Samenvatting GROEPSDYNAMICA DEEL 3 (Pesten)

Groepsdynamica les 3:
pesten
1.Wat is pesten?

1.1. Pesten:

 Geen uniforme definitie; definitie vd Zweeds-Noorse psycholoog Dan Olweus wordt
beschouwd als de grondlegger vh onderzoek naar pesten in scholen en daardoor wordt zijn
definitie vaak aangehaald  ‘Langdurige, negatieve sociale of fysieke handelingen ten
opzichte ve andere die zich moeilijk kan verdedigen met machtsverschil’

 3 criteria van belang om pesten te omschrijven:
o Intentioneel agressief gedrag
o Herhaaldelijke en langdurige blootstelling aan dit gedrag
o Een machtsonevenwicht tussen het slachtoffer en dader

 Kenmerken:
o Doelgericht en gepland
o Steeds gericht naar dezelfde persoon
o Continuïteit: systematisch en langdurig
o Duidelijk machtsverschil: pestkop is winnaar/machtige, en slachtoffer is
verliezer/machteloze
o Vorm van agressie met als doel de anderen te kwetsen en leed te bezorgen
o Slachtoffer kan niet (meer) voor zichzelf opkomen en loopt blijvende lichamelijke of
geestelijke schade op
o Gaat steeds om een systematische fysieke of psychologische intimidatie gedurende
een bepaalde tijd (zowel bij direct -als indirect pesten)

 Pesten in een groep:
o Niet alleen bij kinderen maar ook bij volwassenen
o Met vaak ziekte of isolatie tot gevolg
o Niet voldaan aan basisbehoefte om erbij te horen
o Als begeleider aandacht voor groepsvorming  als je merkt dat iemand zich niet
goed voelt in een groep, dan heb je als begeleider de verantwoordelijkheid om hier
iets mee te doen

 Pesten wordt vaak te kort door de bocht bekeken:
o ‘Pesten gaat van zelf wel weer over’
o ‘Alle kinderen met een bril en ros haar worden gepest’
o ‘Van pesten word je hard: het hoort nu eenmaal bij het leven’
o ‘Wie gepest wordt, lokt het zelf uit’

, o ‘Bij ons wordt er niet gepest hoor’




 Misverstanden omtrent pesten op school:
o ‘Pesters zijn heel impulsief en onzeker’  1 vd belangrijkste redenen om te pesten is
een hogere sociale status

o ‘De pester moet gewoon flink gestraft worden!’  soms wordt hierdoor het pesten
juist erger; in plaats van streng straffen, beter de context erbij betrekken en andere
vaardigheden aanleren aan de pestkop en het slachtoffer

o ‘Je moet de pester gewoon een klap verkopen, dan stopt het wel’ 
wetenschappelijk onderzoek doet op geen enkele wijze vermoeden dat pesten stopt
als het slachtoffer terugslaat. Sterker nog; het kan de situatie juist verergeren

o ‘Pesten is vervelend, maar uiteindelijk word je er wel weerbaarder door’  kinderen
die gepest worden, voelen zich enorm eenzaam-, angstig -en verdrietig

o ‘Oh maar hij wordt niet ‘echt’ gepest!’  kinderen die het gevoel hebben gepest te
worden, ervaren de negatieve gevolgen vh pesten zoals angst en depressie. Dit laat
zien dat pesten in sterke mate een subjectief verschijnsel is en dat de vraag of het
wel ‘echt’ pesten is niet relevant is

 Hoe gebeurt het pesten? Direct of…:
o Verbaal: woorden worden als wapens gebruikt, uitschelden of afdreigen, een grote
mond opzetten of vernederende opmerkingen maken, roddelen of leugens
verspreiden,… bedreigen omwille van zijn godsdienst, ras, handicap, gewoonte,…

o Fysiek: slaan, duwen, trekken, krabben, schoppen, vechten, uitsluiten, negeren,…

o Materieel: bezittingen stelen, vernietigen, mee gooien of laten verdwijnen

o Steaming: iemand intimideren totdat hij/zij geld voor een voorwerp afgeeft

o Cyberpesten: via de media zoals sms, chatten of e-mail

 … indirect:
o Het verspreiden v geruchten zodat het slachtoffer sociaal geïsoleerd geraakt

 Vanaf welke leeftijd wordt er gepest?
o Vanaf een jaar of 6 gaan kinderen stilaan leren dat hun gedrag gevolgen heeft voor
de andere. Ze ontdekken dat hun ‘ik’ deel uitmaakt ve grotere sociale context. Op
dat moment start de ontwikkeling vd empathie, het verantwoordelijkheidsbesef en
de zelfreflectie
o Anderzijds ontstaan op dat moment ook vormen v sociale agressie, zoals pesten en
het uitsluiten van kinderen

, o Sommigen noemen hier de leeftijd v 6jr, anderen spreken v 8jr. uit onderzoekt blijkt
dat pesten het meest voorkomt bij kinderen tussen de 10 en 14jaar




 Hou rekening met het feit dat…:
o Het slachtoffer vaak niet wilt praten over de situatie, dit is namelijk wat hij niet meer
wilt

 Pesten op het werk:
o Geweld op het werk= elke feitelijkheid waarbij een werknemer of een andere
persoon waarop deze wetgeving v toepassing is, psychisch of fysiek wordt bedreigd
of aangevallen bij de uitvoering vh werk


1.2. Plagen:

 Kenmerken:
o Van voorbij gaande aard – onschuldig en tijdelijk
o Je houdt rekening met elkaar: niet gericht om te kwetsen of pijn te doen
o Overwegend speels karakter: de ander voor zichzelf opkomen en het heeft geen
gevolgen
o Geen sprake v machtsongelijkheid: er is geen winnaar of verliezer

 Plagen wordt pesten als…:
o Als de ander aangeeft dat het niet leuk is en er wordt toch doorgegaan
o Als steeds dezelfde ‘grap’ wordt uitgehaald of gemaakt
o Als je merkt dat de een baas wordt over de ander
o Er een situatie ontstaat waarbij de gepeste vaak niet voor zichzelf kan opkomen of in
een groep uitgesloten wordt



2.Het gepeste kind of de jongere

 Kenmerken:
o Uiterlijke kenmerken kunnen aanleiding geven, maar is niet noodzakelijk
o Vaak introverter – minder zelfverzekerd – geneigd zich gedienstig te gedragen
o Niet passend kunnen reageren op pesten
o Afwijken v informele groepsnormen
o 1e reactie is bepalend
o Kampen vaak met schuldgevoel

 Mogelijke signalen:
o Lijken niet echt vrienden te hebben
o Worden vaak als laatste gekozen
o Worden vaak uitgelachen
o Hun bezittingen worden beschadigd