1. Methodisch handelen
1.1 Wat is methodisch handelen?
Eigen aan ons orthopedagogisch handelen. De weg waarop ik ga handelen.
Wat wil ik bereiken met ons handelen, waar wil ik naartoe?
• Doelgericht: gericht op ontwikkeling/handhaving
» Wat willen we bereiken? Niets doen zonder te weten waarom
» Doelen behouden = handhaven → zaken proberen te onderhouden
» SAMEN met de cliënt en het netwerk bepalen
• Bewust: niet louter intuïtief
» Vaak ga je wel vanuit je buikgevoel handelen, intuïtief → niet altijd de tijd
» Maar hierbij ga je wel eerst nadenken → waar willen we naartoe
• Systematisch: stap voor stap
• Procesmatig: volgens plan
» Gedurende heel het proces contstant nadenken
» Brengt het ons bij ons doel? Anders bijsturen
Visies die methodisch handelen illustreren
• Ter Horst: POS vraag om actie
• Kok: vraagstellingstype vraagt om actie
• Broekaert: orthopedagogiek als handelingswetenschap
We vertrekken steeds van ons handelen met de cliënt (SAMEN handelen) en
moeten daar ook steeds naar terugkeren.
Er is een voortdurende wisselwerking tussen theorie en handelen.
1.2 Werken met doelen
• Een eerste belangrijke vraag is ‘wie is de persoon die je wenst te
ondersteunen, wat is zijn vraag, hoe kan je hem het best ondersteunen ?’
(intake-gesprek)
• Het begrip doelgroep betekent: “die mensen, die we in ons werk be-doel-en
te bereiken”. (doelgroep-analyse)
• ! Belang van functionele relatie met de doelgroep (cf. afstand-nabijheid)
Functionele relatie: je gaat een functie gaat uitoefenen. We gaan in functie van
de cliënten werken.
Let wel, het is niet de bedoeling om mensen in een vakje te plaatsen, elke
persoon is uniek en vraagt in principe een geïndividualiseerde aanpak.
1
,1.3 Plannen – uitvoeren – evalueren – bijsturen
De cyclus van het orthopedagogisch handelen
We plannen; we voeren uit; we evalueren; en we sturen bij.
Als voorbeeld van het methodisch handelen. Niet hetzelfde als de regulatieve
cyclus van Van striem. Cyclus = het blijft verder draaien.
Verschillende soorten plannen
Plannen
• Instellingsplan/beleidsplan: de visie (hoe kijken ze, kader dat ze gebruiken),
missie (wat doet men, wat willen ze)
• Afdelingsplan: Concrete vertaling missie/visie voor een specifieke afdeling
• Activiteitenplan (individueel/groep): Heel concreet activiteiten voorbereiden
vanuit de agogische doelen (wie, wat, waar, wanneer, …)
• Individueel handelingsplan: Bepaalde plannen die we maken voor 1 individu
op maat
-> EXAMEN: welk soort plan is dit?
Uitvoeren (bij een activiteitenplan)
! Begeleidingsstijl ! Autoritaire -, democratische -, laisser faire –
Evalueren (bij een activiteitenplan) na het uitvoeren
• Product (werkdoelen): bereikt wat ik wil bereiken?
• Proces (aspecten methodisch handelen): hoe is het gelopen? Hoe is het tot
stand gekomen?
Sturen bij
2
,2. Handelingsplanning binnen het HV-proces
2.1 Inleiding
• Van handelingsplanning (proces) tot handelingsplan (product)
» Het hele proces dat we doorlopen; continue proces
» Start bij het beeld dat we hebben van de cliënt, het opstellen van doelen,
acties koppelen, evalueren, bijsturen, …
» De neerslag van het proces
• Andere termen
» Persoonlijk ondersteuningsplan
» Zorgplan (medisch)
» Behandelplan (medisch)
» Coachingsplan
2.2 Definitie van Rink (1986)
Definitie niet vanbuiten leren, elementen wel.
• Permanent gebeuren - dynamiek/cyclisch -> iets dat niet stopt/altijd
aanwezig
• Instelling (! Zeker ook belangrijk bij ambulante HV) -> nu voorziening
• Functionarissen (Wie er verantwoordelijkheid is voor het opmaken van het
HP):
» Deskundigheidsmodel : Vb. psychiater, orthopedagoog,
gedragsdeskundige → expert
» Betrokkenheidsmodel : Persoon die het dichts bij de persoon staat maakt
plan; individuele begeleider
» Participatiemodel : Wij worden zo opgeleid; professionals betrokken, maar
persoon en netwerk zijn centraal betrokken
• Leefsituatie -> De context waarin het handelen plaatsvindt, de variabelen
» Kind
» Opvoeder
» Situatie
• Eigen optreden (SAMEN handelen – kwaliteitsvol, methodisch, planmatig
handelen) -> actie
3
, 2.3 De plaats van handelingsplanning binnen het hele
hulpverleningsproces
Weten dat het vertrekt vanuit het eerste contact dat je hebt met je cliënt; wnr
HV start, start de handelingsplanning.
• Procesfase 1: probleem stellen/signaleren
• Procesfase 2: probleemanalyse -> vaak door gesprekken met betrokkenen
➔ Echte vraag of ondersteuningsvragen cliënt/cliëntsysteem
• Procesfase 3: ontwerpen van een hulpaanbod
» Duidelijk formulering hulpvraag/hulpvragen
» Indicatiestelling (kijken welke hulp we kunnen gaan bieden)
➢ Aan wie?
➢ Waar?
➢ Hoelang?
➔ Intakegesprek (eerste gesprek)
2.4 Een cyclisch proces
• Hulpverlening = probleem – probleemanalyse – hulpaanbod
• Handelingsplanning = beeld – plan – handelen – evalueren
• Handelingsplanning = diagnostiek (diagnostische criteria → leiden tot
diagnoses; objectieve meetinstrumenten) – besluitvorming – planning –
evaluatie
• Assessment (ook kijken naar de subjectieve elementen) – planning –
implementatie – evaluatie
-> Regulatieve cyclus van Van Strien
2.5 Bespreking van de verschillende fasen van de regulatieve
cyclus van handelingsplanning (Van Strien
1. Fase 1: Beeldvorming (vraagverduidelijking)
DOEL van de BEELDVORMING
Wie is de persoon? Wat is zijn/haar ondersteuningsvraag?
WAAR HAAL JE INFORMATIE?
• Eigen observaties om een goed zicht te krijgen op het huidige functioneren
(actueel)
• Overleg met collega’s (begeleiders maar ook andere disciplines)
• Gesprekken met de persoon zelf of proxy (die de persoon vertegenwoordigd)
4
1.1 Wat is methodisch handelen?
Eigen aan ons orthopedagogisch handelen. De weg waarop ik ga handelen.
Wat wil ik bereiken met ons handelen, waar wil ik naartoe?
• Doelgericht: gericht op ontwikkeling/handhaving
» Wat willen we bereiken? Niets doen zonder te weten waarom
» Doelen behouden = handhaven → zaken proberen te onderhouden
» SAMEN met de cliënt en het netwerk bepalen
• Bewust: niet louter intuïtief
» Vaak ga je wel vanuit je buikgevoel handelen, intuïtief → niet altijd de tijd
» Maar hierbij ga je wel eerst nadenken → waar willen we naartoe
• Systematisch: stap voor stap
• Procesmatig: volgens plan
» Gedurende heel het proces contstant nadenken
» Brengt het ons bij ons doel? Anders bijsturen
Visies die methodisch handelen illustreren
• Ter Horst: POS vraag om actie
• Kok: vraagstellingstype vraagt om actie
• Broekaert: orthopedagogiek als handelingswetenschap
We vertrekken steeds van ons handelen met de cliënt (SAMEN handelen) en
moeten daar ook steeds naar terugkeren.
Er is een voortdurende wisselwerking tussen theorie en handelen.
1.2 Werken met doelen
• Een eerste belangrijke vraag is ‘wie is de persoon die je wenst te
ondersteunen, wat is zijn vraag, hoe kan je hem het best ondersteunen ?’
(intake-gesprek)
• Het begrip doelgroep betekent: “die mensen, die we in ons werk be-doel-en
te bereiken”. (doelgroep-analyse)
• ! Belang van functionele relatie met de doelgroep (cf. afstand-nabijheid)
Functionele relatie: je gaat een functie gaat uitoefenen. We gaan in functie van
de cliënten werken.
Let wel, het is niet de bedoeling om mensen in een vakje te plaatsen, elke
persoon is uniek en vraagt in principe een geïndividualiseerde aanpak.
1
,1.3 Plannen – uitvoeren – evalueren – bijsturen
De cyclus van het orthopedagogisch handelen
We plannen; we voeren uit; we evalueren; en we sturen bij.
Als voorbeeld van het methodisch handelen. Niet hetzelfde als de regulatieve
cyclus van Van striem. Cyclus = het blijft verder draaien.
Verschillende soorten plannen
Plannen
• Instellingsplan/beleidsplan: de visie (hoe kijken ze, kader dat ze gebruiken),
missie (wat doet men, wat willen ze)
• Afdelingsplan: Concrete vertaling missie/visie voor een specifieke afdeling
• Activiteitenplan (individueel/groep): Heel concreet activiteiten voorbereiden
vanuit de agogische doelen (wie, wat, waar, wanneer, …)
• Individueel handelingsplan: Bepaalde plannen die we maken voor 1 individu
op maat
-> EXAMEN: welk soort plan is dit?
Uitvoeren (bij een activiteitenplan)
! Begeleidingsstijl ! Autoritaire -, democratische -, laisser faire –
Evalueren (bij een activiteitenplan) na het uitvoeren
• Product (werkdoelen): bereikt wat ik wil bereiken?
• Proces (aspecten methodisch handelen): hoe is het gelopen? Hoe is het tot
stand gekomen?
Sturen bij
2
,2. Handelingsplanning binnen het HV-proces
2.1 Inleiding
• Van handelingsplanning (proces) tot handelingsplan (product)
» Het hele proces dat we doorlopen; continue proces
» Start bij het beeld dat we hebben van de cliënt, het opstellen van doelen,
acties koppelen, evalueren, bijsturen, …
» De neerslag van het proces
• Andere termen
» Persoonlijk ondersteuningsplan
» Zorgplan (medisch)
» Behandelplan (medisch)
» Coachingsplan
2.2 Definitie van Rink (1986)
Definitie niet vanbuiten leren, elementen wel.
• Permanent gebeuren - dynamiek/cyclisch -> iets dat niet stopt/altijd
aanwezig
• Instelling (! Zeker ook belangrijk bij ambulante HV) -> nu voorziening
• Functionarissen (Wie er verantwoordelijkheid is voor het opmaken van het
HP):
» Deskundigheidsmodel : Vb. psychiater, orthopedagoog,
gedragsdeskundige → expert
» Betrokkenheidsmodel : Persoon die het dichts bij de persoon staat maakt
plan; individuele begeleider
» Participatiemodel : Wij worden zo opgeleid; professionals betrokken, maar
persoon en netwerk zijn centraal betrokken
• Leefsituatie -> De context waarin het handelen plaatsvindt, de variabelen
» Kind
» Opvoeder
» Situatie
• Eigen optreden (SAMEN handelen – kwaliteitsvol, methodisch, planmatig
handelen) -> actie
3
, 2.3 De plaats van handelingsplanning binnen het hele
hulpverleningsproces
Weten dat het vertrekt vanuit het eerste contact dat je hebt met je cliënt; wnr
HV start, start de handelingsplanning.
• Procesfase 1: probleem stellen/signaleren
• Procesfase 2: probleemanalyse -> vaak door gesprekken met betrokkenen
➔ Echte vraag of ondersteuningsvragen cliënt/cliëntsysteem
• Procesfase 3: ontwerpen van een hulpaanbod
» Duidelijk formulering hulpvraag/hulpvragen
» Indicatiestelling (kijken welke hulp we kunnen gaan bieden)
➢ Aan wie?
➢ Waar?
➢ Hoelang?
➔ Intakegesprek (eerste gesprek)
2.4 Een cyclisch proces
• Hulpverlening = probleem – probleemanalyse – hulpaanbod
• Handelingsplanning = beeld – plan – handelen – evalueren
• Handelingsplanning = diagnostiek (diagnostische criteria → leiden tot
diagnoses; objectieve meetinstrumenten) – besluitvorming – planning –
evaluatie
• Assessment (ook kijken naar de subjectieve elementen) – planning –
implementatie – evaluatie
-> Regulatieve cyclus van Van Strien
2.5 Bespreking van de verschillende fasen van de regulatieve
cyclus van handelingsplanning (Van Strien
1. Fase 1: Beeldvorming (vraagverduidelijking)
DOEL van de BEELDVORMING
Wie is de persoon? Wat is zijn/haar ondersteuningsvraag?
WAAR HAAL JE INFORMATIE?
• Eigen observaties om een goed zicht te krijgen op het huidige functioneren
(actueel)
• Overleg met collega’s (begeleiders maar ook andere disciplines)
• Gesprekken met de persoon zelf of proxy (die de persoon vertegenwoordigd)
4
