Onderzoeksvaardigheden hoofdstuk 1
Onderzoeksvaardigheden binnen BaTP:
De psychologische bril visualiseert de drie leerlijnen waaruit de opleiding Bachelor in de
Toegepaste Psychologie is opgebouwd.
Leerlijn 2: Handelingsgerichte psychodiagnostiek:
• De psychologisch consulent voert alle fasen van het psychodiagnostisch proces
uit.
• Met de eerste leerlijn (professionele grondhouding) als fundament focust de
tweede leerlijn op de onderzoeks-competenties van een psychologisch
consulent en dit zowel in de context van een psychodiagnostisch proces als in de
context van praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek.
Onderzoekscompetenties:
bestaan uit een onderzoekende houding enerzijds
en onderzoeksvaardigheden anderzijds:
• Een onderzoekende houding vertrekt vanuit een aantal
attitudes: nieuwsgierigheid, open houding, kritisch denken, willen doorgronden,
bereid zijn tot perspectiefwissel, het vanzelfsprekende in vraag durven stellen,
gerichtheid op betrouwbare bronnen, willen delen met anderen
• Onderzoeksvaardigheden zijn het geheel van kennis en vaardigheden die nodig
zijn om een psychodiagnostisch of een praktijkgericht wetenschappelijk
onderzoek te kunnen uitvoeren.
Onderzoeksvaardigheden binnen de actualiteit & onderwijs:
• Belangstelling onderzoeksresultaten in de actualiteit:
▪ Berichtgeving in kranten over resultaten van (wetenschappelijk)
Onderzoek
• Onderwijs:
▪ Vakliteratuur begrijpen
▪ Vakliteratuur kritisch analyseren
▪ Evidence-based werken
▪ Kwaliteitszorg
▪ Zelf een beperkt onderzoek opzetten en uitvoeren
HOOFDSTUK 1: BASISBEGRIPPEN
ALLES KENNEN (BEHALVE P19):
1.1 Definitie wetenschappelijk verantwoord onderzoek:
• Kern van onderzoek
, • Vragen stellen over verschijnselen in de samenleving (bv. Zijn vrouwen
gelukkiger dan mannen?)
• Vragen BEANTWOORDEN a.d.h.v. strikte regels en stappenplan
▪ Belang van onderzoeksopzet en adequate uitvoering → betrouwbare en
geldige antwoorden
▪ Slecht opgezet onderzoek levert onbetrouwbare en ongeldige resultaten
op → onbruikbaar
▪ Kennis van onderzoeksvaardigheden!
o i.t.t. leek/journalist
• Cyclisch proces
▪ Elk antwoord kan nieuwe vragen oproepen
• Meerwaarde
▪ Onderzoeksresultaten vaak de basis voor beslissingen → BELEID/praktijk
▪ Onderzoek leidt tot kennisvermeerdering
• Geen eenduidige definitie
• Definitie
▪ “Onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op systematische
wijze op basis van een onderzoeksontwerp data verzamelt en analyseert,
om op een betrouwbare en geldige wijze onderzoeksvragen te
beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling.”
1.2 Soorten onderzoek (VERSCHILLENDE…):
1.2.1 volgens DOEL/RELEVANTIE : Fundamenteel onderzoek vs.
praktijkgericht onderzoek:
• Fundamenteel OF theoriegericht onderzoek:
▪ Doel: nieuwe algemene kennis te verwerven
→ kennisvermeerdering
o Bv. daderprofielen, criminaliteitsfenomenen,
ziektebeelden, …
▪ Rechtstreeks gericht op het beschrijven, begrijpen, verklaren en
voorspellen van verschijnselen
▪ Belang van theoretische inzichten → basis van praktijkgericht onderzoek
▪ Geen direct maatschappelijk nut (kan uiteindelijk wel het geval zijn)
• Toegepast of praktijkgericht onderzoek:
▪ Doel: verkrijgen van kennis om verschijnselen in de werkelijkheid te
beïnvloeden en te veranderen
▪ Vraag komt vanuit de praktijk; organisatie, overheid,…
▪ Bv. behandelingsprogramma evalueren van hoe om te gaan met personen
met een posttraumatische stressstoornis
▪ Toepassing theoretische kennis (verkregen uit
fundamenteel/theoriegericht onderzoek)
▪ Actieonderzoek
• Beide types onderzoek dienen op een wetenschappelijk verantwoorde wijze te
worden uitgevoerd.
• Wetenschappelijke kennis ≠ alledaagse kennis (leken/journalisten-redacties)
, • Wetenschappelijke onderzoekers beschikken over voldoende theoretische
inzichten om hun vaststellingen te interpreteren.
• Opbouw onderzoek volgens logisch en transparant stappenplan
(onderzoeksproces)
• Wetenschappelijke onderzoekers houden zich aan strikte regels om de
kwaliteit (betrouwbaarheid en geldigheid) van onderzoek te waarborgen.
1.2.2 volgens GRONDVORM kwantitatief vs. kwalitatief onderzoek: → zie vb.
dia 39 en 40
Beide grondvormen zijn gelijkaardige vormen van onderzoek en kunnen als
complementair worden beschouwd. Er kan ook een combinatie zijn van beide
1.2.3 volgens TIJDsperspectief:
• Cross-sectioneel onderzoek vs. Longitudinaal onderzoek
▪ Cr. Is dit eenmalig, bepaald tijdstip onderzocht
▪ Long. Langdurig (bv. jaar of paar maand) met niet dezelfde doelgroep.
▪ Trendonderzoek vs. Panelonderzoek (onderscheid van longit.)
o Trend. Regelmatige tijdstippen en niet dezelfde doelgroep
o Panel. Regelmatige tijdstippen en dezelfde doelgroep
• Retrospectief onderzoek vs. Prospectief onderzoek
▪ Retro. Terugblikken in de tijd (kindertijd ondervragen)
▪ Pro. Vooruit in de tijd (bv. jongeren ondervragen en 10 jaar later opnieuw)
1.3 Eisen aan onderzoek:
1.3.1 Wetenschappelijke eisen (eobbv → ex on beach bekende vlaming):
• Empirisch (= zintuigelijk waarneembaar):
▪ Controleerbaar en toetsbaar (falsifieerbaar of weerlegbaar)
▪ Bv. ‘God bestaat’ (niet emp vs. ‘mensen zijn geloviger dan vroeger’(wel
emp)
▪ Empirische cyclus (verdieping p.24)
o Samenspel van inductie en deductie
o Onderzoek: verbindingen tussen theorieën (ideeën) en de
empirische werkelijkheid (data)
o Deductief redeneren: van algemene theorie naar specifieke
gegevens → afleiden voorspellingen (hypothesen) uit theorie
, o Inductief: van specifieke gegevens (waarneming) naar algemene
theoretische uitspraken (verklaring waarneming, hypothese)
o Cyclisch: inductie en deductie wisselen elkaar af
▪ Vervolg?:
o Deze wetmatigheden zijn in sociale wetenschappen
probabilistisch = waarschijnlijk, de kans is groot dat het fenomeen
zich voordoet, geen absolute zekerheid (geen deterministische
wetmatigheid)
• Onafhankelijk en objectief:
▪ Onafhankelijk van opdrachtgever
▪ Onafhankelijk onderzoeker:
o Onderzoek niet in bepaalde richting sturen, opletten voor
suggestieve vragen, resultaten niet in bepaalde richting sturen
o Geen persoonlijke voordelen/belangenvermenging
• Betrouwbaar (exactheid):
▪ Exactheid: dezelfde of gelijkaardige resultaten
▪ Herhalen onderzoek
o Jij of andere onderzoeker
o Bij = of ~ doelgroep
▪ Afwezigheid van toevallige fouten → betrouwbare resultaten zijn
resultaten die niet toevallig zijn
▪ Hoe meer toevallige fouten, hoe onbetrouwbaarder
▪ Hoe meer eenheden in onderzoek, hoe betrouwbaarder → OMVANG
▪ In alle fasen van onderzoek kan betrouwbaarheid op de helling staan
▪ Vooral belangrijk in kwantitatief onderzoek
o Betrouwbaarheid als voorwaarde voor geldigheid maar geen
garantie erop
• Valide (geldig):
▪ Meet het onderzoek wat het zou moeten meten? Of meet het eigenlijk iets
anders?
▪ Vermijden systematische fouten → vertekening (bias)
o Sociaal wenselijke antwoorden
▪ Herwerking onderzoeksontwerp nodig om fouten te vermijden
• Betrouwbaarheid en Geldigheid samengevat:
Onderzoeksvaardigheden binnen BaTP:
De psychologische bril visualiseert de drie leerlijnen waaruit de opleiding Bachelor in de
Toegepaste Psychologie is opgebouwd.
Leerlijn 2: Handelingsgerichte psychodiagnostiek:
• De psychologisch consulent voert alle fasen van het psychodiagnostisch proces
uit.
• Met de eerste leerlijn (professionele grondhouding) als fundament focust de
tweede leerlijn op de onderzoeks-competenties van een psychologisch
consulent en dit zowel in de context van een psychodiagnostisch proces als in de
context van praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek.
Onderzoekscompetenties:
bestaan uit een onderzoekende houding enerzijds
en onderzoeksvaardigheden anderzijds:
• Een onderzoekende houding vertrekt vanuit een aantal
attitudes: nieuwsgierigheid, open houding, kritisch denken, willen doorgronden,
bereid zijn tot perspectiefwissel, het vanzelfsprekende in vraag durven stellen,
gerichtheid op betrouwbare bronnen, willen delen met anderen
• Onderzoeksvaardigheden zijn het geheel van kennis en vaardigheden die nodig
zijn om een psychodiagnostisch of een praktijkgericht wetenschappelijk
onderzoek te kunnen uitvoeren.
Onderzoeksvaardigheden binnen de actualiteit & onderwijs:
• Belangstelling onderzoeksresultaten in de actualiteit:
▪ Berichtgeving in kranten over resultaten van (wetenschappelijk)
Onderzoek
• Onderwijs:
▪ Vakliteratuur begrijpen
▪ Vakliteratuur kritisch analyseren
▪ Evidence-based werken
▪ Kwaliteitszorg
▪ Zelf een beperkt onderzoek opzetten en uitvoeren
HOOFDSTUK 1: BASISBEGRIPPEN
ALLES KENNEN (BEHALVE P19):
1.1 Definitie wetenschappelijk verantwoord onderzoek:
• Kern van onderzoek
, • Vragen stellen over verschijnselen in de samenleving (bv. Zijn vrouwen
gelukkiger dan mannen?)
• Vragen BEANTWOORDEN a.d.h.v. strikte regels en stappenplan
▪ Belang van onderzoeksopzet en adequate uitvoering → betrouwbare en
geldige antwoorden
▪ Slecht opgezet onderzoek levert onbetrouwbare en ongeldige resultaten
op → onbruikbaar
▪ Kennis van onderzoeksvaardigheden!
o i.t.t. leek/journalist
• Cyclisch proces
▪ Elk antwoord kan nieuwe vragen oproepen
• Meerwaarde
▪ Onderzoeksresultaten vaak de basis voor beslissingen → BELEID/praktijk
▪ Onderzoek leidt tot kennisvermeerdering
• Geen eenduidige definitie
• Definitie
▪ “Onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op systematische
wijze op basis van een onderzoeksontwerp data verzamelt en analyseert,
om op een betrouwbare en geldige wijze onderzoeksvragen te
beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling.”
1.2 Soorten onderzoek (VERSCHILLENDE…):
1.2.1 volgens DOEL/RELEVANTIE : Fundamenteel onderzoek vs.
praktijkgericht onderzoek:
• Fundamenteel OF theoriegericht onderzoek:
▪ Doel: nieuwe algemene kennis te verwerven
→ kennisvermeerdering
o Bv. daderprofielen, criminaliteitsfenomenen,
ziektebeelden, …
▪ Rechtstreeks gericht op het beschrijven, begrijpen, verklaren en
voorspellen van verschijnselen
▪ Belang van theoretische inzichten → basis van praktijkgericht onderzoek
▪ Geen direct maatschappelijk nut (kan uiteindelijk wel het geval zijn)
• Toegepast of praktijkgericht onderzoek:
▪ Doel: verkrijgen van kennis om verschijnselen in de werkelijkheid te
beïnvloeden en te veranderen
▪ Vraag komt vanuit de praktijk; organisatie, overheid,…
▪ Bv. behandelingsprogramma evalueren van hoe om te gaan met personen
met een posttraumatische stressstoornis
▪ Toepassing theoretische kennis (verkregen uit
fundamenteel/theoriegericht onderzoek)
▪ Actieonderzoek
• Beide types onderzoek dienen op een wetenschappelijk verantwoorde wijze te
worden uitgevoerd.
• Wetenschappelijke kennis ≠ alledaagse kennis (leken/journalisten-redacties)
, • Wetenschappelijke onderzoekers beschikken over voldoende theoretische
inzichten om hun vaststellingen te interpreteren.
• Opbouw onderzoek volgens logisch en transparant stappenplan
(onderzoeksproces)
• Wetenschappelijke onderzoekers houden zich aan strikte regels om de
kwaliteit (betrouwbaarheid en geldigheid) van onderzoek te waarborgen.
1.2.2 volgens GRONDVORM kwantitatief vs. kwalitatief onderzoek: → zie vb.
dia 39 en 40
Beide grondvormen zijn gelijkaardige vormen van onderzoek en kunnen als
complementair worden beschouwd. Er kan ook een combinatie zijn van beide
1.2.3 volgens TIJDsperspectief:
• Cross-sectioneel onderzoek vs. Longitudinaal onderzoek
▪ Cr. Is dit eenmalig, bepaald tijdstip onderzocht
▪ Long. Langdurig (bv. jaar of paar maand) met niet dezelfde doelgroep.
▪ Trendonderzoek vs. Panelonderzoek (onderscheid van longit.)
o Trend. Regelmatige tijdstippen en niet dezelfde doelgroep
o Panel. Regelmatige tijdstippen en dezelfde doelgroep
• Retrospectief onderzoek vs. Prospectief onderzoek
▪ Retro. Terugblikken in de tijd (kindertijd ondervragen)
▪ Pro. Vooruit in de tijd (bv. jongeren ondervragen en 10 jaar later opnieuw)
1.3 Eisen aan onderzoek:
1.3.1 Wetenschappelijke eisen (eobbv → ex on beach bekende vlaming):
• Empirisch (= zintuigelijk waarneembaar):
▪ Controleerbaar en toetsbaar (falsifieerbaar of weerlegbaar)
▪ Bv. ‘God bestaat’ (niet emp vs. ‘mensen zijn geloviger dan vroeger’(wel
emp)
▪ Empirische cyclus (verdieping p.24)
o Samenspel van inductie en deductie
o Onderzoek: verbindingen tussen theorieën (ideeën) en de
empirische werkelijkheid (data)
o Deductief redeneren: van algemene theorie naar specifieke
gegevens → afleiden voorspellingen (hypothesen) uit theorie
, o Inductief: van specifieke gegevens (waarneming) naar algemene
theoretische uitspraken (verklaring waarneming, hypothese)
o Cyclisch: inductie en deductie wisselen elkaar af
▪ Vervolg?:
o Deze wetmatigheden zijn in sociale wetenschappen
probabilistisch = waarschijnlijk, de kans is groot dat het fenomeen
zich voordoet, geen absolute zekerheid (geen deterministische
wetmatigheid)
• Onafhankelijk en objectief:
▪ Onafhankelijk van opdrachtgever
▪ Onafhankelijk onderzoeker:
o Onderzoek niet in bepaalde richting sturen, opletten voor
suggestieve vragen, resultaten niet in bepaalde richting sturen
o Geen persoonlijke voordelen/belangenvermenging
• Betrouwbaar (exactheid):
▪ Exactheid: dezelfde of gelijkaardige resultaten
▪ Herhalen onderzoek
o Jij of andere onderzoeker
o Bij = of ~ doelgroep
▪ Afwezigheid van toevallige fouten → betrouwbare resultaten zijn
resultaten die niet toevallig zijn
▪ Hoe meer toevallige fouten, hoe onbetrouwbaarder
▪ Hoe meer eenheden in onderzoek, hoe betrouwbaarder → OMVANG
▪ In alle fasen van onderzoek kan betrouwbaarheid op de helling staan
▪ Vooral belangrijk in kwantitatief onderzoek
o Betrouwbaarheid als voorwaarde voor geldigheid maar geen
garantie erop
• Valide (geldig):
▪ Meet het onderzoek wat het zou moeten meten? Of meet het eigenlijk iets
anders?
▪ Vermijden systematische fouten → vertekening (bias)
o Sociaal wenselijke antwoorden
▪ Herwerking onderzoeksontwerp nodig om fouten te vermijden
• Betrouwbaarheid en Geldigheid samengevat:
