Notities Onderwijsbijeenkomsten Bewijs in Strafzaken N. Limbourg
Bewijs in Strafzaken
Bijeenkomst 5 – Selectie en waardering bewijs door de strafrechter
Kwaliteit en waarde van een bewijsmiddel
De rechter is vrij in de selectie en waardering van bewijs. Hij moet door middel
van gezond verstand en discretie bepalen welke waarde hij acht aan een
bewijsmiddel. Vanuit andere disciplines is er kritiek op deze werkwijze:
strafrechtswetenschap vindt deze kritiek enerzijds onterecht, maar anderzijds
wordt het risico op fouten wel erkend.
Betrouwbaarheid van verklaringen.
HR: verklaring mag alleen voor het bewijs worden gebruikt als de rechter deze
‘betrouwbaar en overeenkomstig de waarde’ acht. Hoe dat getoetst moet
worden, schrijft de wet of de Hoge Raad niet voor.
Er zijn twee betekenissen van betrouwbaarheid:
1) Waar overeenkomstig de werkelijkheid
2) Geloofwaardig men mag er geloof aan hechten
MAATSTAVEN VAN DE RECHTER
De rechter hanteert verschillende maatstaven om te bepalen of hij geloof kan
hechten aan een bewijsmiddel, waaronder consistentie en gedetailleerdheid –
stelligheid of oprechtheid – en de afwezigheid van motieven voor de getuige om
te liegen. De rechter motiveert vaak waarom hij een verklaring betrouwbaar acht.
Onbetrouwbaarheid van een verklaring wordt soms slechts aangenomen, als
duidelijke aanwijzingen zijn dat:
1) Totstandkoming van de verklaring is beïnvloed door de verhoorwijze
(daderkennis is weggegeven), of;
2) De getuige de verklaring heeft aangevuld naar aanleiding van gesprekken met
anderen.
Conclusie: de rechter gebruikt zachte sociaalwetenschappelijke inzichten (er zijn
vele factoren die kunnen bijdragen of afdoen aan de betrouwbaarheid, maar die
verschillen sterk per zaak) en een meer juridische benadering (kijken naar de
inhoud van de verklaring in het licht van andere bewijsmiddelen: wordt de
verklaring gesteund of juist gefalsificeerd?).
Bewijswaarde (of bewijskracht) van bewijsmiddelen.
Er is nergens een definitie of uitleg van bewijskracht of hoe dit moet worden
vastgesteld. Wat de bewijskracht van een bewijsmiddel is, kan worden getoetst
door het toetsen van 2 hypothesen (bijvoorbeeld: is het waarschijnlijker dat het
in een supermarkt aangetroffen DNA van de verdachte is omdat hij a) de
overvaller is of b) omdat hij de klusjesman is?).
Bewijswaarde heeft betrekking op de waarschijnlijkheid van de bevinding in het
licht van de hypothese en hangt af van of er de andere verklaringen zijn voor het
bestaan van het bewijsmiddel.
LET OP! Onbetrouwbaarheid van een verklaring zorgt dat de
bewijswaarde ervan nihil wordt, maar de betrouwbaarheid doet de
bewijswaarde niet noodzakelijk stijgen.
1
, Notities Onderwijsbijeenkomsten Bewijs in Strafzaken N. Limbourg
Er wordt vaak geen onderscheid gemaakt tussen betrouwbaarheid en
bewijswaarde (ook niet als dat wel nodig is). Soms wordt gezegd dat een
verklaring bewijswaarde heeft vanwege steunbewijs, maar dat kan niet, want
bewijs A wordt niet sterker door ondersteuning van B.
Het is belangrijk dat rechters duidelijk krijgen wat het verschil is tussen
betrouwbaarheid en bewijswaarde en hoe steunbewijs daarmee samenhangt.
Hof Den Bosch 5 februari 2018, ECLI:NL:GHSHE:2018:421 (Bewijswaarde
bekennende verklaring)
Feiten
Verdachte is ten laste gelegd dat hij zijn vriendin heeft vermoord door haar met een
baksteen op het hoofd te slaan, te verstikken en te wurgen. Verdediging stelt dat aan de
bekennende verklaring van de verdachte geen bewijswaarde mag worden toegekend,
omdat hij ‘erin is geluisd’ en de verklaring niet in vrijheid is afgelegd (art. 29 Sv). Er was
in casu sprake van een Mr. Big-methode: informanten hadden verdachte zo nu en dan
illegale klusjes aangeboden, die hij aannam. Er is een vriendschapsband opgebouwd en
na verloop van tijd wilde de grote baas van de criminele organisatie verdachte wel
opnemen in het bedrijf. De informanten gaven aan dat dat alleen ging als hij open was
over zijn betrokkenheid bij de moord op het slachtoffer. Verdachte bleef ontkennen,
waarna informanten aangaven dat hij dan niet bij het bedrijf zou kunnen komen. Toen
heeft verdachte bekend en die bekentenis nog 2x bevestigd, waarbij hij ook toegaf een
inbraak in scène te hebben gezet.
Rechtsvraag
Mag bewijswaarde worden toegekend aan deze verklaring?
Overweging
Er is geen sprake van een verklaring onder onredelijke druk. De omstandigheid dat de
verklaring is afgelegd omdat verdachte werk moest hebben om inkomsten te genereren,
kan niet tot die conclusie leiden: verdachte had op termijn ook een andere baan kunnen
vinden. Hij koos toch voor de criminele organisatie van de informanten. Ook tijdens
gesprekken met informanten is verdachte niet onder druk gezet. Na zijn eerste
bekentenis heeft verdachte zelf gekozen om het gesprek met de baas te hervatten en
nog eens te bekennen, terwijl hij toen ook de onderhandelingen had kunnen afbreken. Hij
had ook kunnen afspreken met de informanten om te liegen over zijn betrokkenheid,
zodat hij de baan zou krijgen. Verdachte had anders kunnen handelen maar verkoos
ervoor dat niet te doen. Hierom is de verklaring van de verdachte betrouwbaar en de
wijze waarop deze is verkregen is niet onbehoorlijk: er mag bewijswaarde aan worden
toegekend.
Rb Amsterdam, 3 september 2015, Nieuwsbrief Starfrecht, 2015-11, 223
(buiten redelijke twijfel)
Feiten
Slachtoffer is neergeschoten en gestorven. De werkgever van het slachtoffer verklaard
dat de verdachte en slachtoffer ruzie kregen op de werkplek (collega’s). OvJ stelt dat uit
het bewijs kan worden afgeleid dat verdachte het feit heeft begaan: er zijn
camerabeelden, herkenningen van getuigen, kleding op camera is vergelijkbaar met de
kleding van de verdachte, schotrestenonderzoek en de ongeloofwaardigheid van het alibi
van de verdachte. De verdachte blijft ontkennen.
Rechtsvraag
Kan verdachte op basis van deze bewijsmiddelen worden veroordeeld?
Overwegingen
2
Bewijs in Strafzaken
Bijeenkomst 5 – Selectie en waardering bewijs door de strafrechter
Kwaliteit en waarde van een bewijsmiddel
De rechter is vrij in de selectie en waardering van bewijs. Hij moet door middel
van gezond verstand en discretie bepalen welke waarde hij acht aan een
bewijsmiddel. Vanuit andere disciplines is er kritiek op deze werkwijze:
strafrechtswetenschap vindt deze kritiek enerzijds onterecht, maar anderzijds
wordt het risico op fouten wel erkend.
Betrouwbaarheid van verklaringen.
HR: verklaring mag alleen voor het bewijs worden gebruikt als de rechter deze
‘betrouwbaar en overeenkomstig de waarde’ acht. Hoe dat getoetst moet
worden, schrijft de wet of de Hoge Raad niet voor.
Er zijn twee betekenissen van betrouwbaarheid:
1) Waar overeenkomstig de werkelijkheid
2) Geloofwaardig men mag er geloof aan hechten
MAATSTAVEN VAN DE RECHTER
De rechter hanteert verschillende maatstaven om te bepalen of hij geloof kan
hechten aan een bewijsmiddel, waaronder consistentie en gedetailleerdheid –
stelligheid of oprechtheid – en de afwezigheid van motieven voor de getuige om
te liegen. De rechter motiveert vaak waarom hij een verklaring betrouwbaar acht.
Onbetrouwbaarheid van een verklaring wordt soms slechts aangenomen, als
duidelijke aanwijzingen zijn dat:
1) Totstandkoming van de verklaring is beïnvloed door de verhoorwijze
(daderkennis is weggegeven), of;
2) De getuige de verklaring heeft aangevuld naar aanleiding van gesprekken met
anderen.
Conclusie: de rechter gebruikt zachte sociaalwetenschappelijke inzichten (er zijn
vele factoren die kunnen bijdragen of afdoen aan de betrouwbaarheid, maar die
verschillen sterk per zaak) en een meer juridische benadering (kijken naar de
inhoud van de verklaring in het licht van andere bewijsmiddelen: wordt de
verklaring gesteund of juist gefalsificeerd?).
Bewijswaarde (of bewijskracht) van bewijsmiddelen.
Er is nergens een definitie of uitleg van bewijskracht of hoe dit moet worden
vastgesteld. Wat de bewijskracht van een bewijsmiddel is, kan worden getoetst
door het toetsen van 2 hypothesen (bijvoorbeeld: is het waarschijnlijker dat het
in een supermarkt aangetroffen DNA van de verdachte is omdat hij a) de
overvaller is of b) omdat hij de klusjesman is?).
Bewijswaarde heeft betrekking op de waarschijnlijkheid van de bevinding in het
licht van de hypothese en hangt af van of er de andere verklaringen zijn voor het
bestaan van het bewijsmiddel.
LET OP! Onbetrouwbaarheid van een verklaring zorgt dat de
bewijswaarde ervan nihil wordt, maar de betrouwbaarheid doet de
bewijswaarde niet noodzakelijk stijgen.
1
, Notities Onderwijsbijeenkomsten Bewijs in Strafzaken N. Limbourg
Er wordt vaak geen onderscheid gemaakt tussen betrouwbaarheid en
bewijswaarde (ook niet als dat wel nodig is). Soms wordt gezegd dat een
verklaring bewijswaarde heeft vanwege steunbewijs, maar dat kan niet, want
bewijs A wordt niet sterker door ondersteuning van B.
Het is belangrijk dat rechters duidelijk krijgen wat het verschil is tussen
betrouwbaarheid en bewijswaarde en hoe steunbewijs daarmee samenhangt.
Hof Den Bosch 5 februari 2018, ECLI:NL:GHSHE:2018:421 (Bewijswaarde
bekennende verklaring)
Feiten
Verdachte is ten laste gelegd dat hij zijn vriendin heeft vermoord door haar met een
baksteen op het hoofd te slaan, te verstikken en te wurgen. Verdediging stelt dat aan de
bekennende verklaring van de verdachte geen bewijswaarde mag worden toegekend,
omdat hij ‘erin is geluisd’ en de verklaring niet in vrijheid is afgelegd (art. 29 Sv). Er was
in casu sprake van een Mr. Big-methode: informanten hadden verdachte zo nu en dan
illegale klusjes aangeboden, die hij aannam. Er is een vriendschapsband opgebouwd en
na verloop van tijd wilde de grote baas van de criminele organisatie verdachte wel
opnemen in het bedrijf. De informanten gaven aan dat dat alleen ging als hij open was
over zijn betrokkenheid bij de moord op het slachtoffer. Verdachte bleef ontkennen,
waarna informanten aangaven dat hij dan niet bij het bedrijf zou kunnen komen. Toen
heeft verdachte bekend en die bekentenis nog 2x bevestigd, waarbij hij ook toegaf een
inbraak in scène te hebben gezet.
Rechtsvraag
Mag bewijswaarde worden toegekend aan deze verklaring?
Overweging
Er is geen sprake van een verklaring onder onredelijke druk. De omstandigheid dat de
verklaring is afgelegd omdat verdachte werk moest hebben om inkomsten te genereren,
kan niet tot die conclusie leiden: verdachte had op termijn ook een andere baan kunnen
vinden. Hij koos toch voor de criminele organisatie van de informanten. Ook tijdens
gesprekken met informanten is verdachte niet onder druk gezet. Na zijn eerste
bekentenis heeft verdachte zelf gekozen om het gesprek met de baas te hervatten en
nog eens te bekennen, terwijl hij toen ook de onderhandelingen had kunnen afbreken. Hij
had ook kunnen afspreken met de informanten om te liegen over zijn betrokkenheid,
zodat hij de baan zou krijgen. Verdachte had anders kunnen handelen maar verkoos
ervoor dat niet te doen. Hierom is de verklaring van de verdachte betrouwbaar en de
wijze waarop deze is verkregen is niet onbehoorlijk: er mag bewijswaarde aan worden
toegekend.
Rb Amsterdam, 3 september 2015, Nieuwsbrief Starfrecht, 2015-11, 223
(buiten redelijke twijfel)
Feiten
Slachtoffer is neergeschoten en gestorven. De werkgever van het slachtoffer verklaard
dat de verdachte en slachtoffer ruzie kregen op de werkplek (collega’s). OvJ stelt dat uit
het bewijs kan worden afgeleid dat verdachte het feit heeft begaan: er zijn
camerabeelden, herkenningen van getuigen, kleding op camera is vergelijkbaar met de
kleding van de verdachte, schotrestenonderzoek en de ongeloofwaardigheid van het alibi
van de verdachte. De verdachte blijft ontkennen.
Rechtsvraag
Kan verdachte op basis van deze bewijsmiddelen worden veroordeeld?
Overwegingen
2
