
sociaalzekerheidsrecht bescherming wanneer contract wegvalt
 Werknemer garanderen dat die over voldoende middelen
beschikt om te kunnen leven
o Door corrigerend arbeidsrecht en sociale zekerheid
 Sociaal recht: een ‘eigenaardig’ beestje
o Beschermend recht: bescherming van de economisch zwakkere
o Dwingend recht/recht van openbare orde
 Inbreuk op dwingend recht: nietigheid, nooit bestaan (ex tunc)
 Werkgever kan zich niet op nietigheid beroepen, werknemer
kan dat wel
o Beschermde partij kan nietigheid inroepen
 Nietigheid geldt enkel voor de toekomst en niet
het verleden (ex nunc)

,  Voor verleden kan rechten nog geclaimd
worden
o Bv. loon
o Rol sociale partners
 Sluiten collectieve arbeidsovereenkomsten af en die CAO’s creëren
zelf recht
 Voordeel voor sociale stabiliteit
o Met eigen rechtbanken ( vs. eenheidsrechtbank)
 Sociale zekerheidsgeschillen ook naar de arbeidsrechtbank
 Is laagdrempeliger
 Zijn samengesteld uit beroepsmagistraat en twee lekenrechters
 Een representatief voor werknemersvakorganisaties
 Andere representatief voor werkgeversvakorganisaties
 Tegen vonnissen kan in hoger beroep worden gegaan
 Arbeidsgerechten niet bevoegd inzake collectieve arbeidsgeschillen
 Hoort bij rechtbank van eerste aanleg
 Arbeidsrecht vs. socialezekerheidsrecht
o Arbeidsrecht gezien als onderdeel economisch recht
o Socialezekerheidsrecht gezien als onderdeel publiekrecht

Sociaal recht, arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
 Bronnen
o Toenemend belang internationale en Europese normen
 Arbeidsrecht meer en meer vanuit Europa aangestuurd
o Formele wetgeving, KB’s, MB’s, …
 Parlementaire wetten: algemene beginselen
 Minister verder uitwerken: KB’s, MB’s
 Hiërarchie der normen:
 Grondwet
 Formele wet
 KB (bron vinden in formele wet)
o Parlement zegt dat wet verder uitgewerkt moet
worden door Koning (=regering)
 Koning kan zeggen dat KB verder uitgewerkt
moet worden door een minister (dan MB
krijgen)
 MB
o Eigen rechtsvorming in
 Arbeidsrecht: AO/CAO/arbeidsreglement/…
 Hiërarchie der bronnen arbeidswet: artikel 51 CAO wet
o Dwingend
o Andere rechtsbronnen eigen aan arbeidsrecht

, o Aanvullend
 Staat niet altijd in artikel zelf
 Niks voorzien: aanvullend
o “Tenzij partijen anders hebben
voorzien”
 Arbeidsreglement: moet door ieder bedrijf worden opgesteld
en werkgever stelt dit op samen met zijn werknemers
o Op elk moment toegang kunnen hebben tot
arbeidsreglement
 Sociale zekerheid: normen van zelfstandige overheidsorganen
Arbeidsrecht
 Arbeidsrecht
o Definitie: “het recht dat van toepassing is op arbeidsprestaties geleverd in
ondergeschikt verband”
 Beschermend recht + ordenend recht
o Dwingend recht (soms openbare orde, bijna geen aanvullend recht)
o Ter bescherming van de werknemer
o Art. 51 CAO-wet
o Art. 6 AOW (arbeidsovereenkomstenwet)
 Vergelijk met socialezekerheidswet

1. Wie is werknemer
 Zelfstandige, gedetineerde die werkt in gevangenis
o Arbeidsrecht niet van toepassing
 Algemene stelsel van de sociale zekerheid in werking
 Gelijkaardig op arbeidsrechtelijk, sociale zekerheid en juridisch vlak
 Persoon die werkt op basis van arbeidsovereenkomst
Het arbeidscontract (≈ arbeidsovereenkomst = overeenkomst tussen werkgever en
werknemer, waarbij werknemer verbindt tot verrichten van arbeid in ondergeschikt
verband en werkgever loon werknemer uitbetaalt)
 Loon (essentieel element)
o vs. vrijwilliger
 vrijwillig doen, geen oogmerk om loon te krijgen
o staat tegenover de te presteren arbeid
o Niet beperkt tot levensonderhoud
 Hele loon wordt beschermd, niet enkel datgene wat nodig is voor
levensonderhoud
 Zelfs te laag loon ook als levensonderhoud zien
 Valt niet direct onder minimumloon
 Arbeid (essentieel element)
o Slapen is ook werken
 Geldt voor brandweermannen, dokters, verpleegsters, … die
kunnen opgeroepen worden

, o Discussie of het arbeid is in sommige gevallen, daar waar men inkomsten
van krijgt maar vroeger geen officiële arbeid was
 Bv. influencers, auteurs, voetballers
o Arbeid = stellen van bepaalde fysieke activiteiten die inkomen genereren
 Gezag (essentieel element, meest belangrijke)
o Belangrijkste criterium
 Werkgever heeft gezag over werknemer
 Hoe meer instructie, hoe meer als werknemer beschouwd
 Komt van vroeger: handenarbeiders die instructie kregen om
dat te doen en werkgever komt dat controleren
o ≠ zelfstandige
 Hier ontbreekt gezag
 Hoe meer vrijheid, hoe meer zelfstandige
o In dienstensector vrij moeilijk om te bepalen hoeveel vrijheid er is
 Gezag moeilijk te bepalen in die sectoren
 Hoe meer intellectuele vrijheid: hoe moeilijker gezag te
bepalen
 Mogelijkheid om te controleren is genoeg om van gezag te kunnen
spreken
 Arbeidsovereenkomstenwet 3 juli 1978
Belang
 Toepassing arbeidsrecht
o Probleem van ‘schijnzelfstandigen’
 Raakt maar niet opgelost
 Lijken zelfstandige maar zijn werknemers
 Om sociale zekerheid te ontlopen
o Risico: vordering van de werknemer (bv. opzeggingsvergoeding) en de
RSZ (achterstallige bijdragen)
 Komt naar boven bij ontslag, controles, …
 Toepassing socialezekerheidsrecht werknemers
o Probleem van ‘schijnzelfstandigen’, maar ook soms van
o ‘schijnwerknemers’
 Persoon in mogelijkheid stellen om snel ziekte-uitkering te krijgen
 Artiesten zijn ook schijnwerknemers
 Lijken zelfstandigen maar zijn werknemers
Berekening bruto  netto

€1.200 (kost) + Patronale RSZ-bijdrage
(20%)
€1.000 (bruto) RSZ Bonus (incl.
vakantiegeld)
- Werknemersbijdrage RSZ
(13,07%)
Bruto
FISCUS belastbaar
- Bedrijfsvoorheffing
(exceptioneel, geschat op 40%)