Methodologie van Sociaal
Wetenschappelijk Onderzoek
HC 1.1: De stappen in het onderzoeksproces:
De elementen van het onderzoeksproces:
1. Onderzoeksvraag
2. Literatuur bestuderen
3. Concepten en theorie
4. Selectie van onderzoekseenheden
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
7. Rapportage
Cyclus onderzoek leidt tot niet onderzoek
Interatie = herhaling. Na deze fase van theoretische reflectie over de gegevens, gaat
de onderzoeker meer gegevens verzamelen om de theorie aan te scherpen.
Onderzoeksvraag:
- Aanleiding en relevantie
Wetenschappelijk probleem? Of juist focus op de praktijk
- Type vragen
Exploratory study (verkennend)
Descriptive study (beschrijvend)
Explanatory study (verklarend)
Evaluative study (evaluatie)
- Beïnvloedt alle overige fasen van het onderzoeksproces
Welke literatuur ga je bestuderen, Onderzoeksdesign, Welke analyse?
Conclusie en aanbeveling
Formuleer onderzoeksvragen:
4 hoofdtype
- Exploratief = inventarisatie, welke soorten, welke factoren
- Beschrijving = hoe groot is het probleem
- Verklaring = waarom, welke positieve of negatieve factoren
- Evaluatie = hoe effectief is het beleid
- Voorspelling = hoe groot zal de groep zijn in 2021 (variant op beschrijvende vraag)
- Ontwikkel ‘good practice’ = wat is de beste manier om te verminderen (variant op
evaluatie)
- Empowerment = hoe kunnen studenten zelf hun welzijn verbeteren (variant op
evaluatie, gaat om actoren zelf, gerelateerd aan actie onderzoek)
- Vergelijking = verschilt het aandeel tussen A en B (variant op beschrijving)
Verschil tussen alledaags onderzoek en wetenschappelijk onderzoek:
- Systematisch: bewuste planning, duidelijk onderzoeksproces
- Transparant: controleerbaar, uitleg en reflectie over hoe je tot kennis bent gekomen
- Empirisch bewijs: (data) geeft doorslag
1
,HC 1.2: Rol van theorie in onderzoek
Richting van theorie-ontwikkeling
- Deductie = van theorie naar concrete hypothese (Uitspraken, kantitatief)
- Inductie = van specifieke Observaties naar theorie (kwalitatief)
Deductie:
U1: alle mensen zijn sterfelijk
U2: socrates is een mens
Conclusie: Socrates is sterfelijk
- Dus hypothese wordt getest: Socrates is sterfelijk (vragen)
- Deductie is gebaseerd op logische afleiding
Inductie:
O1: alle zwanen die ik eergister zag, waren wit
O2: alle zwanen die ik gisteren zag, waren wit
Conclusie: alle zwanen zijn wit
Deductie en inductie samengevat
De stappen in het onderzoeksproces:
Meeste onderzoeken hebben beide fases
Inductie-probleem:
O1: op dag 1 krijg ik eten
O2: op dag 2 krijg ik ietsjes meer eten
O3: op dag 3 krijg ik nog meer eten
- Grounded theory: het leven wordt alleen maar beter
- Inductie bevat geen logische zekerheid
- Meer eten om hem dikker te maken voor Kerst
2
,HC 2.1: Ontologie en epistemologie
2 Filosofische uitgangen:
Ontologie:
Wat is de fundamentele aard van de werkelijkheid? Hoe zit de sociale werkelijkheid in elkaar
- Objectivisme: het standpunt dat er een wereld/werkelijkheid bestaat, die
onafhankelijk is van menselijk bewustzijn (positivisme)
- Constructivisme: het standpunt dat er geen wereld/werkelijkheid bestaat die
onafhankelijk is van het menselijk bewustzijn. De werkelijkheid is een subjectief
bouwsel dat door individuen of groepen mensen wordt gevormd
Epistemologie:
- Popper: sluit aan bij objectivisme
Theorieen zijn met elkaar te vergelijken. We kunnen dichter bij ‘de waarheid’ komen
door ze te toetsen aan ‘harde feiten’ en onjuiste theorieeen weg te gooien
Inductieprobleem -> oplossing: falsificatie
We hebben niet zo veel aan een bevestigde observatie, maar wel een weerlegging
(ik zag vandaag weer een witte waan, ik zie nu een zwarte zwaan)
- Kuhn: sluit aan bij constructivisme
Het ene paradigma is niet beter dan het andere
Ze zijn incommensurable (onverenigbaar)
Een paradigma wisseling brengt ons niet dichter bij de waarheid
Paard/kikker illusie foto
Sociale wetenschappen: pre-paradigmatisch
- Er is geen overeenstemming over de ontologische en epistemologische
veronderstellingen, en dus geen eenduidige visie op hoe onderzoek gedaan kan en
moet worden
- Twee ideaaltypische benaderingen om kennis over sociale werkelijkheid te vergaren
1) Positivistische school: verklaren
2) Interpretatieve school: begrijpen
HC 2.2: verklaren en begrijpen
2 Epistemologische benaderingen:
Positivistische school:
- Vaag begrip
- Natuurwetenschappelijke methode wat wordt geplakt op sociaal wetenschap
- Observeren etc.
- Niet zo een positieve lading
- Doel: op zoek naar universele wetmatigheden, om patronen in menselijk gedrag te
verklaren
- Hoe komen we tot kennis: formuleren via deductie en toetsen van hypothese,
eliminatie van onjuiste theorieën
o Empiricisme: verkrijgen van kennis via zintuigelijke ervaringen
- Rol van waarden: waarde vrijheid, scheiding tussen normen, geloof en feiten
3
, Interpretatieve school:
- Omvat verschillende intellectuele tradities
- Begrijpen van sociaal gedrag
- Doel: bestuderen subjectieve betekenis van menselijk handelen
- Constructivisme
- Harde feiten bestaan niet
- Hoe komt het dat men verschillende interpretaties geeft aan de werkelijkheid
o Idiografisch: beschrijving van een uniek geval, zal niet op de zelfde manier
herhalen
- Hoe komen we tot kennis: plaatsen in het perspectief van anderen
- Blootleggen hoe mensen de wereld om hun heen interpreteren
- Constructivisme: Onderzoeker presenteert altijd 1 specifieke versie van de sociale
werkelijkheid
- Rol van waarden:
o Relativisme: geen enkele waarde is beter dan de andere
o Reflexiteit: wees je bewust van de mogelijke invloed die je persoonlijke
perspectief en je waarden gehad kunnen hebben op het onderzoek = neutraal
blijven
HC 2.3: Kwantitatief en kwalitatief onderzoek:
Kwantitatief:
- Verklaren
- Objectieve feiten
Kwalitatief:
- Beschrijven
- Verklaren
Kwalitatief Kwantitatief
Theorievorming Inductie Deductie
Ontologie Constructivisme Objectivisme
Epistemologie Interpretatief Positivistisch
Object van studie Perspectieven Feiten
Doel van studie Begrijpen Verklaren
Hoeveel cases Case study Zoveel mogelijk
Deductie = kwantitatief
- Maar: relevantie van een set gegevens voor een theorie wordt soms pas na de
dataverzameling mogelijk
Inductie = kwalitatief
- Maar: veel kwalitatief onderzoek heeft geen theorie, theorie wordt vaak gebruikt als
achtergrond. (geen hypothese van te voren opgesteld)
Rol van waarden:
1) Waardenvrijheid, objectief, positivisten
2) Reflexitiviteit, reflecteren, confessions, kwalitatieve onderzoekers
Derde stroming:
- Kritische benadering: veranderen
4
Wetenschappelijk Onderzoek
HC 1.1: De stappen in het onderzoeksproces:
De elementen van het onderzoeksproces:
1. Onderzoeksvraag
2. Literatuur bestuderen
3. Concepten en theorie
4. Selectie van onderzoekseenheden
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
7. Rapportage
Cyclus onderzoek leidt tot niet onderzoek
Interatie = herhaling. Na deze fase van theoretische reflectie over de gegevens, gaat
de onderzoeker meer gegevens verzamelen om de theorie aan te scherpen.
Onderzoeksvraag:
- Aanleiding en relevantie
Wetenschappelijk probleem? Of juist focus op de praktijk
- Type vragen
Exploratory study (verkennend)
Descriptive study (beschrijvend)
Explanatory study (verklarend)
Evaluative study (evaluatie)
- Beïnvloedt alle overige fasen van het onderzoeksproces
Welke literatuur ga je bestuderen, Onderzoeksdesign, Welke analyse?
Conclusie en aanbeveling
Formuleer onderzoeksvragen:
4 hoofdtype
- Exploratief = inventarisatie, welke soorten, welke factoren
- Beschrijving = hoe groot is het probleem
- Verklaring = waarom, welke positieve of negatieve factoren
- Evaluatie = hoe effectief is het beleid
- Voorspelling = hoe groot zal de groep zijn in 2021 (variant op beschrijvende vraag)
- Ontwikkel ‘good practice’ = wat is de beste manier om te verminderen (variant op
evaluatie)
- Empowerment = hoe kunnen studenten zelf hun welzijn verbeteren (variant op
evaluatie, gaat om actoren zelf, gerelateerd aan actie onderzoek)
- Vergelijking = verschilt het aandeel tussen A en B (variant op beschrijving)
Verschil tussen alledaags onderzoek en wetenschappelijk onderzoek:
- Systematisch: bewuste planning, duidelijk onderzoeksproces
- Transparant: controleerbaar, uitleg en reflectie over hoe je tot kennis bent gekomen
- Empirisch bewijs: (data) geeft doorslag
1
,HC 1.2: Rol van theorie in onderzoek
Richting van theorie-ontwikkeling
- Deductie = van theorie naar concrete hypothese (Uitspraken, kantitatief)
- Inductie = van specifieke Observaties naar theorie (kwalitatief)
Deductie:
U1: alle mensen zijn sterfelijk
U2: socrates is een mens
Conclusie: Socrates is sterfelijk
- Dus hypothese wordt getest: Socrates is sterfelijk (vragen)
- Deductie is gebaseerd op logische afleiding
Inductie:
O1: alle zwanen die ik eergister zag, waren wit
O2: alle zwanen die ik gisteren zag, waren wit
Conclusie: alle zwanen zijn wit
Deductie en inductie samengevat
De stappen in het onderzoeksproces:
Meeste onderzoeken hebben beide fases
Inductie-probleem:
O1: op dag 1 krijg ik eten
O2: op dag 2 krijg ik ietsjes meer eten
O3: op dag 3 krijg ik nog meer eten
- Grounded theory: het leven wordt alleen maar beter
- Inductie bevat geen logische zekerheid
- Meer eten om hem dikker te maken voor Kerst
2
,HC 2.1: Ontologie en epistemologie
2 Filosofische uitgangen:
Ontologie:
Wat is de fundamentele aard van de werkelijkheid? Hoe zit de sociale werkelijkheid in elkaar
- Objectivisme: het standpunt dat er een wereld/werkelijkheid bestaat, die
onafhankelijk is van menselijk bewustzijn (positivisme)
- Constructivisme: het standpunt dat er geen wereld/werkelijkheid bestaat die
onafhankelijk is van het menselijk bewustzijn. De werkelijkheid is een subjectief
bouwsel dat door individuen of groepen mensen wordt gevormd
Epistemologie:
- Popper: sluit aan bij objectivisme
Theorieen zijn met elkaar te vergelijken. We kunnen dichter bij ‘de waarheid’ komen
door ze te toetsen aan ‘harde feiten’ en onjuiste theorieeen weg te gooien
Inductieprobleem -> oplossing: falsificatie
We hebben niet zo veel aan een bevestigde observatie, maar wel een weerlegging
(ik zag vandaag weer een witte waan, ik zie nu een zwarte zwaan)
- Kuhn: sluit aan bij constructivisme
Het ene paradigma is niet beter dan het andere
Ze zijn incommensurable (onverenigbaar)
Een paradigma wisseling brengt ons niet dichter bij de waarheid
Paard/kikker illusie foto
Sociale wetenschappen: pre-paradigmatisch
- Er is geen overeenstemming over de ontologische en epistemologische
veronderstellingen, en dus geen eenduidige visie op hoe onderzoek gedaan kan en
moet worden
- Twee ideaaltypische benaderingen om kennis over sociale werkelijkheid te vergaren
1) Positivistische school: verklaren
2) Interpretatieve school: begrijpen
HC 2.2: verklaren en begrijpen
2 Epistemologische benaderingen:
Positivistische school:
- Vaag begrip
- Natuurwetenschappelijke methode wat wordt geplakt op sociaal wetenschap
- Observeren etc.
- Niet zo een positieve lading
- Doel: op zoek naar universele wetmatigheden, om patronen in menselijk gedrag te
verklaren
- Hoe komen we tot kennis: formuleren via deductie en toetsen van hypothese,
eliminatie van onjuiste theorieën
o Empiricisme: verkrijgen van kennis via zintuigelijke ervaringen
- Rol van waarden: waarde vrijheid, scheiding tussen normen, geloof en feiten
3
, Interpretatieve school:
- Omvat verschillende intellectuele tradities
- Begrijpen van sociaal gedrag
- Doel: bestuderen subjectieve betekenis van menselijk handelen
- Constructivisme
- Harde feiten bestaan niet
- Hoe komt het dat men verschillende interpretaties geeft aan de werkelijkheid
o Idiografisch: beschrijving van een uniek geval, zal niet op de zelfde manier
herhalen
- Hoe komen we tot kennis: plaatsen in het perspectief van anderen
- Blootleggen hoe mensen de wereld om hun heen interpreteren
- Constructivisme: Onderzoeker presenteert altijd 1 specifieke versie van de sociale
werkelijkheid
- Rol van waarden:
o Relativisme: geen enkele waarde is beter dan de andere
o Reflexiteit: wees je bewust van de mogelijke invloed die je persoonlijke
perspectief en je waarden gehad kunnen hebben op het onderzoek = neutraal
blijven
HC 2.3: Kwantitatief en kwalitatief onderzoek:
Kwantitatief:
- Verklaren
- Objectieve feiten
Kwalitatief:
- Beschrijven
- Verklaren
Kwalitatief Kwantitatief
Theorievorming Inductie Deductie
Ontologie Constructivisme Objectivisme
Epistemologie Interpretatief Positivistisch
Object van studie Perspectieven Feiten
Doel van studie Begrijpen Verklaren
Hoeveel cases Case study Zoveel mogelijk
Deductie = kwantitatief
- Maar: relevantie van een set gegevens voor een theorie wordt soms pas na de
dataverzameling mogelijk
Inductie = kwalitatief
- Maar: veel kwalitatief onderzoek heeft geen theorie, theorie wordt vaak gebruikt als
achtergrond. (geen hypothese van te voren opgesteld)
Rol van waarden:
1) Waardenvrijheid, objectief, positivisten
2) Reflexitiviteit, reflecteren, confessions, kwalitatieve onderzoekers
Derde stroming:
- Kritische benadering: veranderen
4
