HOOFDSTUK 4: INFORMATIE, FEEDBACK EN MOTORISCH
LEREN
Feedback verwijst naar terugkoppeling van informatie zodat leerprocessen kunnen geoptimaliseerd
worden.
INTRINSIEKE FEEDBACK, EXTRINSIEKE FEEDBACK EN L EREN
H3: Cruciale rol van de visuele waarneming en proprioceptie voor de motorische controle en
motorisch leren.
Belang van toegevoegde feedback:
- Prestatieveranderingen kunnen plaatsgrijpen in de afwezigheid toegevoegde feedback en
deze wijzen op de actieve betrokkenheid van de lerende in processen van foutendetectie en -
correctie op basis van de beschikbare intrinsieke informatie
» Verschaffen van een referentie van juistheid vooraleer met het oefenen wordt
begonnen
- Indien toegevoegde feedback bevorderlijk is voor het leren, is het niet nodig om deze
informatie na elke poging te verschaffen
- Toegevoegde feedback kan onder sommige omstandigheden hinderlijk zijn voor het leren
EXTRINSIEKE INFORMATIEFEEDBACK
INFORMATIE DOE WORDT VERSCHAFT VOOR DE BEWEGINGSUITVOERING
- Verbale informatie
- Demonstratie (één van de meest gebruikte technieken om motorische leerprocessen op gang te
brengen)
» ‘modeling’ en ‘obsevational learning’
» ‘mirror neuronen’
» Sommige neuronen kunnen ook vuren wanneer we geen actieve beweging uitvoeren,
maar we gewoon toekijken terwijl wordt voorgedaan wat er verwacht wordt
- Doel: essentiële kenmerken van de vaardigheid duiden
Leerlingen met een laag vaardigheidsniveau blijken meer baat te hebben met een demonstratie van
één van hun medeleerlingen.
Bij leerlingen met een hoog vaardigheidsniveau blijkt een demonstratie van de leraar het meest
effectief.
Wanneer een taak uitsluitend het parametriseren van een al geleerde beweging omvat, dan zal de
demonstratie waarschijnlijk minder effect hebben (VB: sneller leren wandelen)
Indien het echter om een nieuw te leren taak gaat die de verwerving van een nieuwe
bewegingsstructuur of coördinatiepatroon vergt, dan zal de demonstratie in belang toenemen (VB:
leren wandelen).
19
, Een demo met foutjes stimuleert probleem oplossend gedrag → via herkenning van de fouten kan
men een referentie van juistheid opbouwen (leren uit fouten)
Demo vooral voorbaat bij de relatieve bewegingen van segmenten in relatie tot elkaar.
SPIEGELNEURONEN
- Spiegelneuronen bieden een neurofysiologische basis voor het belang van imitatie en
inlevingsvermogen
- Imitatieleren is reeds vroeg in de ontwikkeling aanwezig
- Laat toe om de intenties van andermans gedrag op jezelf te projecteren → anticiperen op
anderen hun acties
- Implicaties voor pathologie: autisme
INFORMATIE TIJDENS DE BEWEGINGSUITVOERING
- Bewegingen die een zekere tijdsduur vertonen
- Beter waarneembaar maken van sensorische feedback met behulp van extra technische
hulpmiddelen
Deze vorm van feedback heeft een sterke invloed op het leerproces en de effecten blijven zich
manifesteren ook nadat de toegevoegde feedback wordt weerhouden.
- Prestatieafhankelijke feedback → “referentie van juistheid” verschaffen
- Biofeedback = maten van het lichaam omzetten in een visueel/auditief signaal
Negatieve leer-effecten:
- Lerende heeft geen aandacht meer voor de intrinsieke feedback
- Lerende wordt afhankelijk van de extrinsieke feedback
- Feedback is een integraal onderdeel van wat geleerd is
INFORMATIE NA DE BEWEGINGSUITVOERING
Feedback kan betrekking hebben op:
- Het te bereiken einddoel (kennis van resultaat, KR)
- Het eigenlijke bewegingspatroon (kennis van uitvoering/prestatie, KP)
KENNIS VAN HET RESULTAAT (KR)
DE ROL VAN KR VOOR HET LEREN MAG NIET OVERDREVEN WORDEN
Condities waarbij KR als bron van informatie van onmiskenbaar belang is:
- Niet altijd duidelijk voor de lerende welke fouten hij/zij maakt
- Fouten kunnen een ingewikkeld kluwen vormen zodat prioriteiten moeten aangewezen worden
en een strategie voor de correctie van deze fouten moet worden aangeboden aan de
lerende
» Naast KR mogelijk ook KP nodig
» Informatie die aangeeft wat er moet gebeuren om de nodige wijzigingen in de
beweging te realiseren = transitionele informatie
20
LEREN
Feedback verwijst naar terugkoppeling van informatie zodat leerprocessen kunnen geoptimaliseerd
worden.
INTRINSIEKE FEEDBACK, EXTRINSIEKE FEEDBACK EN L EREN
H3: Cruciale rol van de visuele waarneming en proprioceptie voor de motorische controle en
motorisch leren.
Belang van toegevoegde feedback:
- Prestatieveranderingen kunnen plaatsgrijpen in de afwezigheid toegevoegde feedback en
deze wijzen op de actieve betrokkenheid van de lerende in processen van foutendetectie en -
correctie op basis van de beschikbare intrinsieke informatie
» Verschaffen van een referentie van juistheid vooraleer met het oefenen wordt
begonnen
- Indien toegevoegde feedback bevorderlijk is voor het leren, is het niet nodig om deze
informatie na elke poging te verschaffen
- Toegevoegde feedback kan onder sommige omstandigheden hinderlijk zijn voor het leren
EXTRINSIEKE INFORMATIEFEEDBACK
INFORMATIE DOE WORDT VERSCHAFT VOOR DE BEWEGINGSUITVOERING
- Verbale informatie
- Demonstratie (één van de meest gebruikte technieken om motorische leerprocessen op gang te
brengen)
» ‘modeling’ en ‘obsevational learning’
» ‘mirror neuronen’
» Sommige neuronen kunnen ook vuren wanneer we geen actieve beweging uitvoeren,
maar we gewoon toekijken terwijl wordt voorgedaan wat er verwacht wordt
- Doel: essentiële kenmerken van de vaardigheid duiden
Leerlingen met een laag vaardigheidsniveau blijken meer baat te hebben met een demonstratie van
één van hun medeleerlingen.
Bij leerlingen met een hoog vaardigheidsniveau blijkt een demonstratie van de leraar het meest
effectief.
Wanneer een taak uitsluitend het parametriseren van een al geleerde beweging omvat, dan zal de
demonstratie waarschijnlijk minder effect hebben (VB: sneller leren wandelen)
Indien het echter om een nieuw te leren taak gaat die de verwerving van een nieuwe
bewegingsstructuur of coördinatiepatroon vergt, dan zal de demonstratie in belang toenemen (VB:
leren wandelen).
19
, Een demo met foutjes stimuleert probleem oplossend gedrag → via herkenning van de fouten kan
men een referentie van juistheid opbouwen (leren uit fouten)
Demo vooral voorbaat bij de relatieve bewegingen van segmenten in relatie tot elkaar.
SPIEGELNEURONEN
- Spiegelneuronen bieden een neurofysiologische basis voor het belang van imitatie en
inlevingsvermogen
- Imitatieleren is reeds vroeg in de ontwikkeling aanwezig
- Laat toe om de intenties van andermans gedrag op jezelf te projecteren → anticiperen op
anderen hun acties
- Implicaties voor pathologie: autisme
INFORMATIE TIJDENS DE BEWEGINGSUITVOERING
- Bewegingen die een zekere tijdsduur vertonen
- Beter waarneembaar maken van sensorische feedback met behulp van extra technische
hulpmiddelen
Deze vorm van feedback heeft een sterke invloed op het leerproces en de effecten blijven zich
manifesteren ook nadat de toegevoegde feedback wordt weerhouden.
- Prestatieafhankelijke feedback → “referentie van juistheid” verschaffen
- Biofeedback = maten van het lichaam omzetten in een visueel/auditief signaal
Negatieve leer-effecten:
- Lerende heeft geen aandacht meer voor de intrinsieke feedback
- Lerende wordt afhankelijk van de extrinsieke feedback
- Feedback is een integraal onderdeel van wat geleerd is
INFORMATIE NA DE BEWEGINGSUITVOERING
Feedback kan betrekking hebben op:
- Het te bereiken einddoel (kennis van resultaat, KR)
- Het eigenlijke bewegingspatroon (kennis van uitvoering/prestatie, KP)
KENNIS VAN HET RESULTAAT (KR)
DE ROL VAN KR VOOR HET LEREN MAG NIET OVERDREVEN WORDEN
Condities waarbij KR als bron van informatie van onmiskenbaar belang is:
- Niet altijd duidelijk voor de lerende welke fouten hij/zij maakt
- Fouten kunnen een ingewikkeld kluwen vormen zodat prioriteiten moeten aangewezen worden
en een strategie voor de correctie van deze fouten moet worden aangeboden aan de
lerende
» Naast KR mogelijk ook KP nodig
» Informatie die aangeeft wat er moet gebeuren om de nodige wijzigingen in de
beweging te realiseren = transitionele informatie
20
