NEURO-ANATOMIE
INLEIDING
Neuro-anatomie op 2 manieren bespreken:
* Anatomische indeling (obv bouw en ligging van de verschillende delen van het ZS)
* Functionele indeling (obv functionele netwerken of verbindingen)
Anatomisch kan men het zenuwstelsel opdelen in 2 grote delen: centraal en perifeer zenuwstelsel
CENTRAAL ZS PERIFEER ZS
* Hersenen en ruggenmerg * Niet omgeven door benig omhulsel
* Omgeven door benig omhulsel * Verbinding tussen CZS en stelsels
* Omgeven door hersenvocht (schokbrekend) * Craniale en spinale zenuwen
* Omsloten door hersen- /ruggenmergvliezen * Verbinding tussen sensoren spieren en CZS
* Autonoom en somatisch °
° Somatisch: ontvangt informatie van sensoren en stuurt de skeletspieren aan op een bewuste manier
Autonoom: ontvangt en verstuurt informatie naar onze interne organen en stuurt op die manier onze
onbewuste lichaamsfuncties
* Parasympathisch: rust en herstel
* Orthosympatisch: arbeid
Afferent (stijgende banen) : sensoren sturen info naar het CZS
Efferent (dalende banen) : CZS stuurt de spieren (on)bewust aan
om te bewegen
DEEL 1: ANATOMISCHE BESPREKING
HERSENVLIEZEN
Drie membranen/ hersenvliezen/ meningae omhullen de hersenen (blauw) ⇒ vliezen zijn belangrijk voor de
bloedcirculatie
,DURA MATER
ANATOMISCH
= sterke vezelige structuur bevestigd aan schedel
* 2 lagen:
- Periostale laag: vormt geheel met het botvlies van de schedel
- Meningeale laag: aan de kant van hersenstructuren
- ⇒ meestal met elkaar verbonden behalve:
§ Waar ze ruimte bieden aan de veneuze sinussen
§ Waar de binnenste laag een vlies vormt om de verschillende hersendelen te scheiden
* Zorgt voor scheiding tussen
- 2 hersenhelften/ hemisferen: falx cerebri
- Cerebrum en cerebelli: tentorium cerebellum
FUNCTIONEEL
* Beschermende functie (botsplinters tegenhouden na schedelfracturen)
* Uitsparingen van bloedvaten staan in voor de terugkeer van het veneus bloed ⇒ veneuze sinussen
- Sinus superior sagittalis: belangrijke sinus die tussen de 2 dura mater-vliezen liggen thv falx
cerebri
SUBDURALE RUIMTE
ANATOMIE
* Scheidt dura mater van arachnoïd
* Bevat afvoer van zuurstofarm bloed (venen)
* Gescheiden van pia mater door subarachnoïdale ruimte
- Veel uitgebreider dan subdurale ruimte
- Bevat cerebro-spinaal vocht en bloedvaten -> zuurstofrijk bloed (arteries)
FUNCTIONEEL
Klinisch belangrijk: indien er door een trauma scheuren zijn in de bloedvaten die door de dura mater lopen kan
er zich bloed ophopen in de subdurale ruimte. Door verhoogde druk kan een subdurale bloeding de
hersenfunctie verstoren ⇒ bloeding verwijderen door schedelboring
ARACHNOÏD
ANATOMIE
* Spinachtig web van dicht op elkaar gepakte cellen
* Volgt hetzelfde verloop als dura mater (maar dunner dan dura mater)
FUNCTIONEEL
* Zorgt voor barrière tegen het bewegen van CSF (cerebro-spinaal vocht)
,SUBARACHNOÏDE RUIMTE
ANATOMIE
* Scheidt pia mater van arachnoïd
* Veel uitgebreider dan subdurale ruimte
FUNCTIONEEL
* Bevat cerebro-spinaal vocht en bloedvaten -> zuurstofrijk bloed (arteries) en zuurstofarm bloed (venen)
* CSV is helder
PIA MATER
ANATOMIE
* Dunne microscopische laag
* Omgeeft hersenen en volgt de structuur van de gyri en sulci (uitstulpingen en groeven)
* Soms pia mater en arachnoide laag verder uit elkaar -> cisterna (vult zich met CSF)
- Cisterna magna (onder cerebellum en achter medulla)
- Interpedunculaire cisterna (tussen 2 temporale kwabben)
CSF
* Kleurloze vloeistof die rondom hersenen loopt en in ventrikels ligt
* Aangemaakt in plexus choroideus
* Functie: stootkussen en aanleveren van voedingsstoffen
* Rondom hersenenn +/- 150 ml CSV -> dagelijkse aanmaak van 400-500 ml
- Wordt dus 3 keer per dag ververst
* Circuit: meeste aanmaak in laterale ventrikel -> naar beneden gestuurd via aquaduct -> via 3e ventrikel
in 4e ventrikel -> van in 4e ventrikel terug naar boven waar het opnieuw ververst wordt
UITWENDIGE OPPERVLAKTE VAN DE HERSENEN
ANATOMISCHE BESPREKING
De menselijke hersenen hebben een sponsachtige structuur en wegen ongeveer 1,4 kg. (Bij mensen met
alzheimer slechts 375g) De totale oppervlakte bedraagt 2000 cm2 en is geplooid om plaats te bieden aan de
zenuwcellen. Het precieze patroon kan verschillen van mens tot mens maar er zijn toch algemene kenmerken.
Geplooid in:
* Gyri (uitstulpingen)
* Sulci (groeven)
* Fissure (diepe groeven)
, ZIJAANZICHT
3 grote gebieden:
* Cerebrum
- C-vorm met inkeping: fissura lateralis/ fissura sylvain
* Cerebellum
* Hersenstam
Naast sulcus centralis 2 belangrijke gyri:
* Gyrus precentralis (primaire motorische cortex)
* Gyrus postcentralis (primaire sensorische cortex)
2
1 4
3
Op basis van sulci en fissure: 4 kwabben/lobi
1. Lobus frontalis: voorhoofds- frontaalkwab
- Van anterieure tip tot sulcus centralis
- Onderaan tot fissura lateralis
- Dwars: tot aan verlengde van sulcus centralis
2. Lobus pariëtalis: wandbeen- of pariëtaalkwab
- Van sulcus centralis tot verlengde van sulcus pariëto-
occipitalis
- Onderaan tot sulcus lateralis + verlengde ervan
- Dwars: tot aan corpus callosum
3. Lobus temporalis: slaapbeen- of temporaalkwab
- Onder fissure lateralis
- Tot aan verlengde van sulcus pariëto-occipitalis
4. Lobus occipitalis: achterhoofds- of occipitaalkwab
- Grenst aan temporalis en pariëtalis
5. Lobus insularis: soms als 5e kwab gezien
- In fissura lateralis
- Onder omliggende kwabben
- In de diepte
Voorbeeld van werking: hand geven
* Idee om iemand een hand te geven -> frontalis
* Naar iemand wandelen -> sensorische infor nodig -> pariëtale
* Zien waar ik naar toe gaat -> occipitale kwab
* Met iemand praten -> temporaal
* Sensorisch motorisch -> gyri
INLEIDING
Neuro-anatomie op 2 manieren bespreken:
* Anatomische indeling (obv bouw en ligging van de verschillende delen van het ZS)
* Functionele indeling (obv functionele netwerken of verbindingen)
Anatomisch kan men het zenuwstelsel opdelen in 2 grote delen: centraal en perifeer zenuwstelsel
CENTRAAL ZS PERIFEER ZS
* Hersenen en ruggenmerg * Niet omgeven door benig omhulsel
* Omgeven door benig omhulsel * Verbinding tussen CZS en stelsels
* Omgeven door hersenvocht (schokbrekend) * Craniale en spinale zenuwen
* Omsloten door hersen- /ruggenmergvliezen * Verbinding tussen sensoren spieren en CZS
* Autonoom en somatisch °
° Somatisch: ontvangt informatie van sensoren en stuurt de skeletspieren aan op een bewuste manier
Autonoom: ontvangt en verstuurt informatie naar onze interne organen en stuurt op die manier onze
onbewuste lichaamsfuncties
* Parasympathisch: rust en herstel
* Orthosympatisch: arbeid
Afferent (stijgende banen) : sensoren sturen info naar het CZS
Efferent (dalende banen) : CZS stuurt de spieren (on)bewust aan
om te bewegen
DEEL 1: ANATOMISCHE BESPREKING
HERSENVLIEZEN
Drie membranen/ hersenvliezen/ meningae omhullen de hersenen (blauw) ⇒ vliezen zijn belangrijk voor de
bloedcirculatie
,DURA MATER
ANATOMISCH
= sterke vezelige structuur bevestigd aan schedel
* 2 lagen:
- Periostale laag: vormt geheel met het botvlies van de schedel
- Meningeale laag: aan de kant van hersenstructuren
- ⇒ meestal met elkaar verbonden behalve:
§ Waar ze ruimte bieden aan de veneuze sinussen
§ Waar de binnenste laag een vlies vormt om de verschillende hersendelen te scheiden
* Zorgt voor scheiding tussen
- 2 hersenhelften/ hemisferen: falx cerebri
- Cerebrum en cerebelli: tentorium cerebellum
FUNCTIONEEL
* Beschermende functie (botsplinters tegenhouden na schedelfracturen)
* Uitsparingen van bloedvaten staan in voor de terugkeer van het veneus bloed ⇒ veneuze sinussen
- Sinus superior sagittalis: belangrijke sinus die tussen de 2 dura mater-vliezen liggen thv falx
cerebri
SUBDURALE RUIMTE
ANATOMIE
* Scheidt dura mater van arachnoïd
* Bevat afvoer van zuurstofarm bloed (venen)
* Gescheiden van pia mater door subarachnoïdale ruimte
- Veel uitgebreider dan subdurale ruimte
- Bevat cerebro-spinaal vocht en bloedvaten -> zuurstofrijk bloed (arteries)
FUNCTIONEEL
Klinisch belangrijk: indien er door een trauma scheuren zijn in de bloedvaten die door de dura mater lopen kan
er zich bloed ophopen in de subdurale ruimte. Door verhoogde druk kan een subdurale bloeding de
hersenfunctie verstoren ⇒ bloeding verwijderen door schedelboring
ARACHNOÏD
ANATOMIE
* Spinachtig web van dicht op elkaar gepakte cellen
* Volgt hetzelfde verloop als dura mater (maar dunner dan dura mater)
FUNCTIONEEL
* Zorgt voor barrière tegen het bewegen van CSF (cerebro-spinaal vocht)
,SUBARACHNOÏDE RUIMTE
ANATOMIE
* Scheidt pia mater van arachnoïd
* Veel uitgebreider dan subdurale ruimte
FUNCTIONEEL
* Bevat cerebro-spinaal vocht en bloedvaten -> zuurstofrijk bloed (arteries) en zuurstofarm bloed (venen)
* CSV is helder
PIA MATER
ANATOMIE
* Dunne microscopische laag
* Omgeeft hersenen en volgt de structuur van de gyri en sulci (uitstulpingen en groeven)
* Soms pia mater en arachnoide laag verder uit elkaar -> cisterna (vult zich met CSF)
- Cisterna magna (onder cerebellum en achter medulla)
- Interpedunculaire cisterna (tussen 2 temporale kwabben)
CSF
* Kleurloze vloeistof die rondom hersenen loopt en in ventrikels ligt
* Aangemaakt in plexus choroideus
* Functie: stootkussen en aanleveren van voedingsstoffen
* Rondom hersenenn +/- 150 ml CSV -> dagelijkse aanmaak van 400-500 ml
- Wordt dus 3 keer per dag ververst
* Circuit: meeste aanmaak in laterale ventrikel -> naar beneden gestuurd via aquaduct -> via 3e ventrikel
in 4e ventrikel -> van in 4e ventrikel terug naar boven waar het opnieuw ververst wordt
UITWENDIGE OPPERVLAKTE VAN DE HERSENEN
ANATOMISCHE BESPREKING
De menselijke hersenen hebben een sponsachtige structuur en wegen ongeveer 1,4 kg. (Bij mensen met
alzheimer slechts 375g) De totale oppervlakte bedraagt 2000 cm2 en is geplooid om plaats te bieden aan de
zenuwcellen. Het precieze patroon kan verschillen van mens tot mens maar er zijn toch algemene kenmerken.
Geplooid in:
* Gyri (uitstulpingen)
* Sulci (groeven)
* Fissure (diepe groeven)
, ZIJAANZICHT
3 grote gebieden:
* Cerebrum
- C-vorm met inkeping: fissura lateralis/ fissura sylvain
* Cerebellum
* Hersenstam
Naast sulcus centralis 2 belangrijke gyri:
* Gyrus precentralis (primaire motorische cortex)
* Gyrus postcentralis (primaire sensorische cortex)
2
1 4
3
Op basis van sulci en fissure: 4 kwabben/lobi
1. Lobus frontalis: voorhoofds- frontaalkwab
- Van anterieure tip tot sulcus centralis
- Onderaan tot fissura lateralis
- Dwars: tot aan verlengde van sulcus centralis
2. Lobus pariëtalis: wandbeen- of pariëtaalkwab
- Van sulcus centralis tot verlengde van sulcus pariëto-
occipitalis
- Onderaan tot sulcus lateralis + verlengde ervan
- Dwars: tot aan corpus callosum
3. Lobus temporalis: slaapbeen- of temporaalkwab
- Onder fissure lateralis
- Tot aan verlengde van sulcus pariëto-occipitalis
4. Lobus occipitalis: achterhoofds- of occipitaalkwab
- Grenst aan temporalis en pariëtalis
5. Lobus insularis: soms als 5e kwab gezien
- In fissura lateralis
- Onder omliggende kwabben
- In de diepte
Voorbeeld van werking: hand geven
* Idee om iemand een hand te geven -> frontalis
* Naar iemand wandelen -> sensorische infor nodig -> pariëtale
* Zien waar ik naar toe gaat -> occipitale kwab
* Met iemand praten -> temporaal
* Sensorisch motorisch -> gyri
